काम गर्न चाहन्छौँ, मुद्दा हालेर अड्काइदिन्छन्

ऐतिहासिक कला, सम्पदाको धनी र देशकै पहिलो महानगरका प्रमुख (मेयर) हुनुहुन्छ विद्यासुन्दर शाक्य । काठमाडौँ महानगरको मुहारै परिवर्तन गरी सुन्दर बनाउने उहाँको अठोट कायमै छ । महानगरप्रतिको आकर्षणले देशका ७७ जिल्लाका बासिन्दा यहाँ आउने क्रम पनि बढ्दो छ । ठूला अवसरलाई आत्मसात् गर्न र चुनौतीका पहाडलाई छिचोल्दै कसरी अगाडि बढ्दै हुनुहुन्छ त महानगरका मेयर ? समसामयिक विकास निर्माणका विषयमा केन्द्रित रहेर काठमाडौँ महानगरपालिकाका प्रमुख शाक्यसँग गोरखापत्रका नारद गौतमले गर्नुभएको कुराकानी : mayar interview photo_kabita

 महानगरवासीले डेढ वर्षमा मुख्य उपलब्धि के के महसुस गर्न पाए ?
– यस अवधिमा महानगरवासीले महसुस गर्ने खालका धेरै काम भएका छन् । कुनै काम सम्पन्न भएका छन् भने कुनै काम निरन्तर भइरहेका छन् । खासगरी मेलम्ची खानेपानी आयोजनाले आफ्नो काम सम्पन्न गरेको शहरका भागलाई हामी निर्माणका सम्पन्न गरेका छौँ । सम्पदा पुनर्निर्माण र संरक्षणमा धेरै काम अगाडि बढेका छन्, अमूर्त कलासम्बन्धी काम पनि अगाडि बढेको छ । महानगरलाई धूलो धुँवामुक्त बनाउने भनेका थियौँ, त्यो अभियान शुरुका दिनदेखि अहिलेसम्म पनि जारी छ । यो कहिल्यै नसकिने काम हो, सडक निर्माण गरेजस्तो एकपटक सकेर हुँदैन, निरन्तर चलिरहने प्रक्रिया हो । एउटा मन्दिर निर्माण पूरा भएपछि त्यसको काम नै सकिन्छ तर नगरलाई सफा र प्रदूषणरहित बनाउने कार्य निरन्तर चल्ने कार्य हो । हिजोभन्दा धेरै सुधार गरेका छौँ, अझै धेरै काम गर्न बाँकी छ । मुख्य सडकहरू हाम्रो मातहतमा छैनन् तर पनि समन्वय गरेर काम गर्दैछौँ । त्यस्तै, ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न ट्राफिक प्रहरीसँग समन्वय गरेर काम गर्दै आएका छौँ । यहाँ क्रियाशील संस्थाहरूसँग समन्वय गर्ने जिम्मा काठमाडौँ महानगरले नै पाएको छ ।

 एक सय दिनमा १०१ काम गर्ने गर्छु भन्नुभएको थियो, ती कार्यहरू अहिलेसम्म पूरा भए त ?
– सबै पूरा गर्नलाई त समय लाग्छ । तीमध्ये कतिपय लामो समयमा पूरा गर्ने खालका पूर्वाधार निर्माणसँग सम्बन्धित कामहरू छन् । मनोरेल निर्माण गर्ने निर्णय हामीले शुरुकै बैठकबाट ग¥यौँ तर निर्माण पूरा गर्न त समय लाग्छ । काठमाडौँ महानगरपालिकाको भवन निर्माण गर्नका लागि काम शुरु गरेका थियौँ, मुद्दा परेका कारणले अगाडि बढेको छैन । हामी काम गर्न चाहन्छौँ अरू मुद्दा हालेर अड्काइदिन्छन् । १०१ दिन मुद्दा हालेर नै अल्मलाउने काम भयो, कहिले अख्तियार र कहिले अदालतले रोक्ने काम भएको छ । हामीले बनाउने भनेको काष्ठमण्डपको निर्माण कार्य शुरु भइसकेको छ । काठमाडौँ महानगरपालिकाबाट पाँच करोड ५० लाख रुपियाँ भुक्तानी दिइसकेका छौँ । यसैगरी, रानीपोखरी निर्माण कहिले सरकारले त कहिले पुरातत्व विभागले रोकेकाले ढिला भएको हो अब काम सुचारु भइसकेको छ । हामीले पार्किङ भवन बनाउँछौँ भनेका थियौँ, त्यसको टेण्डर प्रक्रिया शुरु भइसकेको छ । हामीले ३२ वटै वडा कार्यालयका भवन बनाइदिन्छौँ भनेका थियौँ, कतिपय वडा कार्यालयको भवन निर्माणका लागि टेण्डर प्रक्रिया अगाडि बढेको छ, कतिपय वडाले आफ्नो भवनको तला थप्ने काम गरिरहेका छन् । यी सबै कार्य हामीले १०० दिनभित्रै शुरु गरेका हौँ अन्तिम नतिजा आउन त समय लाग्छ नै ।

