निर्वाचनमा हाम्रो दायित्व
अबको केही दिन अर्थात् आगामी २०८२ फागुन २१ गते प्रतिनिधि सभाका सदस्यको निर्वाचन हुँदै छ । यसमा आममतदाताले मतदान गरी निर्वाचनमा सहभागिता जनाउनु पर्छ । अन्य नागरिकले पनि निर्वाचनको महाअभियानमा सघाउनु पर्छ । लोकतन्त्रमा मुलुकको सार्वभौमसत्ता आमजनतामा निहित हुन्छ । यिनै मतदातारूपी जनताले निर्वाचनको माध्यमद्वारा प्रतिनिधि सभामा रहने सदस्यको छनोट गर्छन् । पाँच वर्षका लागि मुलुकको कानुन निर्माण गर्ने
स्वच्छ खानेपानीको पहुँच
देशका सहरी क्षेत्रमा स्वच्छ खानेपानीको आपूर्ति नेपाल खानेपानी संस्थानले गर्दै आएको छ । यस कार्यका लागि वितरण, व्यवस्थापन र सहज उपलब्धतामा संस्थानले विशेष ध्यान दिँदै आएको छ । संस्थानले कोशी प्रदेशमा भद्रपुर र विराटनगर शाखाबाट सहरी क्षेत्रमा सेवा दिँदै आएको छ । मधेश प्रदेशमा भने राजविराज, लाहान, जनकपुर, जलेश्वर, मलङ्गवा, गौशाला, गौर, वीरगन्ज र कलैया गरी नौ वटा शाखाबाट सेवा दिइएको छ ।
नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छवि
एक्काइसौँ शताब्दीको विश्व राजनीतिमा कुनै पनि देशको शक्ति केवल उसको सैन्य बल वा आर्थिक सूचकाङ्कमा मात्र मापन गरिँदैन । वर्तमान युगमा (सफ्ट पावर) अर्थात् आफ्नो विचारधारा, संस्कृति र छविका माध्यमबाट अरूलाई प्रभावित पार्न सक्ने क्षमता नै वास्तविक शक्ति हो भन्ने यथार्थता उजागर भइसकेको छ । यस्तो शक्ति निर्माणको सबैभन्दा ठुलो माध्यम भनेको विश्वव्यापी सञ्चार माध्यम हुन् । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले राष्ट्रहरू
प्रजातन्त्रको प्राण निर्वाचन
नेपाल यतिखेर निर्वाचनमय भएको छ । फागुन २१ गते हुने निर्वाचनको अन्तिम तयारी भइसकेको छ । मतपत्रको छपाइ सकिएको छ । फागुनको पहिलो हप्तादेखि नै सैनिकको सहयोगमा हिमाली जिल्लामा मतपत्र ढुवानी सुरु भएको छ । समयमै सबै जिल्लामा मतपत्र लगिसक्ने तयारी गरिएको छ । फागुन ३ गतेदेखि मतदातालाई शिक्षा दिइँदै छ । दलहरूले घोषणापत्र वा वाचापत्र जारी गरिसकेका छन् । यसरी निर्वाचनको सबै तया
चुनावी अभ्यास : अवसरसँगै चुनौती
विश्व–व्यवस्था ८० वर्षपछि कोल्टे फेर्ने चरणमा पुगेको देखिँदै छ । कतै मानचित्रसँग गाँसिएका प्रश्न छन् त कतै स्वस्फूर्त परिवर्तनको पक्षमा जनआकांक्षा प्रकट भइरहेका छन् । कसैका लागि चुनौती छ त कोही अवसरको प्रतीक्षामा होलान् ।
अर्थतन्त्र सुधारका नयाँ आयाम
बलियो अर्थतन्त्र देश विकासको मुख्य कडी हो । यसको लय भेटिएन भने विकासका सम्पूर्ण आयामलाई निरपेक्ष राखेर समीक्षा गर्नुपर्ने हुन्छ । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पहिलो चार महिनाको कुल गार्हस्थ उत्पादनको प्रगति लक्ष्य २.९ विन्दुमा प्रक्षेपण गरिएकोमा यो प्रगति ३.५ विन्दुमा कायम भयो तर यसलाई सूक्ष्म रूपले केलाएर मनन गर्नुपर्ने धेरै विषय छन् । आर्थिक विकासको मूल लक्ष्य अ
