सुगममा बसोबास रित्तिँदै गाउँ
रामेछाप जिल्लाको मन्थली नगरपालिका–३, कठजोरस्थित पुरानागाउँ रित्तिन थालेको छ। जिल्ला सदरमुकाम मन्थलीबाट लगभग १४ किलोमिटर दूरीमा रहेको यो गाउँका बासिन्दा खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात, रोजगारीलगायतका भौतिक सुविधा नभएको भन्दै सुगम ठाउँ सदरमुकाम मन्थली र राजधानी काठमाडौँमा स्थानान्तरण भएका छन्। गाउँ छाड्ने क्रम बढेपछि बरुवाल, सुवेदी, बस्नेत, खड्का, गिरी जातिको बसोबास रहेको पुरानागाउँको बस्ती नै रित्तो हुँदै गएको छ। यो गाउँमा ४० देखि ५० घरपरिवारको बसोबास थियो। अहिले एक तिहाइ घरपरिवारको पनि यहाँ बसोबास छैन। पुरानागाउँमा अहिले जम्मा १३ घरपरिवारको बसोबास रहेको स्थानीय कुमार बरुवालले बताउनुभयो।
निर्माण सुरु भएको १० वर्षपछि भेडेटारमा खानेपानी
पर्यटकीय नगरी धनकुटाको भेडेटारमा लिफ्ट मार्फत खानेपानी आयोजना सञ्चालनमा ल्याइएको छ ।
पैँतालीस हजार राहत बाँड्दा एक लाख चालीस हजार भत्ता
धादिङको नीलकण्ठ नगरपालिकाले ४५ हजार रुपियाँ राहत वितरण गर्ने निर्णय गर्दा एक लाख ४१ हजार रुपियाँ भत्ता वितरण गरेको भेटिएको छ। विपत्मा परेका नागरिकलाई राहत वितरण गर्ने निर्णय गर्दा राहत रकमभन्दा तीन गुणा बढी रकम भत्तामा खर्च गरेको भेटिएको हो। नगर कार्यपालिका मातहत रहने वातावरण तथा विपत् व्यवस्थापन समितिले आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा विभिन्न विपत्मा परेकालाई नगद ४५ हजार राहत वितरण गर्ने निर्णय गरेको थियो। उक्त राहत वितरण गर्ने निर्णय गर्दा बैठक भत्ताबापत समितिका सदस्यहरूलाई एक लाख ४१ हजार रुपियाँ खर्च गरेको महालेखा परीक्षकको कार्यालयको २०७९ को प्रतिवेदनले औँल्याएको छ।
लुटपाट गरी गुरुङ माथि गोली प्रहार
रुपन्देहीको ओमसतियामा गोली प्रहारबाट एकजना युवक गम्भीर घाईते भएका छन् । अज्ञात समूहले चलाएको गोली लागेर सिद्धार्थनगर नगरपालिका १ वेलहिया बस्ने बिकास गुरुङ घाईते भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
चार वर्षमा साढे चार सय किमि सडक कालोपत्रे
बागमती प्रदेश सरकारले चार वर्षको अवधिमा साढे चार सय किलोमिटरभन्दा बढी सडक कालोपत्रे गरेको छ। बागमती प्रदेश सरकार गठन भएपछिको चार वर्षको अवधिमा प्रदेशको भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालयले प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा गरी ४६८.६ किमि सडक कालोपत्रे गरेको हो। मन्त्रालयअन्तर्गतको यातायात पूर्वाधार निर्देशनालय र मातहतका कार्यालयहरूमार्फत गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा २५२.१ किमि सडक कालोपत्रे गर्ने लक्ष्य राखेकोमा लक्ष्यको आधाभन्दा कम ११६.८ किमि मात्र सडक कालोपत्रे भएको निर्देशनालयले जनाएको छ।
