तटस्थ दृष्टिकोण, असंलग्न नीति
तटस्थ नीति भूपरिवेष्टित स्विट्जरल्याण्डको आकर्षण हो । अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सञ्चालनमा यो नीति त्यहाँका लागि प्रभावकारी रहिआएको कूटनीतिक क्षेत्रका अध्येताहरू उल्लेख गर्छन् । सानो भूगोल र सीमित जनसंख्या भएका राष्ट्रहरूले स्विस तटस्थतालाई नमुना मान्ने गरेका छन् ।
उम्मेदवारको डिजिटल सुरक्षा
कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को आगमनसँगै विश्वमा साइबर अपराध वृद्धि भइरहेको छ । साइबर अपराध कम्प्युटर नेटवर्कमार्फत गरिएको आपराधिक गतिविधि हो । यसमा अन्यको निजी जानकारी चोरी गर्नु, आपत्तिजनक सामग्री फैलाउनु तथा डिजिटल प्रणालीमा अनधिकृत पहुँच गर्नु जस्ता विषय समावेश हुन्छ । बढ्दो प्रविधिको प्रयोगले जीवन सजिलो बनाए पनि यसको दुरुपयोगले समाजमा ठुलो विकृति ल्याउन सक्छ । इजरायलले साइ
मिडिया अनुशासनको स्वपालना
मुलुक प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन महाअभियानमा होमिएको छ । जनताको सार्वभौम अधिकार प्रयोग हुने सबैभन्दा महत्वपूर्ण राजनीतिक प्रक्रियाको एक मात्र विकल्प निर्वाचन हो । राजनीतिक दलहरू यसतर्फ केन्द्रित भएका छन् ।
घोषणापत्रमा विद्युत् क्षेत्र प्राथमिकतामा
आगामी फागुन २१ गते हुने चुनावमा राजनीतिक दल आआफ्ना एजेन्डाका साथ निर्वाचनको प्रचारप्रसारमा जुटिरहेका छन् । योसँगसँगै दलहरूले आआफ्ना घोषणापत्र निर्माण पनि गरिरहेका छन् । हाल निर्वाचनमा व्यक्ति बलियो हुनु पर्छ कि नीति भनेर तर्कवितर्क भइरहेको छ । दलहरूले जेजस्ता एजेन्डा अघि सारे पनि अधिकांशले मुलुकको समुन्नतिलाई मुख्य मुद्दा बनाएका छन् । समुन्नति वा मुलुकको समृद्धिको एजेन्डा सबैको साझा भए पनि यो समृद्धिको बाटो कसरी तय हुन्छ भन्ने आशङ्का गर्ने प्रशस्त आधार छन् । दलहरूको घोषणापत्र एकातिर तथा योजना र कार्यव्रmम अर्कातिर हुने प्रवृत्ति विगतमा देखिएको थियो अर्थात् विगतका चु
सुशासनयुक्त शासनव्यवस्था
सुशासन नागरिकमैत्री एवं नागरिक सन्तुष्ट शासनव्यवस्था हो । सुशासनले नीति, विधि, दायित्व र पारदर्शी प्रक्रियाको अपेक्षा गर्छ । कानुनको शासन र व्यवहारतः कानुन सबैलाई बराबरी हुने व्यवस्था सुशासनको एक आधार हो ।
सार्वजनिक स्रोतको उपयोग
विश्व सूचकाङ्क २०२५ का विभिन्न क्षेत्रमा नेपालको स्थान विश्लेषण गर्दा विकासको मार्गमा अनेक चुनौती स्पष्ट देखिन्छन् । सूचकाङ्कले सुशासन सुधारको आवश्यकता झन् गहिरो रूपमा उजागर गरेको छ । भ्रष्टाचार अनुभव सूचकाङ्कमा नेपालको १०७ औँ स्थानले सरकारी निकायमा पारदर्शिता कमजोर रहेको र नागरिकले न्यायपूर्ण तथा प्रभावकारी सेवा पाउन कठिनाइ भोगिरहेको सङ्केत गर्छ । प्रेस स्वतन्त्रता सूचकाङ्कमा ९० औँ स्थानमा र
