मुटु बचाउन नियमित व्यायाम गर्नु पर्छ
पछिल्लो समय नेपालमा मुटुरोग बढ्दो छ । मुटुरोग नसर्ने रोग हो । नेपालमा हृदयाघात भएर मानिसको मृत्यु भइरहेको छ । नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्ले सन् २०१९ मा गरेको अनुसन्धानले नेपालमा कुल जनसङ्ख्याको ३० प्रतिशतलाई कुनै न कुनै किसिमको
संविधान संशोधनमा सतर्कता
निर्वाचनबाट प्रतिनिधि सभामा युवा र नयाँ अनुहार स्वतन्त्र विचार र जनआवाज बोकेर आइसकेका छन् । एउटै दललाई ७५ प्रतिशत नजिकको जनमत प्राप्त भइसकेको छ । नेपालको संविधान बनेको १० वर्षमा पहिलो पटक संविधानको धारा ७६(१) बमोजिम सरकार बन्दै छ । जनता यो सरकार पूर्ण अवधि निर्बाध रूपमा चल्छ भन्ने आशामा छन् । वर्तमान नेपाल सरकारले निर्वाचन सम्पन्न गरेका
विवेकशील उपभोक्ताको अधिकार
कुनै पनि देशका नागरिकको खुसी र प्रगतिका लागि आवश्यक साधन हो, सफल र प्रभावकारी प्रशासन । – उमेश मैनाली, पूर्वअध्यक्ष लोक सेवा आयोग
पुँजीगत खर्च नहुँदाका समस्या
वार्षिक बजेटमा व्यवस्था गरिएको पुँजीगत खर्च आर्थिक विकासको प्रमुख आधार हो । नेपाल जस्तो विकासोन्मुख देशमा भौतिक पूर्वाधारको कमी हुने भएकाले आर्थिक प्रगति कठिन हुने गरेको छ । पुँ
कसरी खर्च भइरहेछ समय
समयलाई परिभाषित गर्न त्यति सजिलो छैन किनकि यो महसुस गर्ने विषय हो । भौतिक शास्त्रमा यो एउटा आयाम हो । न्युटनका अनुसार समय एब्सोलुट हुन्छ र सबै स्थानमा एकनाससँग प्रवाहित हुन्छ । आइन्स्टाइनले समय सापेक्षित भएकाले गति र गुरुत्व बलमा निर्भर हुन्छ भनेका छन् । स्टेफेन हकिन्सनका अनुसार स्पेस जस्तै समय पनि एउटा डाइमेन्सन हो, जहाँ घटनाहरूलाई क्रमबद्ध गरिन्छ ।
युवा रोजगारीको मार्गचित्र
मुलुक अहिले सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक र प्रविधिको परिवर्तनको दौरानमा छ । आर्थिक विविधीकरण, प्रविधिको विस्तार र सामाजिक संरचनामा आएको परिवर्तनले आन्तरिक श्रम बजारलाई प्रत्यक्ष असर पारेको छ । युवा लक्षित रोजगारीका अवसर, रोजगारीको किसिम, सिपको आवश्यकता र वैदेशिक रोजगारीको प्रवृत्तिमा गहिरो प्रभाव पारेको छ ।
बुनेको सपनामा अल्झिएको प्रगति
नेपालको राजनीतिक इतिहास परिवर्तनको एउटा अविरल यात्रा हो, जहाँ बुनेका सपना र उनेका प्रयासले कहिल्यै नमेटिने गाथा लेखिएका छन् । विगत दुई शताब्दीको यात्रामा हामीले राणा शासनको उत्पीडनदेखि बहुदलीय प्रजातन्त्रको स्थापना, राजतन्त्रको पतन र गणतन्त्रको आगमनसम्मका ऐतिहासिक क्षणहरू देखेका छौँ तर यति ठुला परिवर्तनका बाबजुद पनि प्रगति किन अल्झिएको छ ? जनता
सुरुवाती दिनमा पर्यटक आगमन
