प्राकृतिक सम्पदा संरक्षण
प्राकृतिक सम्पदा र जैविक विविधताको दृष्टिले नेपाल विश्वमै सुन्दर मुलुक हो । यहाँका प्राकृतिक सम्पदा मौलिक र सुन्दर छन् । यी सम्पदामध्ये कतिपय मानवीय र प्राकृतिक अतिक्रमणको चपेटामा परेर खुम्चिने र विरूपको अवस्थामा पुगेका छन् । यस्ता सम्पदाको संरक्षण गरेर प्राकृतिक अवस्थामा फर्काउनु सरकारलगायत सबैको सामूहिक दायित्व र जिम्मेवारी हो । पर्यटकीय राजधानी पोखराको सुन्दर फेवाताल लामो समयसम्म यस्तै अतिक्रमणको सिकार बनेको छ । यसको सौन्दर्य र मौलिकतामाथि भइरहेको अतिक्रमणले सबैलाई चिन्तित बनाएको छ । जन निर्वाचत वर्तमान शक्तिशाली सरकारले यो अतिक्रमण हटाउन सुरु गरेको
लागुऔषधविरुद्ध कठोर कदम
युवापुस्ता मुलुकको भविष्य मात्र होइनन्, वर्तमानका सशक्त ऊर्जा हुन् । युवापुस्ताको लगन र क्षमताबाटै समाजले प्रगतिको गति लिन सक्छ । विश्वभर नै युवालाई आफ्नो लक्ष्यान्तर गर्ने अनेक बाधक तत्व खडा भएका हुन्छन् । लागुऔषधको कुलत त्यस्तै मूल बाधक तत्व हुन सक्छ । लागुऔषधविरुद्ध अनेक कार्य सञ्चालनमा भए पनि यसमा चाहेको सफलता प्राप्त हुन सकेको छैन । लागुऔषधले युवापुस्तालाई सताइरहेको छ
सुशासन प्राथमिकतामा
सुशासन लामो समयसम्म नारामा सीमित बन्यो । सुशासन अब व्यवहारमै लागु हुने सङ्केत देखिएको छ । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह नेतृत्वको नयाँ सरकारले सुशासनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर काम सुरु गरेको छ । नवयुवा (जेनजी)
नयाँ विधायिकाप्रति अपेक्षा
लोकतान्त्रिक प्रणालीको मुटु नै विधायिका हो । विधायिकामा जनअभिमत रहन्छ । जनइच्छालाई आवधिक निर्वाचनले संस्थागत गरी विधायिकामा पुग्न सक्ने संरचना निर्माण भएको हुन्छ । अनेक आरोहअवरोधबिच नेपालले लोकतान्त्रिक प्रणालीको छ/सात दशकदेखि अभ्यास गरिरहे पनि त्यसबाट वाञ्छित जनसन्तुष्टि दिन सकिएकोे छैन । विशेष गरी संविधान सभाले एक दशकअघि गणतान्त्रिक विधि निर्माण गरेपछि जनअपेक्षा चुलिएको थियो तर त्यसपछिको विधायिकी अभ्यासले भने समग्र आर्थिक तथा सामाजिक विकासलाई जनइच्छा अनुरूप संस्थागत गर्न सकेन । संविधान निर्माणपछि २०७४ सालमा वाम
बाथरोगको पीडा
नेपालमा स्वास्थ्य समस्या जटिल र खर्चिलो बन्दै छ । परिवर्तित खानपान र जीवनशैली नै यसको प्रमुख कारक हो । सर्ने र नसर्ने दुवै रोगबाट नेपाली समाज प्रभावित छ । कतिपय रोग उपचारको प्राथमिकतामा समेत परेको छैन तर यस्तो रोगबाट लाखौँ मानिसले पीडा भोगिरहेका छन् । बाथरोग यस्तै प्राथमिकतामा नपरेको रोग हो । यसबाट धेरै मानिसले दुःख र पीडा भोग्दै आएका छन् । यो रोग बढ्दो क्रममा छ । बाथरोगको पहिचान तथा उपचारमा प्राथमिकता दिन नसक्दा बिरामीहरू उपचारको पहुँचबाहिर छन् । विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार विश्वभर कुल जनसङ्ख्याको करिब ३० प्रतिशत मानिसमा कुनै न कुनै प्रकार
प्रशासनिक सुधार
सूचना प्रविधिको विकास र विस्तारले अब परम्परागत ढर्राले प्रशासनिक संयन्त्र चल्न सक्दैन । डिजिटल सुशासनको असल अभ्यासले आधुनिक राज्यको प्रशासनिक खर्च र समयलाई ह्वात्तै घटाएको छ । समय कटौती गरेको छ । प्रशासनिक सेवा प्रवाहको गुणस्तर र प्रभावकारिताबाटै आधुनिक राज्यको परिचय देखिने हो । नागरिककेन्द्रित सेवा प्रवाह नै सुशासनको आधार हो । सवारीचालक अनुमतिपत्र लिने परीक्षामा उत्ती
