संसद्को गरिमा र भूमिका
संसद् लोकतन्त्रको मुटु हो । जहाँ जनताको आवाज कानुन बन्छ, जसले राज्यको दिशा निर्देश गर्छ । संसद् आफैँ केही होइन । त्यहाँ जनताबाट निर्वाचित भएर पुग्ने व्यक्तिको समुच्चय संसद् हो । त्यहाँ कस्ता व्यक्ति पुग्छन् ? किन पुग्नु पर्छ ? प्रश्न गम्भीर छ ? संसद्मा को जानु पर्छ ? राजनीतिज्ञ मात्र ? कि विज्ञ, वैज्ञानिक, सामाजिक अभियन्ता, श्रमिक, शिक्षक, किसान, मजदुर, लेखक वा
सामाजिक संस्कृतिको विकास
सामान्यतया उमेरका हिसाबले पाका उमेरका व्यक्तिलाई ज्येष्ठ नागरिकका रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ । ज्येष्ठ नागरिक ऐन, २०६३ को दफा २ (क) अनुसार ६० वर्ष उमेर पूरा गरेको नेपाली नागरिक ज्येष्ठ नागरिक हुन् भनिएको छ । सामान्यतया विश्वव्यापी रूपमा ६५ वर्षभन्दा माथिका नागरिकलाई ज्येष्ठ नागरिक मान्ने गरिएको छ । नेपालका सन्दर्भमा ६० वर्ष पार गरिसकेका नागरिक ज्ये
लगानी अवसरका आयाम
कुनै पनि देशको अर्थतन्त्र सिधा रेखामा मात्र अगाडि बढ्दैन । अर्थतन्त्रमा अनेक चक्र आइरहन्छन् । अर्थतन्त्र पनि कहिले अति सुस्त हुन्छ । त्यस्तो बेला लगानी सुस्त बन्न जान्छ । सुस्त लगानीले उत्पादन खुम्च्याउँछ । उत्पादन खुम्चन थालेपछि रोजगारीमा प्रतिकूल असर पर्ने नै भयो । स्वाभाविक रूपमा रोजगारी घट्छ । घट्दो रोजगारीले आय घटाउँछ । आय घट्न जाँदा बजारमा वस्तु तथा सेवाको मागमा प्रतिकूल प्रभाव पर्छ । समग्रमा यसले देशको आर्थिक वृद्धिमै असर पर्छ । उत्पादन घट्दै जाँदा वस्तुमा उपलब्धतामै असर पर्छ । अभाव सिर्जनाले माग बढाउन थाल्छ । यो अवस्थाले फेरि उत्पादन बढाउनुपर्ने हुन्छ । उत्पादन बढाउन लगानी चाहिन्छ, बढाउनुपर्ने हुन्छ । बढ्दो लगानीले नयाँ अवसर सिर्जना हुन्छ । लगानी अवसरले थप अवसर ल्या
आगामी निर्वाचनमा मधेशी दल
राजनीतिमा व्याप्त भ्रष्टाचारको अन्त्य तथा सुशासनको स्थापना, राजनीतिबाट परिवारवादको अन्त्य र देशभित्रै रोजगारको अवस्था सिर्जना गर्ने घोषित लक्ष्य लिएर भदौ महिनाको अन्तिम साता भएको जेनजी आन्दोलनले नेपालको राजनीतिमा अभूतपूर्व पराकम्पन ल्याइदिएको थियो । देशका स्थापित एवं पुराना राजनीतिक दलहरू पनि आफ्नो सङ्गठनभित्र जेनजी नामक छुट्टै भ्रातृ सङ्गठन
राजनीति र जिम्मेवारी
राजनीति राज्य सञ्चालनको सर्वोच्च तथा नियन्त्रक नीति हो । मुलुकको कुनै पनि किसिमको समृद्धि राजनीतिबिना सम्भव हुँदैन । कुनै पनि मुलुकको अग्रगमन तथा समृद्धि त्यो देशको राजनीति र नेतृत्वसँग जोडिएकै
मधेशमा स्थिरताको सङ्केत
नेपालको मूल समस्या नै अस्थिरता हो । प्रजातन्त्र पुनस्र्थापनायता २०४८ सालदेखिका कुनै पनि सरकारले पाँचबर्से कार्यकाल पूरा गर्न पाएका छैनन् । यो नै नेपाल पछि पर्नुको मूल कारण हो । मध्यावधि निर्वाचनको कारणले होस् वा सरकार असफल भएर किन नहोस् । सरकार अस्थिरताको भुमरीमा पर्दै आएकाले नेपालमा अपेक्षित विकास हुन सकेको छैन । गत भदौ २३ र २४ गते भएको जेन