मतपत्रमा बाँचेको लोकतन्त्र
लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठुलो उपलब्धि भनेको सत्ताका लागि हुने द्वन्द्वलाई हिंसाबाट मतपत्रमा रूपान्तरण गर्नु हो । मतदान शान्तिपूर्ण सत्ता हस्तान्तरणको आधार हो । जब नागरिक सक्रिय रूपमा मतदानमा सहभागी हुन्छन्, त्यसले बल प्रयोग निरुत्सहित गर्दै केवल बहस र मतको माध्यमबाट निर्णय गर्ने संस्कृतिलाई बल दिन्छ । मतदातमा सहभागिता घट्दा निराशा बढ्छ,
सदाचार नीति सुशासनको आधार
मुलुकको दिगो शान्ति, विकास, सुशासन र समृद्धिको आधारभूमि भनेको त्यस देशमा बसोबास गर्ने आमनागरिकको उच्च नैतिक चरित्र, राष्ट्रप्रेम, सकारात्मक सोच, शिष्टाचार, सद्व्यवहार र सदाचार हो । नेपाललाई समृद्ध र प्रत्येक नेपालीलाई सुखी बनाउन दीर्घकालीन राष्ट्रिय आकाङ्क्षा हासिल गर्ने शक्तिशाली औजार सदाचार पद्धतिको निर्माण, यसको सशक्त प्रयोग र निरन्तर अभ्या
लोकतन्त्र, निर्वाचन र सञ्चार
युवापुस्ताले भदौ २३ र २४ मा गरेको विद्रोहको पृष्ठभूमिमा अपर्झट घोषित विशेष निर्वाचनको तयारीका क्रममा निर्वाचन आयोग अन्तिम घडीमा आइपुगेको छ । विशिष्ट राजनीतिक परिस्थितिमा निर्वाचन आयोगले संविधानले तोकेको समयसीमाभित्र निर्वाचन कार्य सम्पन्न गर्ने दिशाउन्मुख छ । निर्वाचनको वातावरण निर्माणका लागि देशमा स्थापित राजनीतिक दल, विद्रोहबाट आएको नयाँ पुस्ता, सरका
विकासको बहुआयामिक यात्रा
‘विकास’ शब्द आधुनिक राजनीति, अर्थशास्त्र र सामाजिक जीवनको सर्वाधिक चर्चित तर विवादास्पद शब्द हो । प्रायः विकासलाई आर्थिक वृद्धिसँग गाँसेर हेरिन्छ तर यो त्यसभन्दा धेरै व्यापक अवधारणा हो । विकास भनेको मानिसको स्वतन्त्रता, क्षमता र सम्भावनाको विस्तार हो, समाजका सबै वर्गको जीवनस्तरमा हुने ठोस सुधार हो र प्रकृति र मानवबिचको दिगो सन्तुलनको स्थापना हो ।
नैतिक नेतृत्व र विवेकपूर्ण मतदान
पवित्र देवभूमि नेपाल लामो र जटिल राजनीतिक परिवर्तनको यात्राबाट गुज्रिरहेको छ । राणाकालीन निरङ्कुश शासनको अन्त्यसँगै प्रजातन्त्रको उदयले जनतालाई स्वतन्त्रता, अधिकार र समृद्धिको
सिटिइभिटीको आगामी यात्रा
नेपालमा प्राविधिक शिक्षाको विकासका लागि संस्थागत रूपमा पहल गरिएको तीन दशकभन्दा धेरै भइसकेको छ । २०४५ सालमा प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषद् सिटिइभिटीको स्थापनासँगै औपचारिक रूपमा प्राविधिक शिक्षाको सूत्रपात भएको हो । योभन्दा अघि पनि प्राविधिक शिक्षाको विकासका लागि केही प्रयास भए तर त्यो सार्थक हुन सकिरहेको थिएन
विश्वासमा अडिएको एआईको भविष्य