शासकीय सुधार मार्गचित्र
अब यथास्थितिमा पुरानो पाराले मुलुक चल्न सक्दैन र चलाउनु पनि हुँदैन । झन्डै दुई तिहाइको जनादेश पाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को नयाँ सरकारले नयाँ तरिकाले मुलुक चलाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ । यो सरकारप्रति आमनागरिकको ठुलो अपेक्षा छ । मुलुकमा सुशासन होस् र भ्रष्टाचार तथा अपराध नियन्त्रण होस् भन्ने कामना छ । जनअपेक्षा अनुसार काम गर्न सरकारले शनिबार शासकीय सुधारस
सुशासनको शुभकामना
नेपालको इतिहासमै युवाले नेतृत्व गरेको नयाँ सरकार बनेको छ । भदौ २३ र २४ गते भएको नवपुस्ता विद्रोहको व्यवस्थापन लोकतान्त्रिक पद्धतिबाट सुसम्पन्न यो सरकारको आधार हो । करिब छ महिनामा सुन्दर लोकतान्त्रिक पद्धतिको असल अभ्यास विश्वमै बिरलै देखिन्छ । नेपालमा सम्भव भयो । विद्रोहपछिको अन्तरिम सरकारले लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई निष्ठापूर्ण तवरले कार्यभार पूरा गर्न सफल भयो । विश्वलाई नवीन उदाहरण दिन सक्ने लोकतान्त्रिक अभ्यास सम्पादन भयो । त्यस क्रममा फागुन २१ गते भएको प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) लाई झन्डै दुई तिहाइको जनादेश दियो । रा
नयाँ अध्याय शुभारम्भ
नेपाली राजनीति नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ । योसँगै नयाँ अध्याय पनि सुरु भएको छ । मुलुकले आज नयाँ युवा प्रधानमन्त्री पाउँदै छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) संसदीय दलका नेता ३६ वर्षीय बालेन्द्र (बालेन) शाहले राष्ट्रपतिसमक्ष नयाँ प्रधानमन्त्रीको शपथ लिँदै हुनुहुन्छ । प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित २७४ जना सांसदले हिजो शपथ लिनुभयो । प्रतिनिधि सभाका ज्येष्ठ सदस्य अर्जुननरसिंह केसीले उहाँहरू
अलपत्र पुलको विलाप
विलाप शब्द शोक तथा दुःखसँग आबद्ध हुन सक्छ । पुल अलपत्र हुँदा पर्न सक्ने आर्थिक तथा सामाजिक दुष्प्रभावलाई विलाप बन्न कति मिल्ला ? तर यो त विलापभन्दा अझ फराकिलो हुन सक्छ । विकास प्रक्रियामा विराम लाग्छ । विकासको गति रोकिन्छ । कतिपय आयोजना आरम्भ गर्ने तर समयमा सम्पन्न नहुँदा स्रोतसाधन बालुवामा पानी जस्तै हुन्छ । आमसमुदाय झन् दुःखमा पर्छन् । देशभर ५७ वटा पुल बजेट अभावमा अलप
द्रुतबस सेवा
नेपालमा धेरै जसो योजनामा गरिएको लगानी बालुवामा हालेको पानी जस्तै भएको छ । सस्तो लोकप्रियताका लागि हचुवाको भरमा योजना बनाउने, लगानी गर्ने अनि कमिसनको चक्करमा योजना बेवारिसे पार्ने कामले प्रतिफल राम्रो प्राप्त हुन सकेको छैन । योजनाको निरन्तर अनुगमन र व्यवस्थापनको कमी मुख्य समस्या बनेको छ । काठमाडौँको रत्नपार्कदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म सञ्चालित द्रुत बससेवा यस्तै दुश्चक्र
भ्रष्टाचारप्रति निर्मम
