कोइलाबास लयमा फर्कने आस
रोल्पा, सल्यान, प्युठान, रुकुम, दाङलगायत वरपरका जिल्लाबाट किनमेल गर्ने बजार थियो– कोइलाबास । मोटरबाटोको त्यति सुविधा थिएन, त्यो समय । हिँडेरै पुग्थे– कोइलाबास । नुनतेल, लत्ताकपडा, मरमसला, सुनका गरगहना किनमेल गर्थे– उपभोक्ता । दाङ जिल्लाको पहाडी क्षेत्र कोइलाबास नेपाल–भारतको महत्वपूर्ण नाकासमेत थियो । यतिबेला भने सुनसान, उजाड र
लाइटर (कथा)
कतै जान पनि साथीहरूको साथ खोज्ने बानीले कहिलेकाहीँ निकै झ्याउ गर्छ । आफूले चाहेको बेला उनीहरू फुर्सदमा हुँदैनन्, उनीहरूलाई सहज पर्दा आफ्नो समय मिल्दैन । कति पटक त सँगै जाने साथी नमिलेर कामै स्थगित गरेकी छु । अहिले पनि त्यस्तै भएको छ । श्वेताकी छोरीको बिहे । हिजोसमेत
ढालिएका शिर उठाउने प्रयत्न
जतिखेर पहिचानसहितको सङ्घीयताको मुद्दाले सडक बलिरहेको थियो । पहिलो संविधान सभा विघटन उन्मुख थियो । सदियौँदेखि राज्यबाट दमित जनजाति, सीमान्तकृत समुदाय दिउँसो पत्थर र साँझमा राँको लिएर काठमाडौँका सडकमा ओर्लिएका थिए । कोटेश्वरस्थित किरात राई यायोक्खाको हलमा गर्मागर्मी बहस हुन्थ्यो । पहिचानको मुद्दा तत्कालीन नेकपा (माओवादी) ले परालको
हराएको गाउँ (कविता)
जुन दिनदेखि तिम्रो झेली सिंहदरबार समृद्धिको कर्कस सिट्ठी फुक्दै मेरो गाउँ पस्यो, हराउँदै गए
अब म सक्दिनँ (कविता)
हरेक आँखाका आँगनमा सपनाको बिस्कुन सुकाउन आफैँले आफूलाई ताल्चा लगाएर म बस्न सक्दिनँ ।
समय (कविता)
नदी जस्तै घडीको टिक टिक जस्तै कहिले छालमा उफ्रिन्छ कहिले शान्त पोखरीमा थामिन्छ ।
आँधीखोला उर्लेर आयो
स्कुले जीवनको उत्सुकतामा आँधीखोलाको मुहान कहाँ होला भन्ने भइरहन्थ्यो । पर्वत र स्याङ्जाको सिमाना कार्कीनेटाको पूर्वतिरको पानीढलोबाट बग्ने आँधीखोला मूलतः स्याङ्जा जिल्लालाई बिचमा विभाजन गर्दै अन्य खोलासँग मिसिएर तल तल बग्दै कालीगण्डकीमा गएर मिल्छ । रङ्गेठाँटीको स्कुल त्यसताकाको त्यो क्षेत्रको एक मात्र हाइस्कुल प्रद्युम्न पनेरू माध्यमिक विद्यालय थियो । अहिले यो स्याङ्जाको आँधीखोला गाउँपालिका–५ मा पर्छ । यो विद्यालय स्याङ्जा जिल्लाकै पुरानो विद्यालयमध्ये
दीक्षान्तको खुसी पोखिँदा
बढ्दै गएको चिसो मौसम । त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रङ्गशालामा भर्खरै घामका पाइला ओर्लिएका थिए । भरिभराउ थिए, विद्यार्थी तथा अभिभावक । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको ५१ औँ दीक्षान्त समारोहमा पुस १० गते सहभागी बन्ने अवसर मिल्यो । बाबाआमाको साथमा म र बहिनी अर्पणा उपस्थित थियौँ । बहिनी पनि व्यवस्थापन विषयमा स्नातक तहको प्रमाणपत्र लिँदै थिइन् । हामी दिदीबहिनीका ला
साप्लालुङ पुगेर हाक्पारेमा हराउँदा