मानव इतिहासको एक निर्णायक पलमा नयाँदिल्लीमा आयोजित ‘एआई इम्प्याक्ट समिट २०२६’ मा विश्व एकत्रित भयो । हाम्रा लागि भारतमा विश्वभरका राष्ट्राध्यक्ष, सरकार प्रमुख, प्रतिनिधि तथा नवप्रवर्तकलाई स्वागत गर्न पाउनु अत्यन्त गर्व र खुसीको क्षण थियो ।
आत्मविश्वास पुनर्स्थापित गर्ने अवसर
नेपालको लोकतान्त्रिक यात्रामा हरेक निर्वाचन केवल प्रतिनिधि चयन गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन, राष्ट्रको दिशा, प्राथमिकता र भविष्यको मार्गचित्र तय गर्ने ऐतिहासिक क्षण पनि हो । विगतका आमनिर्वाचनमा करिब ६० प्रतिशत हाराहारीमा मतदाताको सहभागिता देखिनु लोकतन्त्रप्रतिको जनआस्था अझै जीवित रहेको सङ्केत हो । समानान्तर रूपमा बढ्दो असन्तोष, वैदेशिक रोजगारीतर्फ युवाको प
घोषणापत्रका आर्थिक आयाम
देशको अर्थतन्त्र धेरै वर्षदेखि नाजुक छ । न्यून लगानीले अर्थतन्त्रका आयाम फराकिलो हुन सकेको छैन । रोजगारी बढ्न नसकेका कारण दिनकै दुई/तीन हजार युवा बिदेसिनु परेको छ । आर्थिक वृद्धि पाँच प्रतिशतभन्दा न्यून भएको धेरै वर्ष भइसकेको छ । बैङ्क तथा वित्तीय संस्थामा १२ खर्ब रुपियाँ हाराहारी तरलता अर्थात् लगानीयोग्य रकम थुप्रिएर बसेको छ । बैङ्क ब्याजदर विग
निर्वाचनमा शिष्टताको खोजी
प्रतिनिधि सभाको चुनाव नजिकिएको सन्दर्भमा जनताले आफूले चाहेको विकासप्रेमी जनसहयोगी उम्मेदवारलाई रोजेर भोट दिँदा सकभर मत बदर नहोस् भनेरै निर्वाचन आयोगले मतदाता शिक्षा सञ्चालन गरेका खबर सुनिन्छ । साँझबिहान टिभी, रेडियो र अन्य समाचारका साधन खोल्यो कि चुनावी भाषणमा प्रयोग गरिने भाषामा कर्कस गाली गलौज र चटकी दृश्य देखिन्छन् । सुन्नै नसकिने अशिस्ट भाषाका चुनावी गफ सुन्न र हेर्न मन नलाग्ने तामझाम र दृश्यले मन अमिलो हुन्छ । मतदाता शिक्षाभन्दा पहिला त ढिलै भए पनि राजनीतिक दललाई राजनीति
बङ्गलादेश परिवर्तनको सन्देश
अहिलेको बङ्गलादेशको राजनीतिक परिवर्तनलाई केवल प्रोफेसर युनुसको सरकार तारिक रहमानलाई हस्तान्तरण वा फेरबदलका रूपमा हेर्दा पूर्ण तस्बिर आउँदैन । लगातार डेढ दशक लामो एउटै नेतृत्वको प्रभुत्वपछि बङ्गलादेश नेसनलिस्ट पार्टी (बिएनपी) को पुनः उदयले दक्षिण एसियाकै क्षेत्रीय भूराजनीतिमा नयाँ समीकरण सिर्जना गर्ने सम्भावना छ । बङ्गलादेशमा कुल ३०० सिटमध्ये एक सिटमा उम्मेदवारको मृत्युका कारण मतदान स्थगित भयो भने दुई सिटमा अदालतको आदेशले मतदान रोकियो । यसरी २९७ निर्वाचन क्षेत्रमा मात्र मतदान भयो ।
मतदाता शिक्षाको महत्व
फागुन २१ गते प्रतिनिधि सभाका लागि निर्वाचन हुँदै छ । मुलुक निर्वाचनको महोत्सवमा होमिएको छ । यो निर्वाचन विगतका भन्दा चुनौतीपूर्ण छ । किनकि जेनजी विद्रोहकै कारण निर्वाचन निम्तिएकाले पनि यसले राजनीतिक अर्थ राख्छ । सबै उम्मेदवार आआफ्ना पक्षमा मतदाता तान्न घरदैलो अभियानमा व्यस्त छन् । प्रमुख पार्टीका शीर्ष नेता उत्साहित भएर ठाउँ ठाउँ
