चाँदनी हमाल
नेता घरघरमा, मतदाता सीमापार
जसरी हिउँदको चिसोलाई बढ्दो गर्मीले माथ दिँदै छ त्यसै गरी आसन्न फागुन २१ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि रौतहटमा चुनावी गर्मागर्मी बढेको छ । मतदाताका लागि यो निर्वाचन थप चुनौतीपूर्ण बनेको छ । किनकि यहाँ विगतको लामो विरासत बोकेका दलका वरिष्ठ नेताहरूसँगै परिवर्तनको शङ्खघोष गर्ने नयाँ जोसजाँगरसहितका नयाँ पार्टी र नेताहरूबिच घम्साघम्सी हुने देखिएको छ ।
हरिया बगानबिच शान्त राजनीति
देशका हरेक निर्वाचन क्षेत्रमा फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनको रौनक बढ्दै छ । हरिया चिया बगानले भरिएको इलाममा भने राजनीति शान्त छ । कन्याम चियाबगाननजिकै होटल गरेर बस्नुभएकी अनिता लामा भन्नुहुन्छ, “अहं हाम्रोतिर अरू ठाउँको जस्तो चुनाव कहिल्यै भएन, यहाँ भोट माग्नेहरू माग्छन्, जान्छन्, दिनेहरूले पनि दिने दिन दिन्छन् अनि चुप लागेर काममै फर्कन्छन् ।”
उम्मेदवारको क्षमता पहिचान गर्ने कसरतमा मतदाता
‘फागुन २१ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा सबैले भाग लिऔँ अनि मतदान गर्न आवश्यक कागजपत्र आजैदेखि जोहो गर्न थालौँ ।’ नेपाली झन्डा फहराउँदै गुडेको टुकटुक टेम्पोमा मतदाता शिक्षकले झापा क्षेत्र नम्बर ५ को कमल गाउँमा आइतबार दिउँसो मतदातालाई यसै गरी आह्वान गर्न सुरु गरे ।
नेपालमा वायु प्रदूषण फेरि उच्च
नेपालमा वायु प्रदूषण फेरि उच्च बनेको छ । काठमाडौँलगायत देशका विभिन्न भेगमा सुक्खा, खडेरी र डढेलो बढेसँगै वायु प्रदूषण उच्च बनेको हो । मङ्गलबार बिहान मात्र काठमाडौँमा बाहिर निस्केर सास फेर्न नमिल्ने गरी वायुको गुणस्तर अस्वस्थकर रेकर्ड भएको थियो । लामो समय राम्ररी वर्षा नहुँदा वायुमण्डलमा थिग्रिएर बसेका धुलोका कणसँगै नयाँ कण थपिँदा यहाँको वातावरण प्रदूषित बन्दै गएको हो । गत साता हल्का वर्षा हुँदा पानीसँगै खसेका धुलोका कण फेरि आकासिएर तल्लो वायुमण्डल धुमिल बनाएको देखिएको वातावरण विभागले जनाएको छ ।
फागुन ३ देखि देशैभरका मतदातालाई शिक्षा
कुनै पनि निर्वाचनमा जित र हारका लागि एक मतको मूल्य अत्यधिक रहन्छ । निर्वाचन आयोगले हरेक पल्ट भएका मतदानमा पाँचदेखि १५ प्रतिशतसम्म मत बदर भएर खेर गयो भन्ने तथ्य दिने गरेको छ । आयोगले देशैभर मतदाता शिक्षा दिने तयारी थालेको छ । फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा मतदातामा भने मत कसरी नबिगारी दिने भन्ने चिन्ता बढेको छ ।
निर्वाचनको माहोल देशव्यापी
फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको माहोल उल्लासका साथ देशव्यापी रूपमा अघि बढेकोे छ । निर्वाचनलाई बाध्यकारी बनाउनभन्दा पनि जनताको सुन्दर भविष्यका लागि मनाइने उत्सवमा परिणत गर्न सरकार, सबै सुरक्षा निकाय, निर्वाचन आयोग र निर्वाचन कार्यालयलगायत सबै निकाय सक्रियताका साथ लागिपरेका छन् । सरकारमातहत रहेर निर्वाचन आयोगले गर्नुपर्ने तयारी अगाडि बढिरहेको आयोगले जनाएको छ । सातै प्रदेशका ७७ वटै जिल्लामा निर्वाचनको तयारी तीव्र गतिमा अघि बढिर
काठमाडौँ सुधारको खाका अन्तिम चरणमा
काठमाडौँ उपत्यकामा सडकको ट्राफिक अस्तव्यस्तता छल्न पैदल हिँड्दा पनि समयमा गन्तव्यमा पुगिँदैन । हरेक दिन भक्तपुरबाट काठमाडौँ जागिर खान आइपुग्नुहुने रञ्जित साखकर्मी भन्नुहुन्छ, “सवारीसाधनबाट छिटो पुगौँला भनेर सोच्नु दिनको समयमा महाभारतको युद्ध जित्नु जस्तै हो ।” जागिर खाएर बेलुका घर पुग्दा धुवाँ, धुलो र सडकको यात्राले घरका मान्छेसँग बोल्न पनि मन नलाग्ने साखकर्मी सुनाउनुहुन्छ ।
दुई देशबिचको सम्बन्ध थप उचाइमा पुर्याइने
राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल र जापानका सम्राट् नारुहितोले नेपाल–जापानबिचको मित्रतालाई प्रगाढ बनाउँदै भविष्यमा थप बलियो बनाउने प्रतिबद्धता जनाउनुभएको छ । दुई राष्ट्रप्रमुखबिच मङ्गलबार जापानमा भएको उच्चस्तरीय द्विपक्षीय राजकीय भेटवार्तामा दुई देशबिचको ७० वर्ष लामो मित्रतालाई आपसी सहयोग र साझेदारीका बलमा सम्बन्धको आयामलाई थप उच्च बनाउने विषयमा छलफल केन्द्रित भएको जनाइएको छ । जापानको चारदिने राजकीय भ्रमणमा रहनुभएका राष्ट्रपति पौडेल र जापानका सम्राट् नारुहितो बिच इम्पेरियल प्यालेस टोकियोमा उच्चस्तरीय द्विपक्षीय राजकीय भेटवार्ता भएको हो ।
‘जापान नेपालको भरपर्दो विकास साझेदार’
राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले नेपाल र जापानबिचको सबन्धलाई नयाँ उचाइमा पु¥याउन नयाँ ढङ्गले बढ्नुपर्ने बेला आएको बताउनुभएको छ । नेपाल–जापान कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाको ७० औँ वार्षिकोत्सव मनाउने अवसरमा जापान सरकारका तर्फबाट सोमबार टोकियोमा आयोजना गरिएको विशेष स्वागत समारोहमा सम्बोधन गर्दै उहाँले भन्नुभयो, “यस द्विपक्षीय सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पु¥याउन तथा आगामी वर्षहरूमा गहन, फलदायी साझेदारी र सहकार्यका लागि मार्ग प्रशस्त गर्न नयाँ पहलले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ भन्ने विश्वास छ ।”
पुरुषसँग महिलाको चुनावी पौँठेजोरी