नेपालको विकासमा छुटाउनै नसकिने एउटा क्षेत्र हो– पर्यटन । हिमाल, पहाड र तराईको भूबनोट, विश्वमै अग्लो हिमचुचुरो सगरमाथासहितका हिमशृङ्खला र तालतलैयाले नेपालको प्रकृतिक सौन्दर्य बढाएको छ । यो सौन्दर्यले विश्वका पर्यटकलाई आकर्षित गरिरहेको छ । यसै गरी विभिन्न भाषाभाषी, जातजति, वेशभूषाले पनि पर्यटकलाई लोभ्याइरहेको छ । यहाँका धा
परिणाममुखी व्यवस्थापनको आशा
नेपालको राजनीतिमा हरेक १० वर्षमा एउटा आँधीबेहरी र परिवर्तन आउँछ भन्ने एउटा भाष्य छ । हुन पनि २००७ सालयता अहिलेसम्म लगभग त्यस्तै हुने गरेको छ । यसको पछिल्लो उदाहरण हो, २०७२ सालमा गणतन्त्रात्मक संविधान जारी भएपछि २०८२ को युवा आन्दोलन र त्यसको आडमा सम्पन्न प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमार्फत देखा परेको नयाँ परिस्थिति ।
पञ्चशील नै अबको बाटो
मध्यपूर्वमा फैलिँदै गएको युद्धले विश्व राजनीतिमा फेरि एक पटक गम्भीर प्रश्न उब्जिएको छ । आजको विश्व शक्ति सन्तुलन अब एकध्रुवीय संरचनामा सीमित छैन भन्ने सङ्केत अमेरिका–इजरायलको संयुक्त सैन्य अभियान, इरानको प्रतिरोध र त्यस वरिपरि रुस तथा चीनको कूटनीतिक सन्देशले स्पष्ट दिएको छ । यस सन्दर्भमा डोनाल्ड ट्रम्पले युद्ध चाँडै अन्त्य हुन सक्ने सङ्केत दिनु भए
कूटनीतिक सम्बन्धको आयाम
बर्सौंदेखि आफूलाई निर्वाचन क्षेत्रको हकदार सम्झिइरहेका राजनीतिक पार्टीका किल्ला भत्किएका छन् । अपारदर्शिता, भ्रष्टाचार, युवाको बढ्दो पलायन, आर्थिक तरलता जस्ता थुप्रै समस्या र त्यसबाट उत्पन्न वितृष्णाको प्रतिफल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले दुई तिहाइ मत पाएको छ । यसले थुपै्र प्रश्न पनि उब्जाएको छ । अब पारदर्शिता र सुशासन कायम होला ? युवा पलायन रोक्न देशभित्रै रोजगारीका
शिक्षामा रूपान्तरण
राष्ट्रको विकास र समृद्धिको आधार नै शिक्षा क्षेत्र हो । शिक्षा क्षेत्रमा लिइने नीतिगत आधार र सुधारले समग्र समाज र सिङ्गो राष्ट्रको अर्थतन्त्रलाई प्रभाव पार्छ । फागुन २१ गते भएको प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) लाई अभूतपूर्व जनसमर्थन प्राप्त भएको छ ।
इरान किन चर्चामा छ...
पश्चिम एसिया यतिखेर अशान्त छ । यसको प्रत्यक्ष असर एसिया महादेशको बाँकी भागमा पर्ने नै भयो, परोक्ष प्रभाव सिंगो विश्वले बेहोरिरहेको छ । युक्रेनतिरको युद्धले मूलतः युरोपलाई पिरोलेको थियो । दिन प्रतिदिन परिस्थिति जटिल हुँदो छ । पेट्रोलियम पदार्थको उत्पादन र ढुवानी प्रभावित हुँदा आयात गरिएको इन्धनमा भर पर्ने कुन चाहिँ देशको अर्थतन्त्र संकटमुक्त रहन सक्ला र ?