आर्थिक गणनाको औचित्य
आर्थिक गणना भनेको व्यवसाय र आर्थिक क्रियाकलापसम्बन्धी बृहत् गणना हो, जसबाट उत्पादन, रोजगारी, व्यवसायको संरचना र उद्यमशीलताको वातावरणलगायत विषयमा महत्वपूर्ण तथ्याङ्क र सूचना प्राप्त हुन्छ ।
मौलिक भाषा विकासमा राष्ट्रनिर्माताको योगदान
समय र कालखण्डले युगपुरुष जन्माउँछ । नेपालको राजनीतिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अवस्था अध्ययन गर्दा वीर वीरङ्गनाको जन्म यसरी नै भएको देखिन्छ । तत्कालीन गोरखा राज्यका संस्थापक द्रव्य शाहले रा
जाडोको अचुक औषधी
रोगसँग लड्ने शक्ति बढाउन हाम्रो घरमा पाक्ने दाल, भात, तरकारी अचार र विभिन्न स्वस्थकर खानाका अतिरिक्त स्थानीय फलफूल, जस्तो– अम्बा, अमला, सुन्तला, बिमिरो, हलुवावेद, अमिला फल उपयुक्त हुन्छन् । ‘आजकल जाडोमा सुप खानु पर्छ’ भन्ने चलन चलेको छ । सुप खाने विदेशीको राम्रो चलन हो । हामी प्रायः के बिर्सिन्छौँ भने, हाम्रो भान्सामा पाक्ने दाल, तरकारीको रस, गुन्द्रुकको झोल, तामा र बोडीको झोल पनि सुप नै हुन् ।
दिव्योपदेशको आलोकबाट
गोरखा राज्यको उत्तराधिकारीका रूपमा विसं १७९९ पुस २७ जन्मिएका पृथ्वीनारायण शाह आधुनिक कालखण्डमा नेपाल एकीकरणका प्रणेता हुन् । राष्ट्रिय एकता दिवस राष्ट्रनिर्माताको जन्म दिवस पारी मनाउँदै आएकोमा गणतन्त्रलगत्तै राष्ट्रियस्तरमा पृथ्वी जयन्ती नमनाउने घोषणा गरिएको थियो । पछिल्ला दिनमा पुनः नेपालका सर्जकलाई स्मरण गर्न थालिएको छ । यथार्थमा
सङ्घर्षबिनाको सफलता
प्रविधिको तीव्र विकाससँगै कृत्रिम बौद्धिकता (आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स–एआई) ले मानव जीवनका हरेक क्षेत्रमा हस्तक्षेप गरिरहेको छ । विशेष गरी कला र सङ्गीतको क्षेत्रमा एआईको प्रवेशले एउटा नयाँ बहस छेडिदिएको छ । हिजोआज सामाजिक सञ्जाल र युट्युबमा यस्ता गीतहरू छ्यापछ्याप्ती सुनिन्छन्, जसलाई सुनेर यो मानवले गाएका हुन् कि मेसिनले भनेर छुट्याउनै कठिन भइसकेको छ ।
चीनको विकासमा ग्रामीण उद्योग
सन् १९७८ पछि चीनमा भएको आर्थिक रूपान्तरण आधुनिक विश्व विकास इतिहासका सबैभन्दा उल्लेखनीय घटनामध्ये एक हो । सन् १९७८ डिसेम्बरमा देङ स्याओपिङको नेतृत्वमा सुरु भएको सुधार र खुलापन नीतिले चीनलाई केन्द्रीकृत योजना प्रणाली र बन्द अर्थतन्त्रबाट क्रमशः बजार–उन्मुख अर्थतन्त्रतर्फ मोड्न सफल भयो । त्यसबेला चीन मुख्यतः कृषिमा आधारित अर्थतन्त्र थियो, जसको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा सं
निर्वाचनबाटै लोकतन्त्रको सम्मान
प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा देश फेरि एक पटक राजनीतिक वाष्पले तातिएको छ । आगामी फागुन २१ गते घोषणा गरिएको निर्वाचन आउन अब ५५ दिन मात्रै बाँकी छ । यी दिनमा निर्वाचनका लागि गर्नुपर्ने अझ धेरै काम बाँकी छन् । सरकारले निर्वाचनका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष मानिने शान्ति–सुरक्षाको ग्यारेन्टी गरिरहेको भए पनि राजनीतिक दलहरू ढुक्क हुन नस
असल छिमेकीको भूमिका
नेपाल विश्वकै सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका दुई विशाल देश भारत र चीनको बिचमा अवस्थित एक भूपरिवेष्टित सार्वभौम राष्ट्र हो । नेपालको पूर्व, दक्षिण र पश्चिम दिशामा भारतसँग करिब एक हजार आठ सय किलोमिटर लामो खुला
डिजिटल प्रविधिसँग विद्यालय
विश्वव्यापी रूपमा पछिल्लो दशकमा शिक्षा क्षेत्रमा ठुलो परिवर्तन आएको छ । अब ज्ञानको पहुँच कुनै भौगोलिक सीमामा सीमित छैन । डिजिटल प्रविधि, इन्टरनेट र स्मार्ट उपकरणको तीव्र विकासले शिक्षामा नयाँ युगको सुरुवात गरेको छ । नेपालले पनि आफ्नो शिक्षा प्रणालीलाई डिजिटल युगसँग अनुकूल बनाउने दिशामा प्रयास गरिरहेको छ । डिजिटल शिक्षा भन्नाले कम्प्युटर, इन्ट
कृषि पर्यटनबाट बहुआयामिक फाइदा
नेपालको भविष्य कृषि पर्यटनमा मात्रै आधारित छ । मात्रै किसानको खेतबारीको परिश्रमले पुग्दैन । किनकि भारतीय तथा चीनका उत्पादनसँग हाम्रो उत्पादनले प्रतिस्पर्धा गर्नै सक्दैन । नेपाली उत्पादन लागत, यातायात खर्च, मल, बिउबिजन, औँजार आयात खर्च तथा महँगो ज्याला दरले गर्दा नेपाली उत्पादन भारतीय वा चिनियाँभन्दा निकै महँगो हुन्छ । उनीहरूको उत्पादन बृहत् हुन्छ ।
नेपाली युगचेतनाको प्रवर्धन
इतिहासको खास खास कालखण्डमा देखिने प्रभुत्वशाली सांस्कृतिक, प्राज्ञिक, नैतिक वा सामाजिक अवस्था र परिवेशलाई युगचेतनाका रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ । यस्तो युगीन परिवेशका विशिष्ठ चरित्र हुन्छन् । साहित्य, दर्शन तथा राजनीतिकशास्त्र जस्ता क्षेत्रमा वर्णित खास अवधिका मानवीय समाजका विद्यमान सामूहिक प्रवृत्ति, मूल्यमान्यता तथा राजनीतिक विचारधारा जस्ता सामूहिक परिवेश युगचे
देशभक्त नागरिक हुनुको पीडा
आधुनिक राजनीतिक इतिहासदेखि आजसम्मको यथार्थ इमानदारीपूर्वक भन्ने हो भने, देशले जनचाहना अनुसार प्रगति गर्न सकेको छैन । शासनप्रणाली फेरिए, संविधान फेरिए, शक्ति संरचना फेरिए तर नागरिकको जीवनस्तर, उत्तरदायित्वपूर्ण शासन र संस्थागत स्थायित्व भने सधैँ प्रतीक्षामै सीमित रह्यो । हरेक राजनीतिक परिवर्तनलाई ‘क्रान्ति’ भनियो । हरेक सत्तारोहणलाई ‘जनताको विजय’ भनेर घोषणा गरियो ।
भेनेजुएलामा अमेरिकी राज
महिनौँको विशेष तयारीपछि अमेरिकाले भेनेजुएलामाथि भीषण सैन्य आक्रमण गरेको छ । त्यहाँका निर्वाचित राष्ट्रपति निकोलस मदुरो र उहाँकी पत्नी सिलिया फ्लोरेसलाई नाटकीय ढङ्गले पक्राउ गरी अमेरिका लगेर लागुऔषध र हतियारविरुद्धको मुद्दा चलाइएको छ । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको एकल आदेशमा अमेरिकी सेना र गुप्तचर निकायले सो कार्य सम्पन्न गरेका हुन् ।