थाम्बुचेतमा प्रहरी र स्थानीयवासीका बीचमा झडपः आठ प्रहरी घाइते
उत्तरी रसुवाको थाम्बुचेतमा प्रहरी तथा गतलाङबासीबीच भएको झडपमा प्रहरी निरीक्षकसमेतका केही सुरक्षाकर्मी घाइते भएका छन् ।
‘निर्वाचन क्षेत्रमा नयाँ योजना ल्याउँछु’
सहरी विकासमन्त्री मेटमणि चौधरीले आफ्नो निर्वाचन क्षेत्र दाङ देउखुरीमा ठूला र महत्त्वाकाङ्क्षी योजना ल्याउने बताउनुभएको छ। उहाँले पोडवे, कोरिडोर, केबलकार, सुरुङमार्ग र नयाँ विमानस्थल जस्ता योजना ल्याउने बताउनुभएको हो। दलित सचेतना अभियानको नवनिर्मित भवनको उद्घाटन गर्दै मन्त्री चौधरीले नेपालमै पहिलो पटक अभ्यास गर्ने गरी पोडवेको परिकल्पना गरिएको बताउनुभयो।
बहुप्राविधिक शिक्षालयमा विद्यार्थीको चाप
प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषद् (सीटीईभीटी)ले चापाकोट–१०, किसानमा सञ्चालन गरेको किसान बहुप्राविधिक शिक्षालयमा विद्यार्थीको आकर्षण बढेको छ। शान्त र वातावरणीय हिसाबले राम्रो मानिएको प्राविधिक शिक्षालयमा वार्षिक रूपमा विद्यार्थी सङ्ख्यामा वृद्धि हुँदै आएको हो। सरकारले प्रत्येक पालिकामा स्थापना गर्ने नीतिअनुसार प्राविधिक शिक्षालय सञ्चालनमा ल्याइएको स्थापनाको चौथो वर्षमा विद्यार्थी आउने क्रमले तीव्रता पाएसँगै आकर्षण देखिएको हो।
राजमार्गका सीसी क्यामरा मर्मत गरिएन
कैलालीको चिसापानीदेखि कञ्चनपुरको गड्डाचौकीसम्म जडान गरिएका १६८ वटा सीसी क्यामरा बिग्रिएको छ महिना बित्दा पनि मर्मत गर्ने चासो कहीँबाट हुन सकेको छैन । सो क्यामरा जडानपछि सो क्षेत्रको अपराध अनुसन्धानमा महत्त्वपूर्ण सहयोग पुग्दै आएको थियो ।
पहिरोको जोखिममा विद्यालय
सिमकोट गाउँपालिका–२ स्थित रामदेव माध्यमिक विद्यालय पहिरोको उच्च जोखिममा परेको छ। विद्यालय अन्यत्र सार्न जग्गाको अभाव छ। ठेहे गाउँका स्थानीय कालीबहादुर बोहराका अनुसार विद्यालय भिरालो जमिनमा छ। जसका कारण पहिरोको उच्च जोखिममा छ। जग्गा सम्याएर विद्यालय भवन बनाइएको भए पनि तीनतिर भिरालो भूवनोटका कारण जुनै पनि बेला पहिरो जान सक्ने स्थानीयले बताएका छन्। विद्यालयका प्रधानाध्यापक टीकाराम पौडेलले पहिरो जोखिममा रहेको विद्यालय डराइडराई पठनपाठन सञ्चालन गर्नुपरेको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार पहिरो जोखिमकै कारण विद्यार्थीले भलिबललगायत खेल खेल्न सक्ने अवस्था छैन।
नेपाली नागरिकता परित्याग गर्ने बढे
जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङमा नागरिकता परित्याग गर्न माग गर्दै निवेदन दर्ता गर्नेको सङ्ख्या बढेको छ। वैवाहिक वा अन्य कारणले देश छोडेर अर्को मुलुकमा जानेको सङ्ख्या बढेका कारण नागरिकता परित्याग गर्नेको सङ्ख्या बढेको हो। जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङमा आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा नेपाली नागरिकता परित्याग गर्न माग गर्दै निवेदन दिने सात जना थिए। गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा ११ जनाले नागरिकता परित्याग गरेका छन्। चालु आर्थिक वर्षको साउन महिनामा मात्र पाँच जनाले नेपाली नागरिकता परित्याग गरिसकेका छन्।
‘भ्रष्टाचारले सबै क्षेत्र प्रभावित पार्दै छ’
मधेश प्रदेशका गृह तथा सञ्चारमन्त्री भरतप्रसाद साहले भ्रष्टाचारले सबै क्षेत्रलाई प्रभावित पार्दै गएको बताउनुभएको छ। शनिबार जनकपुरधामस्थित बार एसोसिएसनको सभा कक्षमा राखिएको ‘भ्रष्टाचारविरुद्ध कार्टुन चित्र प्रदर्शनी’ को उद्घाटन गर्दै उहाँले स्थानीय तह, सरकारी निकाय र न्यायालयमा समेत भ्रष्टाचारले जरो गाड्दै गएको बताउनुभयो।
दागबत्ती दिन पाँच लाख माग
बिहेको बेला दाइजोका लागि हुने सौदाबाजीको घटना सामान्यजस्तै लाग्छ। तर यहाँ मृत्युको शोकमा पनि त्यस्तै सौदाबाजी भएको छ। त्यस्तो सौदाबाजी पनि अरूले नभएर छोरा नभएका मृतकका ज्वाईंले गरेका हुन्। मृतकको परिवारले मागेजति रकम दिन नसकेपछि मृतकको अन्त्येष्टि पनि हुन सकेन। दोस्रो दिनमात्र अविवाहित छोरीले दागबत्ती दिएर आफैँ किरिया बस्नुभएको छ।
रोजाइमा पर्दै चिसापानीगढी
देशभर भएका गढी तथा किल्लाभित्र पर्ने एक हो रामेछापको चिसापानीगढी। नेपाल र अङ्ग्रेज युद्धका बेला नेपालका सेनाले यो चिसापानी गढी प्रशिक्षण गर्ने थलोका रूपमा प्रयोग गरेको स्थानीयवासी बताउँछन्। नेपाल र अङ्ग्रेज युद्धका बेलाको भग्नावशेष र चिनो रहेकाले चिसापानीगढी ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रहेको छ।
चालक अनुमतिपत्रको आवेदनमा पनि बिचौलिया
बागमती प्रदेशको श्रम, रोजगार तथा यातायात मन्त्रालयले सवारीचालक अनुमतिपत्रका लागि आवेदन दिन सक्ने सङ्ख्यामा वृद्धि गरेको छ। मन्त्रालय मातहतका कार्यालयमा सवारीचालक अनुमतिपत्रको वर्ग थप र नयाँ आवेदन दिने सेवाग्राहीको चाप बढेपछि आवेदन दिन सक्ने सङ्ख्यामा (कोटा) वृद्धि गरेको हो। मन्त्रालयले मङ्गलबार साँझबाट लागू हुने गरी आवेदन दिन सक्ने सङ्ख्या वृद्धि गरेको छ।
एक प्रहरी जवानको मृत्यु, डीएसपीसहित पाँच घाइते
रुकुमपूर्व पुथाउत्तरगङ्गा गाउँपालिकामा प्रहरीको भ्यान आज शनिबार दुर्घटना हुँदा एक प्रहरी जवानको मृत्यु भएको छ । दिउँसो सदरमुकाम रुकुमकोटदेखि पुथाउत्तरगङ्गा गाउँपालिका जानेक्रममा प्रहरीको भ्यान दुर्घटनामा परेको थियो ।