मौलिक संस्कृति र संस्कारको मूल्य
नेपाली समाज पश्चिमी संस्कार र संस्कृतिको चपेटाबाट प्रताडित हुँदै आएको भनिन्छ । हाम्रा आफ्नै संस्कार र संस्कृति जीवन र जगत्का लागि महत्वपूर्ण रहेका छन् । हाम्रा संस्कार र संस्कृति पूर्वीय दर्शनको धरातलमा उभिएको छ । त्यसमा पनि हिन्दु दर्शन र बौद्ध दर्शनबाट बढी प्रभावित छ । दर्शनले जीवन र जगत्सम्बन्धी सत्य तथा सामाजिक चेतनाको रूप वा सामाजिक उपयोगिता
कर्जा स्थानान्तरणको जोखिम
बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाबाट व्यक्ति तथा सङ्घ संस्थाले आफूलाई आवश्यक पर्ने वित्तीय स्रोतको व्यवस्थापन गर्छन् । जसलाई कर्जाको नामकरण गरिन्छ । ऋणीहरूले सम्पर्क, स्थान, सहजता, आवश्यकता, सेवा सुविधालगायतका विषयका आधारमा विभिन्न वित्तीय संस्थाबाट कर्जाको प्रयोग गर्छन् । कतिपय वित्तीय ज्ञानको अभावमा पनि महँगो ब्याजदरमा कर्जा लिने र पर्याप्त जा
बहिरा संस्कृतिको पहिचान
कुनै समाज, जाति वा राष्ट्रको जीवनशैली, मूल्यमान्यता, परम्परा, भाषा, धर्म, कला, साहित्य, रीतिरिवाज, चालचलन, ज्ञान, आस्था, र व्यवहारको समुच्चयलाई संस्कृति भनेर बुझिन्छ । समाज र त्यहाँका मा
साइत–बेसाइत छुट्याउने कला
भविष्यप्रति चिन्तित भएर कुनै पनि कार्य विघ्न नहोस् भनेर हामी साइतको खोजी गर्छौं । बिरालोले बाटो काट्दा वा बहिर निस्कने बेला कसैले हाच्छिउँ गर्दा हामी त्यसलाई अशुभ मान्छौँ । असल नियत र इमानदार प्रयास छ भने हरेक समय साइत नै साइत हुन्छ । महापुरुषलाई साइत/बेसाइतको अर्थ रहँदैन । जसलाई दुःखले छुँदैन उसलाई बेसाइत पर्दैन । जसरी उज्यालोमा अँध्यारो हुँदैन । बु
राष्ट्रिय सुरक्षा र विश्वशान्तिको मानक
नेपाली सेना नेपाली जनजनको अन्तिम आशाको विम्बको रूपमा स्थापित छ । सेनाको महìव राष्ट्रको सुरक्षा मात्र होइन, राष्ट्रिय एकता, विपत् व्यवस्थापन, विकास निर्माण र अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा शान्ति स्थापना गर्ने भूमिकासँग पनि जोडिएको छ । सैन्य साहित्यको अध्ययनबाट राष्ट्रिय सेना भन्नाले सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रियराज्यद्वारा संविधान तथा सरकारको अधीनमा स्था
आयुर्वेदिक औषधीको बढ्दो माग
नेपालका तराई, पहाड र हिमालमा पाइने हरेक जातिका वनस्पतिमा कुनै न कुनै रोगको प्रतिरोध गर्न सक्ने औषधीय गुण हुन्छ । यस्ता लाखौँ प्राकृतिक स्रोतको उर्वर भूमि यहाँको भूखण्ड दक्षिण मोहडातर्फ ढल्किएको छ ।
सामाजिक चेतको विम्ब
कार्ल माक्र्सले भनेका थिए, “राजनीति वर्ग र सामाजिक प्रभुत्वसँग गाँसिएको छ ।” राज्य र राजनीतिलाई शासक वर्गको हित सुरक्षित गर्ने संयन्त्रका रूपमा अथ्र्याउँदै उनले भनेका छन्, “समाजमा उत्पन्न भइरहने वर्ग सङ्घ
