सगरमाथाको नाममा गलफत्ती

निनाम कुलुङ ‘मंगले’

 


छ दशक अघि सन् १९५३, मे २९ मा विश्वकै अग्लो हिमशिखर सगरमाथा अर्थात् चोमोलुङ्माको चुचुरोमा दुई मानवले पाइला राख्न सफल भएका थिए । ती दुई मानवमध्ये एक नेपालका तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र अर्का न्युजिल्याण्डका सर एडमण्ड पर्सिभल हिलारी थिए । यसरी विश्व पर्वतारोहण पर्यटनको इतिहासमा विश्वकै अग्लो (समुद्र सतहदेखि नाप्दा आठ हजार ८४८ मिटर अग्लो) हिमशिखरमा पहिलोपटक मानव पाइला राखेर विश्वभरि सगरमाथा र आफ्नो नाम फैलाउनमा यी दुई मानवको महŒवपूर्ण योगदान छ । साथै उनीहरूले विश्वमै नेपाल भन्ने देश पनि छ भनेर चिनाएका थिए, नेपालको गौरव बढाएका थिए । तर अहिले यी दुवै साहसी हामीमाझ भौतिक रूपमा छैनन्ध्र
खासगरी पश्चिमा देशका कैयौँ पर्वतारोहीले लामो समयदेखि प्रयास गरेका थिए । यसै क्रममा बेलायती पर्वतारोहीहरूले प्रथमपटक सन् १९२१ मा सगरमाथा अर्थात् चोमोलुङ्माको शिरमा मानव पाइला राखेरै छाड्ने दृढताका साथ कर्णेल चाल्र्स हवार्ड बरीको नेतृत्वमा प्रथम टोली सगरमाथातर्फ गएको थियो तर उनीहरू सफल भएनन् । उल्टै उनीहरूको टोलीमा सदस्य रहेका डाक्टर एएम कल्लसले सगरमाथा अर्थात् चोमोलुङ्मा चढ्ने क्रममा ज्यान गुमाउने प्रथम आरोहीको नाम दर्ता गर्न बाध्य भए । त्यसपछि पनि अनेकौँ प्रयास भए तर कुनै देशका पर्वतारोही टोली पनि सफल भएनन् । अन्ततः सन् १९५३, मे २९ मा नेपालका तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र न्युजिल्यान्डका एडमण्ड हिलारी यो चुचुरोमा प्रथम मानव पाइला राख्न सफल भए । भनिन्छ, उनीहरूले पाएको यो सफलताले त्यो बेलाको सञ्चारमाध्यममा संसारभर कहिल्यै सूर्यास्त नहुने देश भनिएको बेलायतकी महारानीको राज्याभिषेकले भन्दा पनि बढी स्थान पाएको थियो ।
जे होस्, आजसम्म आइपुग्दा पर्वतारोहण क्षेत्रमा लागेका विश्वका नामी पर्वतारोहीका लागि मात्रै नभएर सर्वसाधारणका लागि पनि सगरमाथा अर्थात् चोमोलुङ्मा नौलो नाम रहेन न त रहस्यको विषय नै । हुन त सगरमाथालाई विदेशीले ‘सगरमाथा’ भन्दा पनि ‘माउन्ट एभरेष्ट’ नामले बढी चिन्छन् भने नेपालका आदिवासी जनजाति र चिनियाँ÷तिब्बती ‘चोमोलुङ्मा’÷झोमोलुङ्मा’ नामले बढी चिन्छन् भन्ने वास्तविक कुरोलाई तत्कालीन श्री ५ को सरकार र हालको नेपाल सरकार, नेपाली मिडिया, नेपालका बुद्धिजीवीलगायतले पनि स्वीकार गर्न सकेको देखिँदैन । बरु उनीहरू अझै पनि ‘चोमोलुङ्मा’÷ झोमोलुङ्मा’ भनेको त चिनियाँ भाषाको नाम होइन