मुलुकमा यतिखेर फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको माहोल छाएको छ । यही माहोलमा प्रभावशाली ठानिएका पुरुष नेतृत्वसँगको भिडन्तमा चर्चित महिला उम्मेदवारहरूको चुनावी प्रतिस्पर्धा चर्केको छ । अन्य क्षेत्रभन्दा प्रभावशाली पुरुष नेताहरूसँग कडा प्रतिस्पर्धामा रहेका महिला नेतृहरूले अझ धेरै मेहनत गर्नुपर्ने चुनौती देखिएको छ । त्यसका लागि आफ्नै राजनीतिक दलबाट आवश्यक थप सहयोग र समर्थन महिला उम्मेदवारहरूले पाउन सकेका छैनन् ।
जनता जगाएको सहादत
माघ १६ गते सहिद दिवस । पुरानो नेपाललाई नयाँ नेपालको मार्गदिशा प्रदान गर्ने चार सहिद धर्मभक्त माथेमा, शुव्रmराज शास्त्री, दशरथ चन्द ठाकुर र गङ्गालाल श्रेष्ठको योगदान स्मरण गर्ने दिन । सहिदहरूको सम्झनासँगै उनीहरूको अपेक्षाको कार्यान्वयन र योगदानको पुस्तान्तरण सही तरिकाले हुन नसकेकोमा नयाँ पुस्ताले मन अमिलो बनाएका छन् । पुराना पुस्ताले पुस्तान्तरणमा कञ्जुस्याइँ गर्दा नयाँ र पुराना पुस्ताबिच दुरी बढ्दै गएको वरिष्ठ संस्कृतिविद् तेजेश्वरबाबु ग्वंग स्वीकार गर्नुहुन्छ ।
बढी जनसङ्ख्याको कमजोर प्रतिनिधित्व
नेपालको जनसङ्ख्यामा महिलाको जनसङ्ख्या दशकौँदेखि पुरुष जनसङ्ख्यामाथि हाबी रहँदै आएको छ । पछिल्लो जनगणना अनुसार नेपालमा महिलाको जनसङ्ख्या ५१.२ प्रतिशत कायम छ । यो दर मतदाता नामावलीमा जाँदा भने परिवर्तित भएर पुरुष मतदाता बढेको छ । कुल मतदातामध्ये महिला मतदाता ९२ लाख ४० हजार १३४ जना रहेकामा पुरुष मतदाता ९६ लाख ६३ हजार ३५८ छन् । बाँकी दुई सय जना अन्य मतदाता रहेका छन् । यसरी हेर्दा महिलाको तुलनामा चार लाखभन्दा बढी पुरुष मतदाता छन् । यो दर उम्मेदवारको हकमा पनि हाबी छ ।
गाउँ सारिदिन सिंहदरबारमा गुहार
हिमबाढी, पहिरो, ताल विस्फोटलगायतका हिमाली कहर सहन नसकी हुम्लाका तिलगाउँका बासिन्दा गाउँ सार्न गुहार माग्दै काठमाडौँ धाएका छन् । जलवायु परिवर्तनको असरसँगै हिमालमा बढेको तातोका कारण गत जेठ र असार दुई पटकको हिमबाढीले गाउँ तहसनहस पारेको थियो । हिउँ कम पर्न थालेपछि खिइँदै गएका खस्रा हिमाली पहरोबाट पहिरोले पहिलेदेखि नै दुःख दिइरहेको थियो ।
कार्बन व्यापारमा नेपाल एसियामै पहिलो
नेपालले औपचारिक रूपमा कार्बन व्यापार सुरु गरेको छ । नेपालको ४६ प्रतिशत वन पैदावरमा संरक्षित कार्बन व्यापार सुरु भएको हो । कार्बन उत्सर्जन न्यूनीकरण तथा वन पैदावरमार्फत कार्बन शोषित गर्दै विश्वबजारमा कार्बन व्यापारलाई औपचारिकता दिने एसियाको पहिलो मुलुक बनेको हो ।
‘भूकम्प’ सम्झनाभन्दा बिर्सना धेरै
भूकम्पले दिएको पीडा बिर्सने बानी नहट्दा भूकम्पको जोखिम नेपाली नागरिकका लागि ‘नौ दिनमा नौलो, बिस दिनमा बिर्सियो’ उखान जस्तै बनेको छ; जसले गर्दा भविष्यमा भूकम्पले ल्याउने जोखिम नेपालमा थप बढ्दै गएको छ ।