ज्येष्ठ नागरिकका लागि घरघरमा स्वास्थ्यकर्मी
सत्तरी वर्षभन्दा बढी उमेरका ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्य अवस्थाको बारेमा जानकारी लिनका लागि घरघरमा स्वास्थ्यकर्मी पुग्न थालेका छन्। म्याग्दीको बेनी नगरपालिकाले नगरपालिका क्षेत्रभित्रका ज्येष्ठ नागरिकको घरदैलोमै पुगेर स्वास्थ्य परीक्षण एवं उपचार गर्ने उद्देश्यले घरघरमा स्वास्थ्यकर्मी कार्यक्रम सुरु गरेको हो। घरदैलोमै पुगेर ज्येष्ठजनको स्वास्थ्य उपचारसम्बन्धी सेवा उपलब्ध गराउन कार्यक्रम लागू गरी सञ्चालनमा ल्याइएको बेनी नगरपालिकाले जनाएको छ। बेनी नगरपालिकाभित्रका १० वटै वडाका घरघरमा पुगेर ज्येष्ठजनको तथ्याङ्क सङ्कलन, रक्तचाप चेकजाँच, स्वास्थ्य परामर्श र सामान्य औषधि वितरणका लागि कार्यक्रम सुरु गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ।
संस्कृति धान्दै छन् युवा
दाङको लमही नगरपालिका–५ निवासी प्रेम कालाथोकी शुक्रबार बिहानै नदीमा पुगेर अग्रजको सिको गर्दै नुहाउन थाल्नुभयो । अघिपछिका नुहाइ र शुक्रबारको नुहाउने प्रक्रिया नै फरक । “जनैपूर्णिमाको नुहाउने प्रक्रिया नै फरक हुँदो रहेछ, नुहाउँदा साबुन स्याम्पुभन्दा जौ, तिल, खरानी, दुबो, पाती, गोबर लगाउनुपर्ने मन्त्र वाचन गर्ने अग्रजले जसो गर्नुहुन्छ, त्यही गर्दै नुहाइयो,” प्रेमले भन्नुभयो । परम्परा र संस्कृति लोप हुने अवस्थामा गइरहेका बेला केही वर्षयता युवापुस्ताले पनि परस्परा, संस्कृति र अध्यात्मतर्फ चासो बढाउन थालेका छन् । पुराना पुस्ताको सिको गर्दै नयाँ पुस्ताले संस्कृति धान्न थालेकोप्रति अग्रज पनि खुसी देखिन्छन् ।
तामाको बास्ना हाटबजारदेखि भान्सासम्म
‘आलु काटी तामा हजुर छेपारोलाई जामा, भ्यागुतोलाई इस्टकोट...’ साढे चार दशकअघि रेडियो नेपालबाट घन्किएको यो कालजयी गीत अहिले पनि हाटबजारदेखि भान्सासम्म उत्तिकै सान्दर्भिक बनेको छ । असार लागेदेखि नै गाउँघरमा तामाको बास्नाले यो लोकगीतलाई पनि स्मरण गराएको छ । तामा नेपाली संस्कृतिको द्योतक पनि हो । यसको स्वाद र सम्झनाले मात्र पनि मन दङ्ग हुन्छ । मीठो, स्वादिलो र औषधिजन्य गुणले भरिभराउ भएकाले नेपाली भान्साको लोकप्रिय परिकारमा पर्छ । शुभ कार्यदेखि पितृ कार्यसम्म यसको प्रयोग उत्तिकै हुने गरेको छ ।
पाल्न नसक्ने भएपछि हात्ती बिक्री गरिँदै
आम्दानी नभएर दानापानी खुवाउन नसक्ने भएपछि चितवनको सौराहामा निजीस्तरमा पालिएका हात्ती बिक्री गरिएको छ । कोभिड–१९ सङ्क्रमणको जोखिमका कारण पर्यटक आउन छाडेपछि तीन वर्षयता पचास प्रतिशत हात्ती घटेको क्षेत्रीय होटल सङ्घ सौराहाका अध्यक्ष दीपक भट्टराईले जानकारी दिनुभयो । तीन वर्षअगाडि ६५ वटा हात्ती रहेको सौराहा क्षेत्रमा अहिले ३२ वटा मात्र हात्ती पालिए छन् ।
