माघपर्व थारू बस्तीमा गुन्जिँदै सखिया
माघ लहैली सुरिक सिकार खैली रे हा सखिय हो माघक पिली गुरिगुरी जार ।
प्रेमको आयु
सधैँ झैँ त्यो दिन पनि ५ बजे निद्राबाट आँखा खुले । गृहिणीको जीवनशैली– घरभित्रको पूजापाठ सकेर मर्निङवाकमा गौशालाको ओरालो हुँदै पशुपति मन्दिर पुगेँ । बिहानको समय अन्य दि
आञ्चलिक सुवास–मित्त्यारी
समाजका ‘अग्र्यानिक’ विषयवस्तुहरू विलीन हुँदै छन्, मासिँदै छन् । त्यसलाई देखाउने, प्रकटीकरण गर्ने जिम्मेवारी सर्जकहरूको पनि हो । आजभन्दा एकदुई दशकअघिका रचनामा आ
प्रशासनको खुट्टा हुँदैन !
महोदय, साँच्चै ! प्रशासनको खुट्टा हुँदैन नि !
गजल
सत्ता शक्तिमा हुँदा जो कोही महान् हुन्छ भाग्यमा भए बगरको पत्थर भगवान् हुन्छ
त्यत्तिकै नजाओस् एउटा जुनी
मानव जीवन, जसलाई हामी एउटा जुनी पनि भन्छौँ, वास्तवमा एउटा सीमित समयावधिमा खेलिने चेतनाको नाटक हो । जन्मदेखि मृत्युसम्मको यो यात्रा यति द्रुत गतिमा बित्छ कि हामी
झिल्टुङमा महाकविको खाट खोज्दै झिल्टुङ !
महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले ‘कुञ्जिनी’ खण्डकाव्य र ‘पहाडी जीवन’ निबन्धमा चर्चा गर्नुभएको गाउँ हो, झिल्टुङ । त्यसपछि नै नेपाली साहित्यका पाठकले झिल्टुङ सुने, बुझे र जाने ।
क्यानभासमा पोखिएका हिटी संस्कृति
पाटन म्युजियम ग्यालरीमा एउटा विशेष सामूहिक कला प्रदर्शनी भर्खरै सम्पन्न भएको छ । परम्परागत हिटी (ढुङ्गेधारा) लाई मुख्य विषय बनाइएका २० जना कलाकारका चित्र प्रदर्श
कोइलाबास लयमा फर्कने आस
रोल्पा, सल्यान, प्युठान, रुकुम, दाङलगायत वरपरका जिल्लाबाट किनमेल गर्ने बजार थियो– कोइलाबास । मोटरबाटोको त्यति सुविधा थिएन, त्यो समय । हिँडेरै पुग्थे– कोइलाबास । नुनतेल, लत्ताकपडा, मरमसला, सुनका गरगहना किनमेल गर्थे– उपभोक्ता । दाङ जिल्लाको पहाडी क्षेत्र कोइलाबास नेपाल–भारतको महत्वपूर्ण नाकासमेत थियो । यतिबेला भने सुनसान, उजाड र
लाइटर (कथा)
कतै जान पनि साथीहरूको साथ खोज्ने बानीले कहिलेकाहीँ निकै झ्याउ गर्छ । आफूले चाहेको बेला उनीहरू फुर्सदमा हुँदैनन्, उनीहरूलाई सहज पर्दा आफ्नो समय मिल्दैन । कति पटक त सँगै जाने साथी नमिलेर कामै स्थगित गरेकी छु । अहिले पनि त्यस्तै भएको छ । श्वेताकी छोरीको बिहे । हिजोसमेत
ढालिएका शिर उठाउने प्रयत्न
जतिखेर पहिचानसहितको सङ्घीयताको मुद्दाले सडक बलिरहेको थियो । पहिलो संविधान सभा विघटन उन्मुख थियो । सदियौँदेखि राज्यबाट दमित जनजाति, सीमान्तकृत समुदाय दिउँसो पत्थर र साँझमा राँको लिएर काठमाडौँका सडकमा ओर्लिएका थिए । कोटेश्वरस्थित किरात राई यायोक्खाको हलमा गर्मागर्मी बहस हुन्थ्यो । पहिचानको मुद्दा तत्कालीन नेकपा (माओवादी) ले परालको
हराएको गाउँ (कविता)
जुन दिनदेखि तिम्रो झेली सिंहदरबार समृद्धिको कर्कस सिट्ठी फुक्दै मेरो गाउँ पस्यो, हराउँदै गए
अब म सक्दिनँ (कविता)
हरेक आँखाका आँगनमा सपनाको बिस्कुन सुकाउन आफैँले आफूलाई ताल्चा लगाएर म बस्न सक्दिनँ ।
समय (कविता)
नदी जस्तै घडीको टिक टिक जस्तै कहिले छालमा उफ्रिन्छ कहिले शान्त पोखरीमा थामिन्छ ।
आँधीखोला उर्लेर आयो
स्कुले जीवनको उत्सुकतामा आँधीखोलाको मुहान कहाँ होला भन्ने भइरहन्थ्यो । पर्वत र स्याङ्जाको सिमाना कार्कीनेटाको पूर्वतिरको पानीढलोबाट बग्ने आँधीखोला मूलतः स्याङ्जा जिल्लालाई बिचमा विभाजन गर्दै अन्य खोलासँग मिसिएर तल तल बग्दै कालीगण्डकीमा गएर मिल्छ । रङ्गेठाँटीको स्कुल त्यसताकाको त्यो क्षेत्रको एक मात्र हाइस्कुल प्रद्युम्न पनेरू माध्यमिक विद्यालय थियो । अहिले यो स्याङ्जाको आँधीखोला गाउँपालिका–५ मा पर्छ । यो विद्यालय स्याङ्जा जिल्लाकै पुरानो विद्यालयमध्ये
