लक्ष्मण दर्नाल
दलित उम्मेदवारमध्ये झन्डै पचास प्रतिशत स्वतन्त्र
दलित समुदायबाट प्रत्यक्षतर्फको चुनावी मैदानमा उत्रिएका करिब २३२ जनामा झन्डै ५० प्रतिशत स्वतन्त्र उम्मेदवार छन् । स्वतन्त्रमा पनि अधिकांश युवा उम्मेदवार छन् । पहाडमा भन्दा मधेश र सहरी क्षेत्रका दलितले बढी मात्रामा स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका छन् । प्रत्यक्षतर्फको १६५ सिटका लागि ६५ वटा राजनीतिक दल र स्वतन्त्र गरी तीन हजार ४९० उम्मेदवार चुनावी मैदानमा हुँदा २३२ जना अर्थात् ६.९० प्रतिशत दलित चुनावी मैदानमा छन् । तथ्याङ्क अनुसार २३२ जनामा करिब ११२ स्वतन्त्र उम्मेदवार रहेको समता फाउन्डेसन र डिग्निटी इनिसिएटिभको अध्ययनले देखाएको छ ।
अपाङ्गता भएका व्यक्ति चुनावी मैदानमा
अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू देश बनाउने र जनताको सेवा गर्ने हुटहुटीले चुनावी मैदानमा होमिनुभएको छ । आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्ष र समानुपातिकमा गरी करिब ८
चुनावी मैदानमा नौ दलित
आगामी प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा प्रमुख चार दल नेपाली कांग्रेस, नेकपा (एमाले), नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट जम्मा नौ जना दलित समुदायका व्यक्ति प्रत्यक्षतर्फको चुनावी मैदानमा उत्रिएका छन् ।
‘लाइसेन्स’ अभाव थपिँदै
सवारीचालक अनुमतिपत्र (स्मार्ट लाइसेन्स) छाप्न खरिद भएका पाँच वटा प्रिन्टर उपयोगविहीन भएका छन् । श्रम, रोजगार तथा यातायात मन्त्रालय बागमती प्रदेशले स्मार्ट लाइ
प्रदूषक गाडी, निष्क्रिय नियमनकारी
काठमाडौँ उपत्यकामा ५३ प्रतिशत सार्वजनिक सवारी वायु प्रदूषणको मापदण्डविपरीत गुडिरहेका छन् । पुराना सवारीले तोकिएको मापदण्डभन्दा दोब्बर प्रदूषणयुक्त कालो धुवाँ फाल्दै सडकमा गुडिरहँदा पनि नियमनकारी निकायको प्रभावकारिता भने देखिँदैन । यसले गर्दा चिसो मौसमसँगै उपत्यकाको वायु प्रदूषणलाई तीव्रता मिलेको छ ।
वायु प्रदूषण संवेदनशील अवस्थामा
चिसो बढेसँगै काठमाडौँ उपत्यकामा वायु प्रदूषणको सूचकाङ्क बढेको छ । वायु प्रदूषण अस्वस्थ अवस्थामा पुगेको वातावरण विभागले जनाएको छ । बिहीबार र शुक्रबार वायु प्रदूषणको सूचकाङ्क १७२ सम्म पुगेर संवेदनशील अवस्था पार गरेको छ । विभागका अनुसार वायु प्रदूषण सूचकाङ्क (एक्युआई) १०० पिएमसम्मलाई सामान्य मानिन्छ । एक सयदेखि १५० पिएमसम्मको अवस्थालाई बिरामी, बच्चाबच्ची र वृद्धवृद्धालाई संवेदनशील अवस्था मानिएको हुन्छ । १५० देखिमाथि ‘रेडजोन’ अस्वस्थकर र सावधानीपूर्ण अवस्था मानिन्छ । शुक्रबार रत्नपार्क, शङ्खपार्क, भक्तपुरलगायतका स्थानमा वायु प्रदूषण सूचकाङ्क १७२ सम्म पुगेको छ ।
बिस निर्वाचन क्षेत्र : दलितको मत नै हुन्छ निर्णायक
प्रत्यक्ष (बढीमतीय) १६५ निर्वाचन क्षेत्रमध्ये करिब २० वटा निर्वाचन क्षेत्रमा दलित समुदायको जनसङ्ख्या अन्य जातजातिको भन्दा धेरै छ । जहाँ दलितको भोटले मात्रै पनि निर्वाचन जित्न सकिने सम्भावना रहेको दलित नागरिक समाजको दाबी छ ।
यातायात विभागको सेवामा सकस
यातायात व्यवस्था विभागले तिहारपछि मात्र सेवा नियमित सञ्चालन गर्ने भएको छ । भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी आन्दोलनमा आगजनी गरिँदा सबै सेवा ठप्प भएको यातायात व्यवस्था विभागले तिहारपछि सेवा नियमित सञ्चालन गर्ने भएको छ ।
टिकटमा व्यवसायीको मनलाग्दी
दसैँको अवसरमा अग्रिम टिकट बुकिङ खुलाको घोषणा नगरी व्यवसायीले मनोमानी टिकट काट्न थालेपछि यात्रुहरू अलपत्र पर्न थालेका छन् । बसपार्कमा अग्रिम टिकट नपाउँदा दसैँमा घर जाने तयारी गरेकाहरू अन्योलमा परेका छन् । आइतबार अग्रिम टिकट काट्न जानेहरू खाली हात फर्किएका छन् । दसैँ मनाउन घर फर्किनेहरूको चहलपहल बसपार्क तथा सार्वजनिक यातायातमा बढेको त छ तर अग्रिम टिकट बुकिङ
दलहरूको ध्यान निर्वाचनमा
सरकारले प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन २०८२ फागुन २१ गतेलार्ई घोषणा गरेपछि राजनीतिक दलहरूका नेताले निर्वाचन तयारीमा जुट्न कार्यकर्तालाई निर्देशन दिने क्रम सुरु भएको छ ।
इम्बोस्ड नम्बर प्लेट : कार्यान्वयनमा अनेक चुनौती
लागु भएको नौ वर्षसम्म पूर्ण कार्यान्वयन हुन नसकेको प्रविधियुक्त उच्च सुरक्षित इम्बोस्ड नम्बर प्लेट असोज १ गतेदेखि अनिवार्य गरिँदै छ । लागु नहुँदै त्यसबारे अनेक चुनौतीका विषयमा विमर्श हुन थालेको छ । सरकारी तयारी हेर्दा स्मार्ट लाइसेन्समा २०७२ सालदेखि सेवाग्राहीले भोग्दै आएका समस्या असोज १ गतेदेखि इम्बोस्ड नम्बर लिनेले पनि भोग्नुपर्ने देखिन्छ ।
घुस दिएर लाइसेन्स लिनेको बिचल्ली
सवारीचालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) को परीक्षा उत्तीर्ण नगरी घुस दिएर लाइसेन्स लिएकाहरू यतिबेला बिचल्लीमा परेका छन् । न लाइसेन्स हातमा न रोजगारीको अवस्था रहँदा उनीहरूको बिचल्ली भएको हो । मोटो रकम दिएर लाइसेन्स लिएकाहरूको लाइसेन्स नवीकरण नहुँदा उनीहरूको पेसा पनि सकिएको छ ।
धार्मिक सम्प्रदायभन्दा माथि गाईजात्रा
गाईजात्रा (सापारु) पर्व धार्मिक सम्प्रदाय र धार्मिक मतभन्दा माथि उठेको प्राचीनकालीन पर्व रहेको संस्कृतविद्हरूले बताएका छन् । हुन पनि नेवार जातिमा सुरु भएको गाईजात्रा अहिले सबै जातजातिले मनाउन थालेका छन् ।
पाँच सय घुसमा बिमा नगरी सवारी नवीकरण
सवारीसाधन नवीकरण गर्दा अनिवार्य गरिएको तेस्रो पक्ष बिमा नै नगरी नवीकरण हुने गरेको छ । मोटरसाइकल नवीकरणका लागि करिब एक हजार आठ सय रुपियाँ बिमा शुल्क लाग्ने गर्दछ । त्यस्तै चारपाङ्ग्रेका लागि सातदेखि आठ हजार रुपियाँ लाग्छ तर पाँच सय रुपियाँ घुस दिएपछि बिमा नै नगरी सवारी नवीकरण हुँदै आएको छ ।
बढ्यो सार्वजनिक विद्युतीय सवारीप्रति आकर्षण
सार्वजनिक विद्युतीय सवारी (इभी) प्रति व्यवसायी र यात्रुको आकर्षण बढ्दो छ । सवारी सङ्ख्या मात्र बढेको छैन, यात्रुको रोजाइ पनि विद्युतीय सवारी हुन थालेको छ ।