‘ग्रे’ लिस्टबाट बाहिरिने प्रयत्न
एफएटिएफ (फाइनान्सिएल एक्सन टाक्स फोर्स) ले नेपाललाई ‘ग्रे’ लिस्टमा राखेको छ । यसले चिन्ता र चासो बढाएको छ । अमेरिकामा आतङ्कवादीले ट्विन टावरमा विमान ठोकाई ठुलो मात्रामा जनधनको क्षति पु¥याएपछि ओइसिडीको पहलमा सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण र अन्तर्राष्ट्रिय आतङ्कवादमा लगानीविरुद्धको विश्वव्यापी ऐक्यबद्धता झाँगिएको हो ।
युवापुस्ताले खोजेको परिवर्तन
कार्यकर्ताले नेताका हरेक झुटलाई आँखा चिम्लेर अनुमोदन गर्ने, उनकाविरुद्ध एक शब्द नबोल्ने परिपाटी मौलाउँदै जाँदा पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्रमा धमिरा लाग्दै गयो । नेतृत्वलाई प्रश्न गर्ने र त्यसको जवाफ खोज्ने पद्धति हराउँदै जाँदा पुराना र मूलधारका राजनीतिक दलप्रति जनताको विकर्षण बढ्दै गयो । ती दलप्रतिको अपेक्षा शून्यप्रायः बन्दै गएको छ ।
निर्वाचनपछिको कार्यदिशा
राजनीति नै राज्यको मूल नीति हो । मूल नीतिको आधारमा अन्य नीतिको आधार तय हुन्छ । नीति तय गर्ने सर्वोच्च संस्था संसद् हो । निर्वाचनबाट नीति निर्माण तहमा आफ्नो जनप्रतिनिधि पठाउने लोकतान्त्रिक पद्धति चलिरहेको छ ।
ग्रामीण विकासमा अर्जुनदृष्टि
पछिल्ला आठ दस वर्षमा नेपालमा धेरै भौतिक परिवर्तन भएका छन् । बाटाघाट. पुलपुलेसा विस्तार भएका छन्, गाउँ गाउँसम्म सडक पुगेका छन् । सडक र पुल निर्माण सङ्घीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारका प्रमुख प्राथमिकतामा
उम्मेदवारलाई मतदाताको प्रश्न
प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनको ज्वरो क्रमिक विस्तार हुँदै छ । आगामी फागुन २१ गते निर्धारित प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनका निम्ति उम्मेदवारी मनोनयन शान्तिपूर्ण भयो । माघ ६ गते उम्मेदवारी दर्ता हुन्छ वा हुन्न भन्ने ठुलै अन्योल जस्तै थियो । शान्ति सुरक्षाका कतिपय विषय उठानले दलहरू विभाजित र अन्योलमा थिए । आसन्न निर्वाचन हुँदैन भन्ने कतिपय आशङ्का अब पाखा लागेका छन् । उम्मेदवारविरुद्ध दाबीविरोध, फिर्ता लिने समय आदि हुँदै अब उम्मेदवारीको अन्तिम टुङ्गो लागिसकेको छ । उम्मेदवार मतदाताका घर टोल जाने व्रmममा छन् । आसन्न प्रतिनिधि सभाको
राष्ट्रिय एकताको आधार
नेपाल बहुजातीय, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक तथा भौगोलिक विविधतायुक्त मुलुक हो । यस मुलुकको समग्र विकासका लागि राष्ट्रिय एकता निरन्तरको अपरिहार्य आधार हो । विविधतायुक्त परिवेश भएका कारण रा
नागरिक विवेकको परीक्षा
फागुन २१ को निर्वाचन सुनिश्चित भएको छ । अब देश निर्वाचनको राजमार्गमा हिँडिसक्यो । जेनजी विद्रोहपछि विघटित सरकारको स्थानमा नयाँ सरकार गठन गर्दा संसद् विघटन हुँदा संविधानका धाराले प्रस्ट रूपमा साथ दिएका थिएनन् ।