दीक्षान्तको खुसी पोखिँदा
बढ्दै गएको चिसो मौसम । त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रङ्गशालामा भर्खरै घामका पाइला ओर्लिएका थिए । भरिभराउ थिए, विद्यार्थी तथा अभिभावक । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको ५१ औँ दीक्षान्त समारोहमा पुस १० गते सहभागी बन्ने अवसर मिल्यो । बाबाआमाको साथमा म र बहिनी अर्पणा उपस्थित थियौँ । बहिनी पनि व्यवस्थापन विषयमा स्नातक तहको प्रमाणपत्र लिँदै थिइन् । हामी दिदीबहिनीका ला
साप्लालुङ पुगेर हाक्पारेमा हराउँदा
कात्तिक महिनाको २ गते भर्खरै दसैँ सकिएर तिहार लाग्ने सुरसार हुँदै थियो । गाउँघरका आँगनका डिलमा सयपत्री, मखमली, घडीफूलसँगै रातमा पारिजात फूल मगमग बास्ना छर्दै फुल्न थालेको थियो । कात्तिक महिना बिहानबेलुका हलुका चिसो बडेसँगै जोगी रातमा भूतप्रेत देसान मसान छेक्न फेरी हाल्दै गाउँघर घुम्न थालिसकेका थिए । तेह्रथुम जिल्ला लालीगुँरास नगरपालिकाका प्रमुख अर्जुन
खोज्नै बाँकी नालापानी युद्ध
अङ्ग्रेजसँग भएका विभिन्न लडाइँमध्ये नालापानीको युद्ध नेपाली इतिहासमा निकै महìवपूर्ण र साहसिक मानिन्छ । देहरादुनदेखि दुई कोस (चार माइल) उत्तरपूर्वमा नालापानीको किल्ला रहेको छ । यो किल्ला बनाउन मद्दत गर्नका लागि राजा गीर्वाणयुद्धविक्रम शाहले नहानमा रहेका बडाकाजी अमरसिंह थापाका छोरा रणवीरसिंह थापालाई पत्र लेखेका थिए । यसबाट नालापानी किल्लाको मह
२०३६ साल सडक कविता अनि कवि
विसं २०३६ को विद्यार्थी आन्दोलन नेपालको राजनीतिक इतिहासमा एक महत्वपूर्ण घटना थियो । पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री जुल्फिकर अलि भुट्टोलाई फाँसी दिइएको विरोधमा पाकिस्तानी दूतावासमा नेपाली विद्यार्थीले विरोधपत्र बुझाउन जाने क्रममा भएको झडपको बहानामा सुरु भएको विद्यार्थी आन्दोलनले विस्फोटक रूप लियो– २०३६ साल जेठ ९ गते । केही विद्यार्थी नेतालाई कालोमो
जुनकिरीको बाटो (कविता)
अँध्यारैअँध्याराका बिचबाट अनिश्चितताको गरुङ्गो भारी बोकेर सुदूर क्षितिजसम्म अलिकति भए पनि
सिसा होइन जीवन (कविता)
जिन्दगी यो चक्र जस्तै घुमिरहन्छ कैले कता कैले कता पुगिरहन्छ
बिपी शीर्ष नीति उच्च (कविता)
बिपी शीर्ष नीति उच्च विचार छ शक्ति मेलमिलाप मुलुकमा सदा हुन्छ शान्ति । विविधको एकतामा देश भरि उठौँ नेपालको उन्नतिमा नर–नारी जुटौँ ।
अन्तिम भाँडो (कथा)
पञ्चायती शासनव्यवस्थाविरोधी कसुरमा हाम्रा श्यामसुन्दर काका कुनै समयमा चार वर्ष जेल परिसक्नुभएको रहेछ । अचेल राजनीतिको ‘र’ उच्चारण गरेको उहाँलाई मन पर्दैन तर कुनै कुराकानीको सन्दर्भमा आफ्नो पूर्वस्मृतिलाई त्यसमा जोड्न बिर्सनु हुन्न, “म नक्खु झ्यालखानामा राजबन्दी भएको बेला... ।” वाक्य पूरा नहुँदै बा हाँस्दै कराउनुहुन्थ्यो, “भो... ए... श्यामसुन्दर... कति पल्ट सुन्नु तेरो कहानी ? मेरो कानै भाट्टिसक्यो के ।”
सामाजिक उत्पीडनको प्रतिरोध
कवि युवराज अधिकारीको दोस्रो कवितासङ्ग्रह ‘युद्ध युद्ध नै हुन्छ’ सार्वजनिक भएको छ । उहाँका कविताले समाजमा सकारात्मक साहित्यिक ऊर्जा सञ्चार गर्नेमा दुईमत छैन । समकालीन नेपाली कविता फाँटले ‘युद्ध, युद्ध नै हुन्छ’ पढेपछि युवराज अधिकारीलाई एक उम्दा र अब्बल साहित्यसर्जकका रूपमा पक्कै पनि आमन्त्रण गर्ने छ । यस सङ्ग्रहका कविताले नेपाली समाजमा व्याप्त आमगुना
किरात संस्कृतिमा समर्पित इमानसिंह
पढ्दा ज्ञान पाइन्छ धर्म के हो, पाप के हो जानिन्छ, बुझिन्छ उज्यालो के हो, अँध्यारो के हो सभ्यता के हो, असभ्यता के हो
.jpg)