जलेश्वरमा मणिपाल कलेज बन्ने सङ्केत
जलेश्वर नगरपालिकामा २५ वर्षभन्दा बढी समयदेखि बन्न नसकेको मणिपाल कलेज निर्माण कार्य सुरु हुने भएको छ। मणिपाल एजुकेसन एन्ड मेडिकल ग्रुप (नेपाल) प्रालिका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अनिल ओडाद्वारा हस्ताक्षरित साउन १२ गते जलेश्वर नगर कार्यपालिकाको नाउँमा लेखेको पत्रमा वर्षौदेखि बन्न नसकेको मणिपाल कलेजको निर्माण कार्य छिट्टै सुरु हुने जनाइएको छ। जलेश्वर नगरपालिकाले यही साउन ६ गते मणिपाल एजुकेसन एन्ड मेडिकल ग्रुप (नेपाल) प्रालिलाई कलेज निर्माणका लागि ताकेतापत्र पठाएको थियो।
भूउपयोग नक्सा बनाउन उदासीन, जग्गाको कित्ताकाट ठप्प
स्थानीय तहहरूले भूउपयोग नियमावलीअनुसार जग्गाको वर्गीकरण नगर्दा बन्द भएको जग्गाको कित्ताकाटसम्बन्धी काम नियमित सञ्चालन हुन सकेको छैन। जग्गाको खण्डीकरण रोक्ने उद्देश्यले सरकारले भूउपयोग ऐन २०७६ र नियमावली २०७९ जारी गरेको छ। नियमावली जारी भएपछि सीमित रूपमा भइरहेको जग्गाको कित्ताकाट पनि पूर्ण रूपमा बन्द भयो। २०७६ मा ऐन जारी भएपछि जग्गा प्लटिङ गर्ने क्रममा मन्दी आएको थियो। तर पनि अंशबण्डा, संयुक्त दर्ताबाट दर्ताफारी, अदालतको फैसलाबाट झगडियाबीच कित्ताकाट गर्ने जस्ता काम हुँदै आएको थियो। भूउपयोग नियमावली जारी भएपछि जेठ २७ गतेपछि भने सबै प्रकारको कित्ताकाटको काम ठप्प भएको मालपोत कार्यालय विराटनगरका प्रमुख लोकबहादुर भण्डारीले जानकारी दिनुभयो। “अदालतको फैसलाबमोजिम गर्नुपर्ने कित्ताकाट पनि अहिले गरेका छैनौँ, अंशबण्डाबाट त कित्ताकाट हुने सम्भावना छँदैछैन,” भण्डारीले भन्नुभयो।
ज्याला माग्दै मजदुर
कर्णाली लोकमार्गअन्तर्गत नाग्म–गमगढी सडकखण्डका मजदुरले दुई वर्षसम्म पनि ज्याला पाएका छैनन् । सिञ्जा गाउँपालिका–२ घोडेङ्गा गाउँदेखि कनकासुन्दरी गाउँपालिका–८ रोकायावाडासम्मको खडकखण्डमा काम गरेका मजदुरले ज्याला नपाएका हुन् । सिञ्जा गाउँपालिका–१ की मूलकली कामीले सडकमा ज्याला मजदुरी गरेको ज्याला नपाएको बताउनुभयो । उहाँले दैनिक पाँच सय रुपियाँ ज्याला दिने भनेर काममा लगाइएको र काम गरेको दुई वर्षसम्म ठेकेदारले ज्याला नदिएको बताउनुभयो ।
मोहनाको डरले रातभर जाग्राम
वर्षायाम सुरु भएपछि कैलालीको मोहना नदी पारिको मोहनपुर गाउँका बासिन्दा चयनको निद्रा सुत्न सकेका छैनन्। डुबानको उच्च जोखिममा रहेको कैलारी गाउँपालिका–३ मोहनपुर गाउँका बासिन्दा बाढीले बगाउने त्रासमा रहेका छन्। गाउँमा बाढी पसेपछि ज्यान जोगाउनका लागि भारतको दुधुवा नेसनल पार्कभित्र भाग्दै आएको गाउँले बताउँछन्।