नयाँ अध्याय शुभारम्भ
नेपाली राजनीति नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ । योसँगै नयाँ अध्याय पनि सुरु भएको छ । मुलुकले आज नयाँ युवा प्रधानमन्त्री पाउँदै छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) संसदीय दलका नेता ३६ वर्षीय बालेन्द्र (बालेन) शाहले राष्ट्रपतिसमक्ष नयाँ प्रधानमन्त्रीको शपथ लिँदै हुनुहुन्छ । प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित २७४ जना सांसदले हिजो शपथ लिनुभयो । प्रतिनिधि सभाका ज्येष्ठ सदस्य अर्जुननरसिंह केसीले उहाँहरू
अलपत्र पुलको विलाप
विलाप शब्द शोक तथा दुःखसँग आबद्ध हुन सक्छ । पुल अलपत्र हुँदा पर्न सक्ने आर्थिक तथा सामाजिक दुष्प्रभावलाई विलाप बन्न कति मिल्ला ? तर यो त विलापभन्दा अझ फराकिलो हुन सक्छ । विकास प्रक्रियामा विराम लाग्छ । विकासको गति रोकिन्छ । कतिपय आयोजना आरम्भ गर्ने तर समयमा सम्पन्न नहुँदा स्रोतसाधन बालुवामा पानी जस्तै हुन्छ । आमसमुदाय झन् दुःखमा पर्छन् । देशभर ५७ वटा पुल बजेट अभावमा अलप
द्रुतबस सेवा
नेपालमा धेरै जसो योजनामा गरिएको लगानी बालुवामा हालेको पानी जस्तै भएको छ । सस्तो लोकप्रियताका लागि हचुवाको भरमा योजना बनाउने, लगानी गर्ने अनि कमिसनको चक्करमा योजना बेवारिसे पार्ने कामले प्रतिफल राम्रो प्राप्त हुन सकेको छैन । योजनाको निरन्तर अनुगमन र व्यवस्थापनको कमी मुख्य समस्या बनेको छ । काठमाडौँको रत्नपार्कदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म सञ्चालित द्रुत बससेवा यस्तै दुश्चक्र
भ्रष्टाचारप्रति निर्मम
कुनै समाज भ्रष्टाचारबाट मुक्त हुन सकेन भने उन्नति असम्भव नै हुन्छ । विडम्बना, नेपाल धेरै भ्रष्टाचार हुने मुलुककै सूचीमा पर्छ । गत भदौको नवपुस्ता अर्थात् जेनजी विद्रोहको मूलभूत कार्यसूचीमा भ्रष्टाचारमुक्त नेपालको सपनासमेत अग्रस्थानमा पर्छ । देशमा सुशासन कायम गर्न सक्दा भ्रष्टाचार न्यूनीकरण हुँदै जान्छ । सुशासनको अभावले नै भ्रष्टाचार मौलाउँदै जान्छ । गत फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन
ऐतिहासिक अवसर
राष्ट्र र जनताका लागि आवश्यक पर्ने विधि निर्माण थलो संसद्को आफ्नै महत्व छ । जनताबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधि संसद्मा पुगेर गहन विचार विमर्शमार्फत मुलुकका समस्या समाधान गर्न मूल कानुन संविधानसँग नबाझिने गरी ऐन कानुन बनाउँछन् । ती ऐन कानुनमार्फत मुलुकमा शान्ति र सुव्यवस्था कायम गरिन्छ । अहिले नवयुवा (जेनजी) पुस्ताको आन्दोलनले ल्याएको परिवर्तनलाई संस्थागत गर्न नयाँ कानुन बनाउनुपर्ने
फर्कंदै नेपाली श्रमिक
युद्ध मानव समाजको चाहना कहिल्यै भएन । युद्धले दिने नतिजा ध्वंस नै हो । दुई वटा महायुद्धले विश्व मानव समाजलाई युद्धप्रति वितृष्णा मात्र जगाएन, युद्ध रोक्न अनेक संस्थागत प्रयास भए । सभ्यताको उषाकालदेखि नै युद्धको विभीषिका भोगेको मानव समाजले यताका केही वर्षदेखि फेरि अनेक युद्ध सहनु परेको छ । रुसले युक्रेन अतिक्रमण गरेपछिको युद्ध होस् वा इजरायल र गाजाको युद्ध, आपूर्ति प्रणालीमा असन्तुलन भए
चुस्त आपूर्ति व्यवस्था