शिक्षामा प्रतिभा व्यवस्थापन
व्यक्तिमा अन्तर्निहित ज्ञान, सिप, दक्षता, अनुभव, क्षमता र सम्भावना नै समष्टिमा प्रतिभा हो । सङ्गठनको उद्देश्य प्राप्तिका लागि व्यक्तिमा अन्तर्निहित प्रतिभा र सम्भावनाको समुचित पहिचान गर्ने, प्रतिभा प्रस्फुटनको वातावरण तयार गर्ने, साङ्गठानिक उद्देश्य प्राप्तिमा उपयोग गर्ने, उचित क्षतिपूर्तिको व्यवस्था र सेवाकालको अन्त्यमा ज्ञान, सिप र संस्थागत स्मरणको सुरक्षित
एसियाकै ऊर्जाकेन्द्र बन्ने अवसर
नेपाललाई सिङ्गापुर बनाउने सपना देखाइयो । मेलम्चीको पानी ल्याएर काठमाडौँका सडक धुने वाचा गरियो । चालीसौँ बर्सौं बित्यो तर वास्तविकता जगजाहेर छ । हामीले देख्यौँ प्रजातन्त्र आयो, लोकतन्त्र आयो, गणतन्त्र आयो, सङ्घीयता आयो, समाजवाद आयो भनेर धेरै सुन्योँ तर आज ३०–३५ वर्षपछि देशमा के आयो, के परिवर्तन भयो त ? हामी आफैँले इमानदार भएर वस्तुनिष्ठ मूल्याङ्कन गर्नै पर्छ ।
प्रशासन सुधारको मार्गचित्र
२०७२ सालको संविधानले सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय गरी तीन तहको शासन संरचना स्थापना गरेको एक दशक बितिसक्दा पनि सङ्घीय निजामती सेवा ऐन बन्न सकेको छैन । ऐनको अभावले कर्मचारी समायोजनमा जटिलता, अधिकारक्षेत्रको द्वन्द्व, सेवा प्रवाहमा असमानता र जवाफदेहिता निर्धारणमा समस्या सिर्जना गरेको छ । सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहबिच कर्मचारी बाँडफाँट र समा
मतदाता शिक्षा लोकतन्त्रको ऊर्जा
जेनजी आन्दोलनको प्रभाव स्वरूप सङ्घीय चुनाव नजिकिँदै जाँदा मतदाता शिक्षाले निर्णायक भूमिका खेल्ने छ । मतदाता शिक्षाले नै चुनावी परिणामलाई वास्तविक आकार दिनका लागि उत्प्रेरक भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ । हाम्रो परिवेशमा राजनीतिक सङ्क्रमण, सङ्घीय पुनर्संरचना र शासन व्यवस्थाको चुनौतीका रूपमा मतदाता शिक्षा केवल साक्षरता र औपचारिक शिक्षासँग मात्र सम्बन्धित विषय होइन । यसले समग्रमा आमजनतालाई राजनीतिक जागरूकता, संवैधानिक समझ, आलोचनात्मक तर्क र नागरिक जिम्मेवारीबोध गराउँछ । आ
शिक्षकमा हुनुपर्ने आधारभूत ज्ञान
अध्यापन वा पठनपाठन गर्ने काम शिक्षण कला हो । यो कला व्यक्तिपिच्छे फरक हुन्छ । अनुभवका हिसाबले विगत करिब ३६/३९ (विसं २०४३–२०४६) वर्ष अगाडिको कुरा हो । त्यस बखत मैले माध्यमिक तहमा गणित तथा विज्ञान विषय पठनपाठन गराउँदै आइरहेको थिएँ ।
जनआकाङ्क्षा सम्बोधन गर्ने बैङ्क
कुनै बेला बैङ्कका शाखा कार्यालय जिल्ला सदरमुकाममा मात्रै सीमित थिए । सेवाग्राहीले एउटा चेक साट्न कार्यालयका कोठा कोठा चहार्दै पाँच जनासम्म कर्मचारीसँग पुग्नु पथ्र्यो । बचत गर्ने ग्राहकलाई हस्तलिखित पासबुक उपलब्ध गराइएको हुन्थ्यो । मासिक रूपमा ब्याज हिसाब गरी पासबुकमा चढाइन्थ्यो । बजारका ठुला व्यापारीलाई दुई वटा साँचो भएको कन्तुरो या बाकस (ढुकुटी)
मातृशिशु उपचारमा नयाँ प्रविधि
जीवनको सबैभन्दा नाजुक तर सुन्दर चरण भनेकै जन्मअगाडि बित्ने क्षण हुन् । आमाको कोखभित्र कण कण जोडिँदै एक दिन संसारमा आउने प्रतीक्षामा एउटा सानो मानिसले शान्त रूपमा अव्यक्त भाषा बोलिरहेको हुन्छ । उसको कुनै आवाज हुँदैन तर उसले देखाउने सङ्केत, चाल र सानासाना गतिविधिले आफ्ना भावना व्यक्त गरिरहेका हुन्छन् । गर्भको जीवन जति अद्भूत छ, त्यति नै नाजु
स्वस्थानी व्रतको प्रभाव
पौष शुक्ल पूर्णिमामा सुरु गरी माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म श्रीस्वस्थानी व्रत गर्ने परम्परा छ । विधिपूर्वक व्रत लिनेले दिनहुँ स्नान गरी चोखो खाएर मध्याह्नमा विधिपूर्वक स्वस्थानी परमेश्वरीको पूजा र उनको माहत्म्य वाचन वा श्रवण गर्छन् । विधिपूर्वक व्रत गर्न नसक्नेले दैनिक बिहान वा बेलुकी श्रीस्वस्थानी व्रतकथा पढ्ने–सुन्ने चलन छ । कतिपयले भने माघ शुक्ल पूर्णिमाका एक दिन मात्र विधिपूर्वक स्वस्थानीको व्रत लिन्छन् । पूजा गर्छन् ।
निर्वाचनमा नयाँ पुस्ता
‘एक स्वतन्त्र अनि सार्वभौम नागरिकका लागि मतदान बहुमूल्य अधिकार हो । लोकतान्त्रिक समाजमा हामीसँग भएको यो सबैभन्दा शक्तिशाली अहिंसात्मक हतियार हो, जसलाई हामीले परिवर्तनका लागि प्रयोग गर्नै पर्छ’ अमेरिकी राजनीतिज्ञ जोन लेविसले लोकतन्त्र र मतदानलाई हरेक स्वतन्त्र नागरिकको अधिकार मात्रै नभएर एक विवेकशील नागरिकका लागि देशप्रति निर्वाह गर्नुपर्ने अमूल्य कर्तव्य भनेका छन् ।
चुनावी घोषणापत्रमा श्रमिक
मुलुकको आर्थिक–सामाजिक क्षेत्रको विकासमा श्रमिक वर्गको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको छ । मुलुकमा भएका राजनीतिक आन्दोलन र परिवर्तनमा समेत श्रमिक वर्गको महत्वपूर्ण भूमिका छ ।
ज्ञानको ज्योति फैलाउने पर्व
सरस्वती माता ज्ञान–विज्ञान, कला–शिल्प, सङ्गीतकी देवी हुन् । हिन्दु संस्कृतिमा माघ शुक्ल पञ्चमीमा श्रीपञ्चमी पर्व मनाइन्छ । यस पर्वलाई सरस्वती पञ्चमी एवं वसन्तपञ्चमी पनि भनिन्छ । यस पर्वको दिन वि
विश्व सम्बन्धमा आयाम
समकालीन विश्व निरन्तर सङ्क्रमणकालमा छ । चालु विश्व इतिहास स्थान तथा समयको परिवेशमा गतिशील छ । त्यसैले दोहो¥याएर भनिँदै आएको मानव समाज सिकारी चरणबाट आज सङ्गठित अवस्थामा राष्ट्र–राज्य वा राज्य–राष्ट्रको अवधारणागत परिधिमा स्थिरता खोजेको छ । राजनीतिक व्यवस्था, अव्यवस्था र पुनव्र्यवस्थाको चक्र पनि विश्व मञ्चसँग मिल्दोजुल्दो छ कि छैन ।