नयाँ युगको प्रारम्भ
परिवर्तनशील नेपालको राजनीतिक आकाशमा यस पटक ‘घण्टी’ केवल एउटा चुनाव चिह्नको रूपमा मात्र बजेन; यो त दशकौँदेखिको राजनीतिक जडता, भ्रष्टाचार र निराशाविरुद्ध को एउटा शक्तिशाली ‘अलार्म’ थियो । सन् २०२६ को यो चुनावी नतिजाले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छः नेपाली जनता अब आश्वासनको खेती होइन, परिणामको भोकमा छन् । त्यस भोकलाई मेटाउने सङ्कल्पका साथ
सफल ऐतिहासिक निर्वाचन
जेनजी विद्रोहपछिको अन्योलपूर्ण वातावरणमा देशलाई निकास दिने उद्देश्यले गठित सरकारले आफ्नो घोषित अभिभारा पूरा गरेको छ । फागुन २१ मा निर्वाचन सम्पन्न भई सोको परिणाम पनि प्राप्त भइसकेको छ । यसको विवरण निर्वाचन आयोगले राष्ट्रपतिलाई बुझाउने प्रक्रिया बाँकी छ । सो विवरण राष्ट्रपतिसमक्ष पुगेपछि उहाँले नयाँ सरकार गठन प्रक्रिया सुरु गर्नु हुने छ ।
जलस्रोत उपयोगको अवस्था
नेपालको जलस्रोतको सबैभन्दा ठुलो सम्भावना जलविद्युत् हो । प्राविधिक रूपमा सम्भाव्य जलविद्युत् क्षमता करिब ४३ हजार मेगावाट रहेको भए पनि हाल उत्पादन चार हजार मेगावाट हाराहारी मात्र रहेको छ । यसले जलस्रोतको उपयोगमा
प्रशासन सुधारको दिशा
मुलुकमा भर्खरै आमनिर्वाचन सम्पन्न भएको छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले झन्डै दुई तिहाइ सिट जितेको छ । विगतका निर्वाचनमा कुनै पनि राजनीतिक दलले बहुमत हासिल गर्न नसक्दा गठबन्धन गरेर सरकार गठन भएको थियोे । यसरी गठबन्धन गरेर सरकार गठन हुँदा सरकार स्थिर ढङ्गबाट सञ्चालन हुन सकेको थिएन । सरकारमा भइरहेको फेरबदलले सार्वजनिक प्रशासन पनि स्थिर ढङ्गबाट सञ्चालन हुन सके
सार्वजनिक संस्थानमा सुशासन
नेपालको आर्थिक एवं सामाजिक विकासमा सार्वजनिक संस्थानको भूमिका अत्यन्त महìवपूर्ण छ । नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालयले प्रकाशित गरेको सार्वजनिक संस्थानको वार्षिक स्थिति समीक्षा २०८२ अनुसार नेपालमा हाल विभिन्न क्षेत्रमा कार्यरत ४५ वटा सार्वजनिक संस्थान छन्, जसले वित्तीय, औद्योगिक, सेवा, व्यापारिक र सामाजिक क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन् । यी संस्था
वित्तीय सङ्घीयताका आयाम
विसं २०७२ मा नेपालको संविधान जारी भएसँगै सङ्घीयता कार्यान्वयनमा आएको हो । सङ्घीयताका मुख्य तीन आयाम हुन्छन्, राजनीतिक, प्रशासनिक र वित्तीय । सामान्यतया राजनीतिक सङ्घीयताले पालिकाहरूको भौगोलिक सीमा निर्धारण र निर्वाचित पदाधिकारीलाई बुझाउँछ भने प्रशासनिक सङ्घीयताले कर्मचारीतन्त्रीय व्यवस्थापकीय पक्षलाई जनाउँछ । राजनीतिक सङ्घीयताले नीति तथा योजना तर्जुमा गर्छ भने प्रशासनिक सङ्घीयताले ती योजनालाई कार्यान्वयन गर्ने जिम्मेवारी वहन गर्छ । यसरी कार्य र कार्यसम्पादनको व्यवस्थापनपछि आवश्यक प
लोकतन्त्रमा चुनावी संस्कार
