दुर्घटना न्यूनीकरणमा सजगता (सम्पादकीय)

सडक दुर्घटनाको न्यूनीकरणका लागि सचेतना र प्रवद्र्धनात्मक कार्यक्रम गर्न मागसहित प्रतिनिधिसभामा सार्वजनिक महŒवको प्रस्ताव दर्ता भएको छ । नेपालमा सवारीसाधन दुर्घटना बर्सेनि औसत १० हजार हुन्छन् र दुई हजारभन्दा बढीको ज्यान जाने गरेको छ । अर्थात् दैनिक औसत पाँच छ जनाको मृत्यु सवारीसाधन दुर्घनामा हुने गरेको छ । घाइते हुनेको सङ्ख्या र आर्थिक क्षति निकै ठूलो छ । पुसको पहिलो साता दाङको तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–३ राम्रीमा २३ जनाको ज्यान जाने गरी भएको दुर्घटनापछि मुलुकभर धेरै सानाठूला दुर्घटना भए । तर यसलाई न्यूनीकरण गर्नेतर्फ भने सरकार र सरोकारवाला पक्षको गम्भीर ध्यान जान सकेको छैन । दुर्घटनापछि न त गम्भीर अध्ययन नै हुन्छ, न त दुर्घटना न्यूनीकरणतर्फ प्रयास नै ।
सडक दुर्घटनाका कारण अघिल्लो आर्थिक वर्षमा दुई हजार ३१८ जनाको ज्यान गयो । चालू आर्थिक वर्षको पाँच महिनाको अवधिमा मुलुकभर ८६४ जनाको मृत्यु भयो र एक हजार ४४८ जना गम्भीर रूपमा घाइते भए । यो सामान्य अङ्क होइन । वार्षिक औसत दुई हजार जनाको सडक दुर्घटनामा ज्यान गएको मान्दा दश वर्षमा यो सङ्ख्या २० हजार हुन्छ जुन दशवर्षे सशस्त्र द्वन्द्वमा ज्यान गुमाउनेको सङ्ख्याभन्दा बढी हो । विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको पछिल्लो प्रतिवेदनले नेपालमा सडक दुर्घटनाबाट प्रतिदिन औसत १३ जनाको मृत्यु हुने उल्लेख गरेको छ । ग्लोबल बर्डन अफ डिजिज नामक अध्ययन प्रतिवेदनले सडक दुर्घटनालाई नेपालमा मृत्युको सातौँ कारण मानेको छ । औलो, क्षयरोग, एचआईभी एड्स जस्ता केही रोगबाट मर्नेभन्दा सडक दुर्घटनाबाट मर्नेको सङ्ख्या धेरै छ । संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आर्थिक सामाजिक परिषद्को २०१८ को प्रतिवेदन अनुसार नेपालमा सन् २०१३ मा कुल गार्हस्थ उत्पादनको ०.८ प्रतिशत अर्थात् करिब साढे १४ अर्ब रुपियाँको आर्थिक क्षति भएको छ । दुर्घटनामा परी मृत्यु, अङ्गभङ्ग हुँदा र औषधोपचारमा हुने आर्थिक–सामाजिक क्षति निकै डरलाग्दो हुन्छ ।
सडक दुर्घटनाको अध्ययन र अध्ययनका सुझाव कार्यान्वयनमा सरकारको ध्यान जान सकेको छैन । गत वर्ष गृह मन्त्रालयले गठन गरेको समितिले निजीक्षेत्रको कब्जामा रहेको यातायात क्षेत्रमा अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा र सिन्डिकेट हुँदा दुर्घटना बढेको निष्कर्ष निकालेको थियो । तर सिन्डिकेट अन्त्यका लागि परिणाममुखी प्रयास हुनसकेको छैन । सडक दुर्घटना बढी हुनुमा धेरै कारण हुनसक्छन् ः विकट भौगोलिक धरातल, अनुपयुक्त र अवैज्ञानिक सडक, पुराना सवारी साधन र मानवीय कमजोरी । दुर्घटनाको छानबिन गर्ने ट्राफिक प्रहरीका अनुसार चालकको लापरवाहीका कारण अधिकांश दुर्घटना हुन्छन्, केही प्राविधिक र सडकका कारणले हुने गरेका छन् । तीव्र गतिमा सवारी साधन चलाउनु, चालक र पैदलयात्रीको लापरवाहीका कारण करिब आधा जति दुर्घटना हुने गरेका छन् । २५ प्रतिशतभन्दा बढी दुर्घटना चालकको लापवारहीका कारण हुन्छन् । ३० प्रतिशत दुर्घटना यान्त्रिक गडबढीका कारण हुन्छन् । तीव्र गति र चालकले मादकपदार्थ सेवन नगरे मात्रै पनि झण्डै आधा जति दुर्घटना कम हुने अनुमान छ । घुमाउरो, साँघुरा र उकालीओराली र घुम्ती भएका सडक र कालोपत्रे नभएका सडकमा गुड्ने पुराना सवारी साधन, यात्रुको चापका कारण बढी दुर्घटना हुन्छन् ।
यति ठूलो आर्थिक, सामाजिक र मानवीय क्षति गर्ने सडक दुर्घटनालाई सरोकारवाला पक्षले गम्भीर रूपमा लिनु आवश्यक छ । दुर्घटना न्यूनीकरण गर्नका लागि ठोस पहल आवश्यक छ । भौतिक पूर्वाधार, जनशक्ति र प्रविधिको अवस्था कमजोर भएकै कारण सम्पूर्ण समस्या आएको भन्ने मान्न सकिन्न । दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि सवारी ऐन र नियमावलीको कडाइका साथ पालना हुनुपर्छ । समयमा सवारीसाधन परीक्षण गर्नेदेखि सडकको अवस्थामा सुधार र चालक तथा यात्रुको बानीमा सुधार हुनुपर्छ । सडक पूर्वाधार तयार गर्दा सडकमा आइपुग्ने सबै पक्षको अधिकारप्रति राज्य सजग हुनुपर्छ । सडक अनुशासनका लागि पैदल यात्रु र चालक सचेतना हुनुपर्छ । एउटा पक्षमात्र बलियो बनाएर वा अर्को पक्षलाई मात्र दोषी ठहर गरेर समस्या समाधान सम्भव छैन ।

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना