बाँझो जग्गामा उखु खेती, पहाडी गुड बेचेर पाँच लाख आम्दानी

गोकर्ण दयाल 
बैतडी, फागुन ७ गते । अरुले बाँझो छाडेको जग्गा भाडामा लिएर स्थानीय जातको उखु खेती सुरु गर्दा यहाँ एक युवाले गुडबाट पाँच लाख रुपियाँ आम्दानी गर्न सफल हुनुभएको छ । गाउँका करिब ७५ प्रतिशत मानिस बसाइँसराई गरेर हिँडेपछि खाली रहेको बाँझो जग्गा उपयोग गर्दा नसोचेको सफलता हासिल भएको छ ।   

दशरथचन्द नगरपलिका–४, बिनासौं गाउँका दिपक कार्कीले आफ्नै बाँझो जग्गा र गाउँलेले छाडेको बाँझो जग्गा भाडामा लिएर ४० रोपनी क्षेत्रफलमा उखु खेती विस्तार गर्नुभएको छ । दशरथचन्द नगरपालिकाको कृषि शाखा प्रमुखसमेत रहनुभएका दिपक कार्की नोकरीसँगै व्यवसायिक गुड उत्पादनमा लाग्नु भएको हो ।

जिल्ला सदरमुकाम नजिकै नगरपालिकाको बिनासौं गाउँ जङ्गली जनावर बाँदर, बँदेल र दुम्सीका कारण रित्तिएको छ । जङ्गली जनावरले खेतीपाति नास गर्न थालेपछि यहाँका ७५ प्रतिशत मानिस अन्यत्रै बसाइँसरेर गएका छन् । यही गाउँका युवा दिपक कार्कीले भने खाली जग्गा भाडामा लिएर उखु खेतीबाट एक मेट्रिक टन गुड उत्पादन गर्दै आउनु भएको छ ।

माघदेखि चैतसम्म उखु पेलेर एक मेट्रिक टन गुड उत्पादन हुने गरेको उहाँले बताउनुभयो । स्थानीय गुडको बजार मूल्य प्रति किलो ३५० रुपियाँ छ । एक मेट्रिक टन गुड उत्पादन गरेर पनि माग पूर्ति गर्न नसकेको उहाँले बाउनुभयो ।

उहाँले भन्नुभयो, “कार्यालय समयपछि साँझ विहान र बिदाको दिन उखु बारीमै बित्छ । म नभएको बेला बुवा, आमा र श्रीमतिले सहयोग गर्दै आउनु भएको छ । खेतबारीमा उखुसँगै व्यवसायिक तरकारी खेतीसमेत गर्दै आएका छौं ।”

परम्परागत रुपमा गरिँदै आएको उखु खेतीलाई व्यवसायिक ढङ्गले अघि बढाउँदा जग्गा आवश्यकता भयो । गाउँलेले बाँझो छाडेको जग्गा भाडा लिएर गएको पाँच वर्षदेखि उखु खेती सुरु गरेको उहाँले बताउनुभयो । उखु पेल्न परम्परागत कोलभन्दा उखुको जुस निकाल्ने विद्युतीय मेशिन जडान गर्दा सजिलो भएको छ । गुड पकाउन भने ५० लिटर क्षमताको तौला (तामाको भाँडा) राखिएका छन् । तामाको भाँडामा उखुको रसलाई चार घण्टा पकाएपछि गुड तयार हुन्छ ।

यसरी तामाको भाँडामा पकाएको गुड आयुर्वेदिक औषधीमासमेत प्रयोग हुने गरेको छ । स्थानीय गुडबाट आशिव आरिस्ट जस्ता आयुर्वेदिक झोल औषधी बन्ने गरेको स्थानीय वैद्य भोजराज भट्टले बताउनुभयो । बैतडीको स्थानीय जातको उखुको गुडमा क्याल्सियम, आइरन, पोटासियम, सोडियम, फस्फोरस र प्रोटिन जस्ता प्राकृति गुणकारी तत्व पाइने भएकाले गुड शक्तिवर्धक, रक्त शुद्धता, बाथ रोग, दम रोग, अपच र महिनावारी अनियमिततामा लाभकारी हुने उहाँले बताउनुभयो ।

पहाडी बस्ती रित्तिएका बेला उखु खेती सुरु गर्दा चुनौति पनि थपिएको युवा दिपक कार्कीका पिता वीरसिंह कार्कीले बताउनुभयो । उखु बारीमा जङ्गली जनावर बँदेलले क्षति गर्दा यो वर्ष करिक डेढ लाख रुपियाँ बराबरको नोक्सान भएको उहाँले बताउनुभयो । उखु बारीमा हरियो रङ्गको जालीले घेरबार गर्न यो वर्ष बैंकबाट यो वर्ष ऋण लिएर घेरबार गरिएको उहाँले भन्नुभयो, “पहाडमा केही  हुँदैन भनेर गाउँ छाडेर जानेहरुलाई सन्देश दिन विकल्पमा उखु खुती सुरु गरेका हौं । अन्य बाली भन्दा उखुमा बाँदर र दुम्सीले कम क्षति गर्छन् ।”