कात्तिक महिनाको २ गते भर्खरै दसैँ सकिएर तिहार लाग्ने सुरसार हुँदै थियो । गाउँघरका आँगनका डिलमा सयपत्री, मखमली, घडीफूलसँगै रातमा पारिजात फूल मगमग बास्ना छर्दै फुल्न थालेको थियो । कात्तिक महिना बिहानबेलुका हलुका चिसो बडेसँगै जोगी रातमा भूतप्रेत देसान मसान छेक्न फेरी हाल्दै गाउँघर घुम्न थालिसकेका थिए । तेह्रथुम जिल्ला लालीगुँरास नगरपालिकाका प्रमुख अर्जुन
खोज्नै बाँकी नालापानी युद्ध
अङ्ग्रेजसँग भएका विभिन्न लडाइँमध्ये नालापानीको युद्ध नेपाली इतिहासमा निकै महìवपूर्ण र साहसिक मानिन्छ । देहरादुनदेखि दुई कोस (चार माइल) उत्तरपूर्वमा नालापानीको किल्ला रहेको छ । यो किल्ला बनाउन मद्दत गर्नका लागि राजा गीर्वाणयुद्धविक्रम शाहले नहानमा रहेका बडाकाजी अमरसिंह थापाका छोरा रणवीरसिंह थापालाई पत्र लेखेका थिए । यसबाट नालापानी किल्लाको मह
२०३६ साल सडक कविता अनि कवि
विसं २०३६ को विद्यार्थी आन्दोलन नेपालको राजनीतिक इतिहासमा एक महत्वपूर्ण घटना थियो । पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री जुल्फिकर अलि भुट्टोलाई फाँसी दिइएको विरोधमा पाकिस्तानी दूतावासमा नेपाली विद्यार्थीले विरोधपत्र बुझाउन जाने क्रममा भएको झडपको बहानामा सुरु भएको विद्यार्थी आन्दोलनले विस्फोटक रूप लियो– २०३६ साल जेठ ९ गते । केही विद्यार्थी नेतालाई कालोमो
जुनकिरीको बाटो (कविता)
अँध्यारैअँध्याराका बिचबाट अनिश्चितताको गरुङ्गो भारी बोकेर सुदूर क्षितिजसम्म अलिकति भए पनि
सिसा होइन जीवन (कविता)
जिन्दगी यो चक्र जस्तै घुमिरहन्छ कैले कता कैले कता पुगिरहन्छ
बिपी शीर्ष नीति उच्च (कविता)
बिपी शीर्ष नीति उच्च विचार छ शक्ति मेलमिलाप मुलुकमा सदा हुन्छ शान्ति । विविधको एकतामा देश भरि उठौँ नेपालको उन्नतिमा नर–नारी जुटौँ ।
अन्तिम भाँडो (कथा)
पञ्चायती शासनव्यवस्थाविरोधी कसुरमा हाम्रा श्यामसुन्दर काका कुनै समयमा चार वर्ष जेल परिसक्नुभएको रहेछ । अचेल राजनीतिको ‘र’ उच्चारण गरेको उहाँलाई मन पर्दैन तर कुनै कुराकानीको सन्दर्भमा आफ्नो पूर्वस्मृतिलाई त्यसमा जोड्न बिर्सनु हुन्न, “म नक्खु झ्यालखानामा राजबन्दी भएको बेला... ।” वाक्य पूरा नहुँदै बा हाँस्दै कराउनुहुन्थ्यो, “भो... ए... श्यामसुन्दर... कति पल्ट सुन्नु तेरो कहानी ? मेरो कानै भाट्टिसक्यो के ।”
सामाजिक उत्पीडनको प्रतिरोध
कवि युवराज अधिकारीको दोस्रो कवितासङ्ग्रह ‘युद्ध युद्ध नै हुन्छ’ सार्वजनिक भएको छ । उहाँका कविताले समाजमा सकारात्मक साहित्यिक ऊर्जा सञ्चार गर्नेमा दुईमत छैन । समकालीन नेपाली कविता फाँटले ‘युद्ध, युद्ध नै हुन्छ’ पढेपछि युवराज अधिकारीलाई एक उम्दा र अब्बल साहित्यसर्जकका रूपमा पक्कै पनि आमन्त्रण गर्ने छ । यस सङ्ग्रहका कविताले नेपाली समाजमा व्याप्त आमगुना
किरात संस्कृतिमा समर्पित इमानसिंह
पढ्दा ज्ञान पाइन्छ धर्म के हो, पाप के हो जानिन्छ, बुझिन्छ उज्यालो के हो, अँध्यारो के हो सभ्यता के हो, असभ्यता के हो
साहित्य सङ्गीतका उभार
तर, गणेश रसिकले ‘डटी लड्ने’ हिम्मत गुमाए । अर्बुदरोगले थलिएकै बेला रसिकले सञ्चारकर्मी दीपक सापकोटासँग मरणपछिको इच्छा सुनाएका थिए, म मरेपछि मलाई एकेडेमीको त्यो आँगनमा झिँगा भन्काएर नराख्नु, लासमाथि सेल्फी खिच्न नदिनु । गुमनाम तरिकाले लैजानु, मेरो लास आर्यघाटमा र मेसिनमा हाल्दिनु । सक्छौ भने मेरो अन्तु भोजपुरमा लगेर राखिदिनु श्रीमती र छोराको
घुमिफिरी रुम्जाटार
नेपाली समाजमा ‘घुमिफिरी रुम्जाटार’ उखान प्रचलित छ । रुम्जाटारको राढीपाखीको पनि उल्कै चर्चा इतिहासमा पाइन्छ । ‘रुम्जाटार’ नामकरण बाइसे/चौबिसे राज्यकै बेला भएको किंवदन्ती पाइन्छ । त्यस समय ‘रुम बुढा’ नामका किराँती राजाले ‘रुम्जाटार’ मा राज्य गरेको र त्यही शब्द अपभ्रंश हुँदै ‘रुम्जाटार’ रहन गएको किंवदन्ती पाइन्छ । नेपालका ठुला टारमध्ये एक हो– रुम्जाटार । नेपा
भैरवकुण्डतिर भौँतारिँदा
२०८२ साल पुस ५ गते शनिबार सबल गुरुङ र म सिन्धुपाल्चोकको भोटेकोशी गाउँपालिका–१ स्थित भैरवकुण्डतिर लाग्यौँ । जोरपाटीको नारायणटारबाट प्रतिव्यक्ति आठ सय रुपियाँ तिरेर बगामसम्मको टिकट काट्यौँ । सार्वजनिक बस बगामसम्म मात्र पुग्ने भएकाले पहिलो रात सोही ठाउँमा बस्ने निधो गरेर नारायणटारबाट बिहान ८ः३० बजे बाटो लाग्यौँ । शनिबार भएर होला भक्तपुर धुलिखेलतिर खासै जा
वर्षभन्दा दिन लामो रहस्यमयी उल्टो ग्रह शुक्र
सौर्यमण्डलमा अवस्थित आठ वटा ग्रहको आफ्नै विशेष प्रकारको आकृति संरचना एवं विशिष्टता रहेको छ । यी आठ वटा ग्रहमध्ये पनि सूर्यबाट दुरीका आधारमा दोस्रो ग्रह शुक्र अत्यधिक रहस्यमय एवं अन्य ग्रहको प्रकृतिभन्दा निकै पृथक् रहेको पाइन्छ ।
सेतो लुगा (कथा)
ऊ घरतिर छिर्दै थियो । आँखा जुधे । झस्किएको हो कि जस्तो लाग्यो । ऊ अडिएन, भित्र पस्यो । म हिँड्दै थिएँ बाटैबाटो । उसको घरअघि ऊ भित्र छिर्दै गर्दा जम्काभेट भएको थियो । आँखाको जम्काभेट भनौँ । टक्क अडिएर, रोकिएर होइन ।
रगतको मसीले गरेको दस्तखत (कविता)
शरीरको रहस्यमय गुफामा जब प्रकृतिले रातो बत्ती बाल्छिन् धर्मका ठेकेदारहरू थर्थर काम्छन् ।
भन्छन् ठुलेदाइ ! (गीत)
काँस फुल्यो बाटोभरि, गाउँ भयो शून्य अर्मपर्म कोही छैन, कसलाई भन्ने एक्लिँदै छु गाउँतिर, सबै लाखापाखा उबेलाको गाउँ सम्झी रसाउँछन् आँखा
जातीय दर्शनको महाकाव्य : मियप्मा
किराँत जातिभित्र अनेकौँ प्रजाति छन् । तीमध्ये एउटा प्रजाति हो– थुलुङ । थुलुङ राईको मुन्दुममा आधारित ‘मियप्मा’ महाकाव्य डा. चमा थुलुङको नवीनतम कृति हो । प्रकृतिपूजक यस जातिको आफ्नै भाषा, संस्कृति, चालचलन, रीतिस्थिति, आचरण र व्यवहार छन् । यिनै कुरालाई अक्षरमा उनेर ‘मियप्मा’ महाकाव्य प्रकाशन भएको हो । प्राध्यापन क्षेत्रमा आबद्ध थुलुङका
