बाग्मती सुधारका ३००औँ हप्ता (सम्पादकीय)

 

धार्मिक, साँस्कृतिक र मानव सभ्यताको विकासमा उल्लेख्य योगदान दिएको बाग्मती नदीलाई सफाइ गरी पुनः पहिलेकै अवस्थामा फर्काउन केही वर्षयता सरकार र निजी क्षेत्रबाट विभिन्न प्रयास भइरहेका छन् । सहरी विकास मन्त्रालयअन्तर्गत अधिकारसम्पन्न बाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिले पूर्वाधार निर्माणको काम गरिरहेको छ भने विभिन्न सामाजिक सङ्घ, संस्था र सर्वसाधारणसमेतको सहभागिता रहेको बाग्मती सफाइ महाअभियानको ३००औँ हप्ता पूरा भएको छ ।
तीन दशकअघिसम्म बाग्मती सफा थियो । त्यसयता बढेको जनसङ्ख्याको उचित व्यवस्थापन हुन नसक्दा काठमाडौँ उपत्यका अव्यवस्थित भयो । यसको परिणामस्वरूप नदी अतिक्रमण बढ्यो, फोहोर र वातावरण प्रदूषण भयो । बढेको बस्तीका लागि आवश्यक पर्ने ढल, सडक र फोहोर व्यवस्थापनका लागि उचित प्रबन्ध हुन नसक्दा उपत्यकाका नदी क्षेत्र, सार्वजनिक स्थल र वन अतिक्रमण भए, नदी फोहोर र ढल मिसाउने ठाउँ बन्यो । यसले गर्दा बाग्मती र यसका सहायक नदीहरूको अस्तित्व नै सङ्कटमा त प¥यो नै यससँगै मानव सभ्यता, संस्कृति, धार्मिक आस्था नै जोखिममा परेपछि २०५१ सालदेखि सुधारको प्रयास सुरु भयो । त्यसै बेलादेखि सुरु भएको काम अहिले अधिकार सम्पन्न बाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिले अगाडि बढाइरहेको छ । उपत्यकाका नदी संरक्षण र सौन्दर्यीकरण गर्ने लक्ष्यसहित सुरु भएको यो कार्यक्रमअन्तर्गत बाग्मती र यसका सहायक नदीहरूमा ढल, तटबन्ध, पैदलमार्ग, बगैँचा निर्माणलगायतका काम भइरहेका छन् । २०७० जेठदेखि सुरु भएको बाग्मती सफाइ महाअभियानले नदीको सरसफाइमा उल्लेख्य सहयोग पुगेको छ । तीन सय हप्तासम्मको निरन्तर प्रयासबाट नदीमा फोहोरमैला सफाइ गर्ने, फोहोर गर्न र ढल नमिसाउन जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने कार्यमा सफलता हासिल गरेको छ ।
बाग्मती सुधारको प्रयासले अपेक्षाअनुसार काम नभएको तर्क आउन सक्छ । तर, हालसम्म हासिल भएका उपलब्धिलाई कम भन्न मिल्दैन । बाग्मती सुधार आयोजनाको पहिलो चरणअन्तर्गत करिब सात अर्ब रुपियाँ खर्च गरेर नदीको सफाइ, कोरिडोर निर्माण, बगैँचा निर्माण र पानीको बहाव बढाउने प्रयास भइरहेका छन् । अबका दुई वर्षमा पहिलो चरणको कार्यक्रम सकिने भएकाले दोस्रो चरणको योजनासमेत बनिसकेको छ । यसमा बाग्मती नदी र यसको आसापासका मठमन्दिर, पुराताŒिवक महŒवका संरचनाको सम्बद्र्धन र संरक्षणको योजनासमेत अगाडि सारिएको छ । दीर्घकालीन लक्ष्यसहित बाग्मतीमा पानीको बहाव बढाउन शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रको मूलखर्कमा बाँध बाँधेर २८५ रोपनीको कृत्रिम ताल निर्माण गर्ने र यसमा जम्मा हुने साढे आठ लाख घनमिटर पानी सुख्खायाममा प्रतिसेकेन्ड ४० लिटरका दरले बाग्मतीमा मिसाउने योजना कार्यान्वयन भइरहेको छ । दोस्रो चरणमा बाग्मतीमा ८० लाख घनमिटर पानी जम्मा गर्ने लक्ष्य पनि छ । पूर्वाधार निर्माण सँगसँगै जनसहभागितामा भइरहेको सरसफाइ अभियानले स्थानीयवासीमा नदीको संरक्षण गर्नुपर्छ भन्ने भावना विकास गरेको छ ।
बाग्मती र यसका सहायक नदीहरूलाई तीन दशकअघिकै अवस्थामा फर्काउनु अहिलेको मुख्य लक्ष्य हो । ढल र फोहोर बाग्मतीमा मिसाउने कार्य रोक्नुपर्छ र सफाइ हुनुपर्छ, पानी स्वच्छ, निर्मल हुनुपर्छ । नदीको पानीमा नुहाउन सकिने हुनुपर्छ र जलचरका लागि उपयुक्त हुनुपर्छ । यति गर्न अझै धेरै समस्या छन् । फोहोर फाल्न कम भएको छ, आवश्यक भौतिक संरचना र हरियाली बढाउने काम भइरहेका छन् । तर, पूर्वाधार पर्याप्त भइसकेका छैनन् । अहिले एउटामात्रै रहेको ढल प्रशोधन केन्द्र अरू १५÷२० वटा आवश्यक छ । नदीमा पानीको बहाव बढाउनुका साथै मानव हस्तक्षेप घटाउन सक्नुपर्छ । फोहोर र ढल मिसाउन रोक्नेमात्रै होइन, बालुवा निकाल्ने काम पनि बन्द हुनुपर्छ । बाग्मतीमात्रै होइन, सहायक नदीको सरसफाइमा पनि उत्तिकै ध्यान जानुपर्छ । बाग्मतीको सुधारसँगै वरपर रहेको मठमन्दिर, पाटीपौवाको सुधार गर्नुपर्छ । बाग्मतीलाई साँच्चिकै स्वच्छ, सफा, दुर्गन्धरहित, हराभरा बनाउनका लागि अझै धेरै लगानी आवश्यक छ । तर, सबैभन्दा महŒवपूर्ण कुरा मानिसको सोचाइ बदल्नुपर्छ र संरक्षणमा सहभागी गराउनुपर्छ ।

 

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना


Copyright © 2014, Gorkhapatraonline.com. All rights reserved. | Developed by: Young Minds