नैतिक आचरणको अभ्यास
देशको शासन सञ्चालन गर्ने मुख्य जिम्मेवारी राजनीतिक नेतृत्वमा रहेको हुन्छ । राजनीतिक मूल्यमान्यताको अवमूल्यन नगरी राजनीति गर्नु प्रत्येक राजनीतिज्ञको धर्म हो । जनताको शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने, मौलिक अधिकारको कदर गर्ने, राज्यको शासन व्यवस्थाको प्रणाली निर्धारण गर्ने, राष्ट्रिय र अन्तरर्राष्ट्रिय नीतिको उपयुक्त सन्तुलन गर्ने र यस्तै अन्य कार्य गर्ने नीति राजनीति हो ।
सङ्गठन व्यवस्थापन सर्वेक्षण
सार्वजनिक सङ्गठन सामाजिक आवश्यकता पूरा गर्ने जीवन्त संरचना हुन् । सङ्गठन समयसँगै गतिशील हुनु पर्छ । सामाजिक परिवेशमा आएका परिवर्तन र सर्वसाधारणका आवश्यकता अनुरूप सङ्गठन निरन्तर अनुकूलित हुँदै जान सकेनन् भने आफ्नै औचित्य पूरा गर्न सक्दैनन् । डेनहार्टद्वयका अध्ययन अनुसार सार्वजनिक व्यवस्थापनलाई परिवर्तन गर्ने पाँच स्थायी कारण छन् ।
सार्वजनिक संस्थानको गन्तव्य
नेपालको विकास र सामाजिक न्यायको सुनिश्चिततामा सार्वजनिक संस्थानको भूमिकालाई कहिल्यै बेवास्ता गर्न सकिँदैन । विसं १९९३ को प्रारम्भिक पाइलादेखि आज देशको शिक्षा, स्वास्थ्य, ऊर्जा, सञ्चार, पूर्वाधार र वित्तीय क्षेत्रसम्म आफ्नो जरा फैलाएका यी संस्थानहरू राष्ट्रको आर्थिक स्थायित्व, सामाजिक समावेशिता र दिगो विकासको आधारशिला हुन् । दशकौँदेखि राज्यको कल्याणकारी
लोकतन्त्र, निर्वाचन र जनअपेक्षा
घोषित मितिमा निर्वाचन हुने शङ्का उपशङ्काबिच पनि मुलुक अब निर्वाचनमय बनेको छ । हेमन्त ऋतुमा मौसम चिसो भए पनि दलहरूका पार्टी एकता, आन्तरिक लोकतान्त्रिक प्रक्रिया महाधिवेशन र निर्वाचनले राजनीतिक सरगर्मी बढेको छ । धमाधम नयाँ दल गठन भएका छन् । दल दलबिचको सहकार्यका चर्चा पनि थपिएका छन् । वैकल्पिक शक्ति पनि सहकार्यमा जुटेका छन् । जन
व्यवस्थित सरुवा प्रणाली
कर्मचारीको वृत्तिपथका विभिन्न अवयवमध्येको एक हो, सरुवा प्रणाली । राज्यका नीतिलाई नतिजामा बदल्न उपयुक्त स्थानमा उपयुक्त उम्मेदवारलाई जिम्मेवारी प्रदान गर्ने, कार्यबोझ कम गर्ने, अनुभव हासिल गरी व्यावसायिकता अभिवृद्धि गर्ने एवं उत्प्रेरित भई उच्च मनोबलका साथ काममा संलग्न हुने वातावरणको सिर्जना सरुवाको माध्यमबाट गर्नु पर्छ । हाम्रो मुलुकमा कतै स
चिसोमा ‘सिओ’ ग्यासको जोखिम
तीन दिनअघि वीरेन्द्रनगर नगरपालिका–१२, बिरुवाबारी सुर्खेतमा गोपी बुढाको कोठामा कोइला बालेर सुतेका कारण अक्सिजन कम भई ३८ दिनको एक शिशुको ज्यान गएको छ । गोपीका श्रीमती तारा बुढा, उहाँकी भदैनी सङ्गम बुढा र छोरा प्रकाश बुढालाई निसास्सिएर बेहोस अवस्थामा उद्धार गरी भेरी अस्पतालमा पु¥याइएको थियो र हाल उहाँहरू उपचाररत हुनुहुन्छ । गोपी बुढा भने कामको सिलसिलामा बाहिर हुनुहुन्छ ।