र ? भनी उल्टो प्रश्न गर्छन् । खासगरी अनादिकालदेखि उक्त क्षेत्रमा बस्दै आएका कुलुङ, खालिङ, शेर्पालगायत नेपालका अन्य आदिवासी जनजातिले सगरमाथाभन्दा पनि ‘चोमोलुङ्मा’ भनेरै चिन्छन् । हुन त पहिले–पहिले विदेशीले सगरमाथाको बारेमा लेखेका किताबहरूमा ‘एभरेष्ट’पछि सगरमाथाको सट्टा ‘चोमोलुङ्मा’÷ झोमोलुङ्मा’ नाम नै बढी प्रयोग गरेका÷लेखेका छन् । हालसालै एक लेखक तथा एक पत्रकारले एभरेष्टभन्दा सगरमाथा वा चोमोलुङ्मा भनिनुपर्ने आशयको लेख तथा आवरण कथा लेखेका थिए तर यो पङ्क्तिकारले लगभग १२÷१३ वर्ष अघिदेखि (प्रकाश राई “दीनदुःखी” नामबाट लेख्दादेखि) एभरेष्ट र सगरमाथाभन्दा पनि चोमोलुङ्मा नामलाई नै पुनः स्थापित गर्नुपर्ने भनी लेख्दै आएको हो÷छ ।
सगरमाथा अर्थात् ‘चोमोलुङ्मा’÷झोमोलुङ्मा’ नेपाल सरकार, नेपाली पर्यटन व्यवसायी, होटल सञ्चालक, पर्यटन मजदुर खासगरी क्लाई िबङ शेर्पा, आईसफल डाक्टर, सरकारी सम्पर्क अधिकृत, भान्से, भरिया, स्थानीय याक÷जोप्क्यो धनीहरू र अन्य सहयोगीका लागि आर्थिक उपार्जनको निक्कै राम्रो स्रोतको रूपमा छ । सगरमाथा अर्थात् चोमोलुङ्मा चढ्न आएका विदेशी पर्वतारोहीबाट नेपाल सरकार, पर्यटन मन्त्रालयले सगरमाथा आरोहण गरेवापत पर्वतारोहीले तिरेको सलामी रकम अर्थात् रोयल्टीवापत वर्षेनि करोडौँ रुपिया प्राप्त गर्ने गरेको छ । अन्य मजदुर÷व्यवसायीहरूले कमाएको ज्याला रकमको अलग्गै हिसाव छँदैछ ।
सगरमाथा सम्बन्धी विषय विज्ञहरू, अभियन्ताहरू सगरमाथाको भविष्यप्रति चिन्तित छन् । खासगरी वातावरणविद्हरू भन्छन्, अब सगरमाथालाई केही समय आराम गर्न दिऊँ ! खासगरी सगरमाथामाथि प्रथम मानव विजय प्राप्त गर्ने दुईमध्ये एक स्वर्गीय एडमण्ड हिलारीले यस विषयमा निक्कै जोड गरेका थिए । त्यसैले पैसालाईभन्दा पनि सगरमाथाको सुन्दरता र यसको दिगोपना अनि भविष्यलाई ध्यानमा राखेर निश्चित समयसम्म निश्चित सङ्ख्यामा मात्रै पर्वतारोहीहरूलाई सगरमाथा चढ्न अनुमति दिने हो कि ? भन्नेतर्फ सोच्न अब ढिला गर्न हुँदैन । निश्चय नै हिलारीले भनेझैँ पूरै प्रतिबन्ध लगाउन भने हामीले आर्थिकलगायत विभिन्न कारणले सक्दैनौँ । तर पनि जसरी सन् २०१५ को वसन्त ऋतुमा सगरमाथा अर्थात् चोमोलुङ्मा चढ्न गएका पर्वतारोहीहरूले प्राकृतिक विपत्तिका कारण बीचैमा आरोहण त्यागेर फर्कनुपरेको थियो, त्यही कारणले फेरि पनि आरोहीहरू त्यसरी नफर्किउन् भन्नेतर्फ भने हामीले सचेतता अपनाउनु पर्छ । त्यस्तै सगरमाथा अर्थात् चोमोलुङ्मा चढेवापत् पर्वतारोहीहरूले तिरेको सलामी दस्तुरको न्यायोचित वितरण भइरहेको देखिँदैन । त्यही थोरै रकम पनि सगरमाथा अर्थात् चोमोलुङ्मा आसपासका गाविसहरू (हाल गाउँपालिका) जस्तै खुम्जुङ, नाम्चे, चौंरीखर्क छेस्खाम, बुङ, गुदेल, जुभिङ, आदि गाविसमा नगएर केन्द्रीय तह र जिल्ला तहका नेताहरूको प्रभाव र निर्देशन अनुसार जथाभावी वितरण हुने गरेको छ ।

 

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना


Copyright © 2014, Gorkhapatraonline.com. All rights reserved. | Developed by: Young Minds