लोकतन्त्र केवल मतदान गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो सहिष्णुता, अनुशासन र सभ्य राजनीतिक संस्कारको अभ्यास पनि हो । चुनाव लोकतन्त्रको महत्वपूर्ण उत्सव हो; जहाँ विचार, नीति र नेतृत्वबिच प्रतिस्पर्धा हुन्छ । प्रतिस्पर्धा सकिएपछि परिणामलाई कसरी स्वीकार गरिन्छ भन्ने कुराले लोकतन्त्रको वास्तविक चरित्र प्रकट गर्छ । जितपछि उन्माद देखाउने र हारपछि आव्रmोश पोख्ने प्रवृत्ति लोकतान्त्रिक संस्का
‘सिप अर्थतन्त्र’ को आधार
विश्वव्यापी श्रम बजारमा तीव्र परिवर्तन आइरहेको छ । कृत्रिम बुद्धि (एआई) को उदय, अटोमेसन र प्रविधिको द्रुत विकासले रोजगारीका परम्परागत स्वरूपलाई बदलिदिएको छ । हिजोका कतिपय पेसा आज लोप हुँदै छन् भने भोलिका लागि नितान्त नयाँ सिप र दक्षताको माग भइरहेको छ । यस्तो सङ्व्रmमणकालीन परिवेशमा व्यक्तिलाई उसको रुचि, अन्तर्निहित क्षमता र बजारको माग अनुसा
उत्पादनमुखी नीति
राजनीतिक प्रणाली अनुसार विभिन्न अर्थतन्त्र प्रचलनमा रहे पनि आर्थिक प्रणालीका आधारमा भने मूलतः उपभोगमुखी र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र बढी प्रचलनमा आएका देखिन्छन् । उपभोगमुखी अर्थतन्त्र भन्नाले जनताको अधिकांश आम्दानीको हिस्सा उपभोगमा खर्च गरिन्छ । वस्तु तथा सेवालाई प्राथमिकतामा राखी खर्च गरिने प्रणालीको विकास हुँदा अर्थतन्त्रले गति लिन सक्दैन । जति नै
निर्वाचनपछि संवैधानिक मार्ग
फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनको परिणाम आउने क्रम जारी छ । अबको केही दिनमा यसको सम्पूर्ण परिणाम आउने छ । प्रतिनिधि सभाको यो निर्वाचन नेपालको संविधान प्रारम्भ भएपछिको तेस्रो हो । प्रतिनिधि सभाको पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत १६५ जना र समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत ११० जना गरी जम्मा २७५ जना यस निर्वाच
महिला नेतृत्वको उत्कृष्टता
नेपालको सामाजिक तथा राजनीतिक इतिहासमा महिलाको भूमिका प्रायः ‘समर्थन गर्ने शक्ति’ का रूपमा व्याख्या हुँदै आएको छ । परिवारको व्यवस्थापन, संस्कारको संरक्षण र समाजको आधार निर्माणमा महिलाले खेलेको भूमिका सधैँ महìवपूर्ण रहँदै आएको छ । घरको शान्ति, अनुशासन र व्यवस्थापनमा महिलाको योगदानलाई समाजले स्वीकार त गरेको छ तर राज्य सञ्चालनको नेतृत्व त
अर्थतन्त्र सुधारको कार्यभार
प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन २०८२ सम्पन्न भएको छ । साविकभन्दा दुई वर्ष अगावै बेग्लै परिपरिस्थितिमा सम्पन्न यो निर्वाचनको जनादेश परम्परामा विशाल क्रम भङ्ग गरेको छ । नेपाली मतदाताले तीव्र परिवर्तन चाहेका रहेछन् भन्ने स्पष्ट भएको छ । भदौ २३ र २४ गतेको नवपुस्ता अर्थात् जेनजीको विद्रोहलाई मतदाताले संस्थागत गरेको अनुभूति भएको छ । नवपुस्ताको विद्रोहमा देशभित्र सु