आपूर्ति व्यवस्था चुस्त बनाउँदै उत्पन्न परिस्थितिलाई सहज तुल्याउन सबै पक्षको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ । विश्वमा भइरहेका पछिल्ला घटनाक्रमसँग हामी सबै परिचित छौँ र परिचित हुनु पर्छ । अप्ठेरो अवस्थामा पनि धैर्य र संयमपूर्वक सहकार्य साथै सहयोगी भूमिका निर्वाह गर्ने हो भने परिस्थितिलाई सहज बनाउन सकिन्छ । म मात्र होइन, हामी सबै मिलेर बाँचौँ, आइपर्ने कुनै पनि समस्या सामूहिक प्रयासबाट समाधान गरौँ भन्ने भावना विकास गर्ने हो भने जुनसुकै समस्याको पनि निकास सम्भव हुन्छ । सरकार, निजी क्षेत्र र आमनेपाली जनता मिलेर का
कर्मचारीको सरुवा व्यवस्थापन
लोकतान्त्रिक प्रणालीमा कार्यकारी नेतृत्व जनादेशबाट निर्माण हुन्छ । कार्यकारी नेतृत्वका निम्ति आवधिक निर्वाचन अपरिहार्य हुन्छ र भइरहन्छ पनि । आवधिक निर्वाचन निश्चित समयमा मात्र नभएर कहिलेकाहीँ राजनीतिक परिवेश तथा परिस्थिति अनुसार पनि हुन्छ । नवपुस्ता विद्रोहपछि प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन सम्पन्न भएर ताजा जनादेश आएको छ । ताजा जनादेशसँगै नयाँ विधायिका
नयाँ सरकारको प्रतीक्षा
मुलुक युवामय शक्तिशाली एकल बहुमतको नयाँ सरकारको प्रतीक्षामा छ । बिनाअवरोध निर्धारित समयमा प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनको सम्पूर्ण प्रक्रिया पूरा भएसँगै अब नयाँ सरकार बनाउने प्रक्रिया सुरु हुँदै छ । निर्वाचन आयोगले समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीतर्फ ११० सदस्य निर्वाचित भएको घोषणा गरेसँगै निर्वाचन तथा मतपरिणामसमेतको प्रक्रिया पूरा भएको छ । आयोगले मतपरिणामसहितको प्रतिवेदन राष्ट्रपतिसमक्ष पेस गर्न तयारी गर्दै छ । प्रत्यक्ष निर्वाचनतर्फका १६५ निर्वाचन क्षेत्रको परिणाम यसअघि नै सार्वजनिक भइसकेको छ । प्र
रज्जुमार्गको कुरूप रमिता
समाजमा कहिलेकाहीँ अनौठो भाष्य बन्छ । नयाँ सबै ठिक र पुराना सबै गलत । इतिहासका कालखण्डमा कतिपय भौतिक पूर्वाधार धेरैपहिले नै प्रभावकारी रूपमा रचना गरिएको देखिन्छ । नेपालको पूर्वाधार इतिहासमा ती अति उपयोगी मात्र होइन, गौरवका विषय पनि थिए । त्यसमा काठमाडौँ र हेटौँडा रज्जु अर्थात् रोपवे पनि मान्न सकिन्छ । तारका माध्यमबाट समान ढुवानी गर्न सकिने यो मार्ग छ दशकअघि निर्माण भई सञ्चालनमा आएको थियो । यो मालसमान ढुवानी गर्न २०२० सालमै तयार भएको थियो । अमेरिकी सरकारको २९ करोड रुपियाँ
मातृभूमिप्रतिको दायित्व
रोजगारी, अध्ययन, व्यापारलगायत विविध कार्यका लागि नेपाली विश्वभर छरिएर बसेका छन् । जहाँ बसे पनि नेपालीका लागि मातृभूमि नेपाल प्राणभन्दा प्यारो छ । कहिल्यै पराधीन नभएर स्वतन्त्र रूपले पहिचान बनाएको यो मुलुक सुन्दर छ । हिमाल, पहाड र तराइले बनेको नेपाल विभिन्न जातजाति, धर्म, संस्कृति, परम्पराले धनी छ । प्राकृतिक स्रोतको पनि कमी छैन । अहि
समानुपातिक प्रतिनिधित्व
नेपालको संविधानले राज्य संरचनालाई समावेशी सिद्धान्त अनुसार अगाडि बढाएको छ । बहुजाति, बहुभाषाको समानुपातिक प्रतिनिधित्वका साथै आर्थिक तथा सामाजिक रूपमा पछाडि परेको वर्ग तथा समुदायलाई राज्यको मूल धारमा ल्याउन सहयोग गरेको छ । सङ्घीय संसद्का साथै प्रदेश सभालाई मिश्रित निर्वाचन प्रणालीका आधारमा प्रतिनिधित्व हुने व्यवस्था गरिएको छ । सं
बिदेसिएका नेपालीको सुरक्षा
