विद्यालयमा 'शून्य फोहोर कार्यक्रम'को समीक्षा, दिगोपनामा जोड

गजेन्द्र गुरुङ

खजुरा, चैत ४ गते । नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाभित्रका विभिन्न सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयहरूमा सञ्चालन गरिएको “शून्य फोहोर कार्यक्रम” प्रभावकारी देखिएको निष्कर्ष निकाल्दै यसको दिगोपनामा विशेष जोड दिइएको छ । 

बुधबार आयोजित समीक्षा कार्यक्रममा सहभागी सरोकारवालाहरूले कार्यक्रमले विद्यालयको वातावरणीय सुधार, फोहोर व्यवस्थापन प्रणालीको विकास तथा विद्यार्थीहरूको व्यवहार परिवर्तनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएकाे उल्लेख गरेका छन् ।

द कोकाकोला फाउण्डेशनको आर्थिक सहयोगमा बास नेपाल र स्वच्छ सफा नेपाल (क्लिन अप नेपाल)द्वारा सञ्चालित ग्रीन नेपालगन्ज सामुदायिक फोहोर रुपान्तरण परियोजनाअन्तर्गत विद्यालयहरूमा लागू गरिएको शून्य फोहोर कार्यक्रमको समग्र उपलब्धि, सिकाइ तथा चुनौतीबारे विस्तृत छलफल गरिएको थियो ।

समीक्षा कार्यक्रममा नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाका शिक्षा, युवा तथा खेलकुद महाशाखा प्रमुख गोर्खबहादुर थापाले कार्यक्रमले विद्यालय तहमा सचेतना अभिवृद्धि गर्दै सिकाइको महत्वपूर्ण आधार तयार गरेको बताउनुभयो । सिक्ने चरण पूरा भएको र अब कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी बनाउने समय आएको बताउँदै थापाले भन्नुभयो, “विद्यार्थीहरूले सिकेका व्यवहारिक ज्ञानलाई दैनिक जीवनमा लागू गर्नुपर्ने र शिक्षकहरूले त्यसलाई सहजीकरण गर्नुपर्ने तथा विद्यालय प्रशासनले कार्यक्रमलाई संस्थागत रूपमा अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ ।” उहाँले उपमहानगरपालिकाको तर्फबाट आवश्यक नीतिगत तथा प्राविधिक सहयोग निरन्तर उपलब्ध गराइने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो ।

नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाका सामाजिक विकास अधिकृत कृष्णप्रसाद जोशीले शून्य फोहोर कार्यक्रमले बालबालिकामा सानैदेखि सरसफाइ, वर्गीकरण र पुनःप्रयोगसम्बन्धी व्यवहारिक सीप विकास गराएको बताउनुभयो । विद्यालयलाई सामाजिक परिवर्तनको आधार मान्दै यस्ता कार्यक्रमलाई दीर्घकालीन रूपमा अघि बढाउन विद्यालय र बिद्यार्थीको सक्रिय भूमिका आवश्यक रहेको उहाँको भनाइ थियो ।

विद्यालयका प्रतिनिधिहरूले कार्यक्रमको प्रत्यक्ष प्रभावबारे अनुभव आदानप्रदान गर्नुभएको थियो । ज्ञान सागर माध्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक होमनाथ खड्काले कार्यक्रमले विद्यालयको फोहोर व्यवस्थापन प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउनुका साथै विद्यार्थीहरूमा जिम्मेवारी बोध विकास गरेको बताउनुभयो । कार्यक्रमबाट सिकेको ज्ञानलाई व्यवहारमा लागू गर्नु नै कार्यक्रमको प्रभावकारिता भएको बताउँदै उहाँले भन्नुभयो, “पहिले फोहोर जताततै फालिने अवस्था थियो, अहिले विद्यार्थीहरूले आफैँ वर्गीकरण गरी व्यवस्थापन गर्न थालेका छन् ।”

जय जनता माध्यमिक विद्यालय थपुवाकी शिक्षिका शान्ति गौतमले कार्यक्रमले विद्यार्थीहरूमा व्यवहारिक परिवर्तन ल्याएको उल्लेख गर्दै यसलाई निरन्तरता दिन विद्यालय स्वयंले नेतृत्व लिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो । उहाँले विद्यालयमा ‘शून्य फोहोर’ अवधारणालाई संस्कृतिका रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउनुभयो ।

सहभागी विद्यार्थीहरूले आफूहरूले सिकेका कुरालाई व्यवहारमा लागू गर्न थालेको अनुभव सुनाएका थिए । उनीहरूले प्लास्टिकको प्रयोग घटाउने, फोहोर छुट्याएर व्यवस्थापन गर्ने, पुनःप्रयोग र पुनर्चक्रणमा जोड दिने जस्ता अभ्यासहरू विद्यालय र घर दुवै स्थानमा अपनाउन थालेको बताएका थिए । यसले समुदायस्तरमा समेत सकारात्मक सन्देश प्रवाह गरेको सहभागीहरूको भनाइ थियो ।

बास नेपालका कार्यक्रम अधिकृत रबिन्द्र बोहराले प्रस्तुतीकरणमार्फत कार्यक्रमको उद्देश्य, कार्यान्वयन प्रक्रिया, उपलब्धि तथा आगामी योजनाबारे जानकारी गराउनुभएको थियो । उहाँले कार्यक्रममार्फत विद्यालयहरूमा फोहोर व्यवस्थापनका संरचना निर्माण, विद्यार्थी र शिक्षकहरूको क्षमता अभिवृद्धि तथा व्यवहार परिवर्तनमा उल्लेखनीय प्रगति भएको बताउनुभएको थियो ।

बास नेपालका कार्यकारी निर्देशक नमस्कार शाहले सहभागीहरूलाई स्वागत गर्दै कार्यक्रमको उद्देश्यबारे स्पष्ट पार्नुभएको कार्यक्रमको समापन बास नेपालकी केन्द्रीय महासचिव कल्पना अधिकारीले गर्नुभएको थियो ।