सट्टेबाजी बजारमा चलखेल : नोबेल पुरस्कारको गोपनीयतामा प्रश्न

ओस्लो (नर्वे), माघ १७ गते । नर्वेको नोबेल इन्स्टिच्युटले सन् २०२५ को नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेताको नाम आधिकारिक घोषणा हुनुअघि नै 'गैरकानुनी' रूपमा चुहावट भएको पुष्टि गरेको छ। इन्स्टिच्युटले गरेको आन्तरिक अनुसन्धानबाट पुरस्कारको गोप्य जानकारी सट्टेबाज (सट्टेबाजी गर्नेहरू) सम्म पुगेको तथ्य फेला परेको हो।

कसरी भयो खुलासा ? गत अक्टोबर ९ र १० को मध्यरातमा, अर्थात् आधिकारिक घोषणा हुनुभन्दा केही घण्टा अघि, सट्टेबाजी बजारमा अनौठो उतारचढाव देखिएको थियो। कुनै पनि विज्ञ वा सञ्चारमाध्यमको प्राथमिकतामा नरहेकी भेनेजुएलाकी विपक्षी नेतृ मारिया कोरिना मचाडोको पुरस्कार जित्ने सम्भावना दुई घण्टाभित्रै ३.७५ प्रतिशतबाट उकालो लागेर ७३ प्रतिशत पुगेको थियो। यसै अस्वाभाविक बढोत्तरीका कारण इन्स्टिच्युटले अनुसन्धान सुरु गरेको थियो।

इन्स्टिच्युटको भनाइ नोबेल इन्स्टिच्युटका प्रवक्ता एरिक आसेमले एएफपीसँग कुरा गर्दै भन्नुभयो, "घोषणाको केही घण्टा अघि धेरै व्यक्तिले भविष्यवाणी गर्ने वेबसाइटहरूमा ठुलो रकमको बाजी राखेका थिए। यसबाट हामी निश्चित रूपमा भन्न सक्छौँ कि सट्टेबाजहरूले यस वर्षको निर्णयको बारेमा अवैध रूपमा सूचना प्राप्त गरेका थिए।"

यद्यपि, सूचना कसरी बाहिरियो भन्नेबारे अझै स्पष्ट भइसकेको छैन। प्रवक्ता आसेमका अनुसार अनुसन्धानले कुन व्यक्ति वा कुन राज्य/सरकार प्रमुखबाट यो सूचना चुहावट भयो भन्ने ठोस पहिचान गर्न सकेको छैन।

प्रविधिमा सुधार र राजनीतिक संशय नोबेल इन्स्टिच्युटका निर्देशक क्रिस्टियन बर्ग हार्पभिकेनले 'भिजी' पत्रिकासँग कुरा गर्दै यसमा कुनै राजनीतिज्ञको हात हुनसक्ने आशङ्का व्यक्त गर्नुभएको छ। उहाँले भन्नुभयो, "सूचना चुहावटमा कुनै राजनेताको संलग्नता रहेको विचार गर्नु अनुचित हुने छैन।"

इन्स्टिच्युटले आफ्नो प्रविधि प्रणालीमा केही कमजोरीहरू फेला पारेको र भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन नयाँ सुरक्षा उपायहरू लागू गरिसकेको जनाएको छ।

मचाडो र पदकको विवाद भेनेजुएलाको सन् २०२४ को चुनावमा प्रतिबन्धित ५८ वर्षीया मचाडोले लोकतन्त्र र शान्तिपूर्ण सत्ता हस्तान्तरणका लागि गरेको सङ्घर्षका लागि यो पुरस्कार प्राप्त गर्नुभएको थियो। हालैका रिपोर्टहरूका अनुसार उहाँले आफ्नो पुरस्कार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई समर्पित गर्दै ह्वाइट हाउसमा पदक हस्तान्तरण गर्नुभएको समाचार बाहिरिएका छन्।

यस विषयमा टिप्पणी गर्दै नोबेल समितिले पुरस्कार विजेताको नाम र सम्मान विजेताबाट अलग गर्न नसकिने भए पनि प्राप्त गरेको पदक वा रकम जो कसैलाई दिन सकिने स्पष्ट पारेको छ। रासस/एएफपी