स्वदेशमा रोजगारीको अवसर नपाएर वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली युवाको सङ्ख्या बढ्दै गएको छ । रोजगारीका लागि पश्चिम एसिया र मध्यएसियाका विभिन्न देशमा धेरै नेपाली पुगेका छन् । रोजगारीको धेरै अवसर पनि त्यहीँ छ तर यतिखेर भने पश्चिम एसियामा युद्ध भड्किएको छ । त्यहाँ कार्यरत नेपाली कसरी सुरक्षित हुन्छन् भन्ने चासो र चिन्ता सबैलाई छ । दुई सातादेखि
अन्तर्राष्ट्रिय सद्भाव
नेपाल ताजा जनादेश अनुसार नयाँ सरकारको अन्तिम तयारीमा छ । गत भदौमा भएको नवपुस्ता अर्थात् जेनजी विद्रोहपछि देशले कठिन मेहनतका साथ निर्वाचन सम्पन्न गरेको छ । अनेक अन्योल चिर्दै भएको यो निर्वाचनमा नितान्त नवीन र उत्साहजनक जनादेश प्राप्त छ । निर्वाचनले प्रतिनिधि सभामा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) लाई सानदार जनादेश हासिल भयो । २७५ सदस्यीय
दुवै सदनको गरिमा
शिक्षा सबैभन्दा शक्तिशाली हतियार हो । जसलाई दुनियाँ बदल्न प्रयोग गर्न सकिन्छ । – नेल्सन मन्डेला नेपाली जनता सत्ता राजनीतिको मूल्याङ्कन, खबरदारी र प्रश्न गर्ने तहमा पुगेका छन् । यो शिक्षा र सचेतनाको परिणाम हो । जनता सचेत र शिक्षित भए भने सत्ताले ठग्न सक्दैन । शिक्षा जस्तो शक्तिशाली हतियार अर्को छैन । शिक्षा सबैभन्दा ठुलो धन र मन हो । शिक्षित जनताको सचेतनाबाट मुलुक बदल्न सकिन्छ । नेपाल बदल्न अब ‘बुलेट’ होइन ‘ब्यालेट’ नै पर्याप्त छ भन्ने कुरा नेपाली मतदाताले प्रमाणित गरेका
आयोगको प्रतिवेदनप्रति अपेक्षा
नेपालमा ठुला राजनीतिक परिवर्तनका क्रममा शासनमा बस्नेबाट सत्ताको दुरुपयोग चरम हुने गरेको लामै शृङ्खला छ । जनबलका आधारमा राजनीतिक परिवर्तन हुँदै जाँदा देशले संवैधानिक रूपमा सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको अभ्यास गरिरहेको छ । यो अभ्यासका क्रममा देश भने नागरिकले चाहेको दिशामा अगाडि बढ्न सकेन । चाहेको आर्थिक तथा सामाजिक विकास हुन सकेन । सुशासन कायम भएन । भ्रष्टाचार न्यूनीकरणमा काम कम र बढी गफ भएको भन्दै आलोचना हुन थाल्यो । अर्थतन्त्र चाहेको दिशामा अगाडि बढ्न नसक्दा आय, उत्पादन
युवाको काँधमा देशको अभिभारा
नेपाली समाजको स्थापनाकालदेखिको मूल्यमान्यता, आदर्श, परम्परा र चाहना प्रतिविम्बित यही संस्कृत श्लोकले हामीलाई सत्मार्गमा लाग्न प्रेरित गर्दै आएको छ । यही मान्यतालाई हाम्रा पूर्वजले आत्मसात् गर्दै कहिल्यै कसैको पराधीन नभई स्वतन्त्र र स्वाभिमान राष्ट्रनिर्माण गरी हामीलाई सुम्पिएको यथार्थलाई बिर्सिनु हुँदैन । अब मुलुकलाई समृद्ध, सुशासनयुक्त र भ्रष्टाचारमुक्त बनाउने जिम्मेवारी नेपाली युवा
रास्वपाप्रति बलियो जनादेश
नेपाल सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्न नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ । फागुन २१ गते प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) प्रति बलियो जनादेश प्रकट भएको छ । कुल २७५ सदस्यीय प्रतिनिधि सभामा प्रत्यक्षतर्फ १६५ स्थान र ११० सदस्यीय समानुपातिक दुवैतर्फ रास्वपाप्रति अब्बल जनादेश परिवर्तनप्रतिको जनचाहना हो । मतगणनाको अन्तिम परिमाण आउन अझै केही दिन लाग्ने भए पनि प्रत्यक्ष र समानुपातिक दुवैतर्फ रास्वपालाई बलियो जनादेश छ । यो निर्वाचन नियमित आवधिक निर्वाचन थिएन । गएको