कुनै समाज भ्रष्टाचारबाट मुक्त हुन सकेन भने उन्नति असम्भव नै हुन्छ । विडम्बना, नेपाल धेरै भ्रष्टाचार हुने मुलुककै सूचीमा पर्छ । गत भदौको नवपुस्ता अर्थात् जेनजी विद्रोहको मूलभूत कार्यसूचीमा भ्रष्टाचारमुक्त नेपालको सपनासमेत अग्रस्थानमा पर्छ । देशमा सुशासन कायम गर्न सक्दा भ्रष्टाचार न्यूनीकरण हुँदै जान्छ । सुशासनको अभावले नै भ्रष्टाचार मौलाउँदै जान्छ । गत फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन
ऐतिहासिक अवसर
राष्ट्र र जनताका लागि आवश्यक पर्ने विधि निर्माण थलो संसद्को आफ्नै महत्व छ । जनताबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधि संसद्मा पुगेर गहन विचार विमर्शमार्फत मुलुकका समस्या समाधान गर्न मूल कानुन संविधानसँग नबाझिने गरी ऐन कानुन बनाउँछन् । ती ऐन कानुनमार्फत मुलुकमा शान्ति र सुव्यवस्था कायम गरिन्छ । अहिले नवयुवा (जेनजी) पुस्ताको आन्दोलनले ल्याएको परिवर्तनलाई संस्थागत गर्न नयाँ कानुन बनाउनुपर्ने
फर्कंदै नेपाली श्रमिक
युद्ध मानव समाजको चाहना कहिल्यै भएन । युद्धले दिने नतिजा ध्वंस नै हो । दुई वटा महायुद्धले विश्व मानव समाजलाई युद्धप्रति वितृष्णा मात्र जगाएन, युद्ध रोक्न अनेक संस्थागत प्रयास भए । सभ्यताको उषाकालदेखि नै युद्धको विभीषिका भोगेको मानव समाजले यताका केही वर्षदेखि फेरि अनेक युद्ध सहनु परेको छ । रुसले युक्रेन अतिक्रमण गरेपछिको युद्ध होस् वा इजरायल र गाजाको युद्ध, आपूर्ति प्रणालीमा असन्तुलन भए
चुस्त आपूर्ति व्यवस्था
आपूर्ति व्यवस्था चुस्त बनाउँदै उत्पन्न परिस्थितिलाई सहज तुल्याउन सबै पक्षको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ । विश्वमा भइरहेका पछिल्ला घटनाक्रमसँग हामी सबै परिचित छौँ र परिचित हुनु पर्छ । अप्ठेरो अवस्थामा पनि धैर्य र संयमपूर्वक सहकार्य साथै सहयोगी भूमिका निर्वाह गर्ने हो भने परिस्थितिलाई सहज बनाउन सकिन्छ । म मात्र होइन, हामी सबै मिलेर बाँचौँ, आइपर्ने कुनै पनि समस्या सामूहिक प्रयासबाट समाधान गरौँ भन्ने भावना विकास गर्ने हो भने जुनसुकै समस्याको पनि निकास सम्भव हुन्छ । सरकार, निजी क्षेत्र र आमनेपाली जनता मिलेर का
कर्मचारीको सरुवा व्यवस्थापन
लोकतान्त्रिक प्रणालीमा कार्यकारी नेतृत्व जनादेशबाट निर्माण हुन्छ । कार्यकारी नेतृत्वका निम्ति आवधिक निर्वाचन अपरिहार्य हुन्छ र भइरहन्छ पनि । आवधिक निर्वाचन निश्चित समयमा मात्र नभएर कहिलेकाहीँ राजनीतिक परिवेश तथा परिस्थिति अनुसार पनि हुन्छ । नवपुस्ता विद्रोहपछि प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन सम्पन्न भएर ताजा जनादेश आएको छ । ताजा जनादेशसँगै नयाँ विधायिका
नयाँ सरकारको प्रतीक्षा
मुलुक युवामय शक्तिशाली एकल बहुमतको नयाँ सरकारको प्रतीक्षामा छ । बिनाअवरोध निर्धारित समयमा प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनको सम्पूर्ण प्रक्रिया पूरा भएसँगै अब नयाँ सरकार बनाउने प्रक्रिया सुरु हुँदै छ । निर्वाचन आयोगले समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीतर्फ ११० सदस्य निर्वाचित भएको घोषणा गरेसँगै निर्वाचन तथा मतपरिणामसमेतको प्रक्रिया पूरा भएको छ । आयोगले मतपरिणामसहितको प्रतिवेदन राष्ट्रपतिसमक्ष पेस गर्न तयारी गर्दै छ । प्रत्यक्ष निर्वाचनतर्फका १६५ निर्वाचन क्षेत्रको परिणाम यसअघि नै सार्वजनिक भइसकेको छ । प्र