 मनोरेलको सपना पूरा होला त ?
– मनोरेलको अध्ययन गराएको झण्डै ६–७ वर्ष भइसक्यो, सबैले सम्भव छ भनेर भनेका छन् तर कसले कसरी र कहिले गर्ने भन्ने स्पष्ट छैन । हामीसँग मनोरेल निर्माणका लागि पर्याप्त पुँजी पनि छैनन् । त्यति मात्र होइन, यहाँ मनोरेलका विज्ञ पनि छैनन् र पढेर काम पाइन्छ भन्ने नभएकाले त्यस विषयमा पढेका मान्छे पनि छैन । यो प्रविधि हामीले भिœयाउन पायौँ भने सडक र घरहरू नभत्काइकन पनि हामीले अरू सुविधा दिन सक्छौँ । त्यसका लागि हामीले सीआरसीसी कम्पनीसँग सम्झौता गरेर सम्भाव्यता अध्ययन गरेर उसले प्रतिवेदन दिइसकेको छ । त्यसको डिपीआर (विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन) बनाउनका लागि निर्णय पनि गरिसकेका छौँ । डिपीआर बनाउनका लागि प्रधानमन्त्री र प्रदेश प्रमुखसँग पनि सल्लाह गरेका छौँ । हाम्रो नगरसभा र कार्यपालिकाले निर्णय गरेर अगाडि बढाएको अवस्था छ । रिङरोडभित्र चलाउन उपयुक्त हुन्छ भनी निर्णय गरेका छौँ । त्यसका लागि काठमाडौँ र ललितपुर महानगरपालिकाले सम्झौता गरेर प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ । बाहिर रहेका अन्य नगरपालिकासँग पनि समन्वय र सहकार्य गर्दै आएका छौँ । यस विषयमा सङ्घीय सरकार र प्रदेश सरकारलाई पनि जानकारी गराइसकेका छौँ । हामीले त्यसलाई ‘बुट मोडल’मा बनाउन खोजेका छौँ ।

 सङ्घीय सरकार, प्रदेश सरकारबाट कत्तिको सहयोग प्राप्त भएको छ ?
– अहिलेसम्म केन्द्र र प्रदेश दुवै सरकारबाट सहयोग नै पाइरहेका छौँ । बीचमा केही केही विषयमा अन्योल थियो, त्यो पनि अहिले टुङ्गिएको छ । विशेष गरी फोहोरको व्यवस्थापन गर्ने जिम्मा कसको हो ? ल्याण्डफिल्ड साइट कसले निर्माण गर्ने भन्नेमा राजनीतिक नेतृत्वमा होइन, कर्मचारी वर्गमा अन्योल थियो । मन्त्रालयका कर्मचारी मित्रहरूले बोल्दाखेरी ल्याण्डफिल्ड साइट स्थानीय तहले निर्माण गर्ने हो भन्दा केही अन्योल थियो । केन्द्र र प्रदेश सरकारले तपाईं काम गर्नुहोस् बजेट हामी दिन्छौँ भन्नुभएको छ । प्रधानमन्त्री, मन्त्री, मुख्यमन्त्री सबै सकारात्मक हुनुहुन्छ ।

 त्यसो भए ल्याण्डफिल्ड साइटको झन्झट टुङ्गो लाग्यो ?
– शुरुमा यसमा अन्योल नै थियो । उपत्यका नगरपालिका फोरम बनाएपछि त्यसको संयोजक म आफैँ हुँ । फोरम बनेपछि मन्त्री, विभागीय प्रमुुख हामी सबै बसेर त्यो जिम्मेवारी सरकारको भनेपछि सिसडोलदेखि बञ्चरे डाँडासम्मको बाटो पिच गर्न टेण्डर आह्वान भइसकेको छ । करिब दुई अर्बको बजेटमा निर्माण कार्य पूरा गर्ने गरी प्रक्रिया अगाडि बढेको छ । बञ्चरे डाँडामा ल्याडफिल्ड साइट बनाउनका लागि मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव पुगेको छ । मन्त्रिपरिषद्ले आवश्यक बजेट पनि व्यवस्थापन गर्ने नै छ । बालाजुबाट तीनपिप्ले जाने पासाङ ल्हामु राजमार्ग पहिलादेखि नै टेण्डर भइसकेको हो तर काम ढिला भएको छ । टेण्डर लिने काम नगर्ने प्रवृत्तिले ठूलै समस्या आएको छ ।

 महानगरभित्रका ऐतिहासिक र पुरातात्विक महŒवका सम्पादाको पुनःनिर्माणको अवस्था कस्तो छ ?
– प्रायः सबै कार्य अगाडि बढिसकेको छ । तत्कालीन मन्त्रिपरिषद्को बैठकको निर्णय अनुसार रानीपोखरी निर्माणको कार्य महानगरले शुरु ग¥यो, त्यसलाई पुरातत्वले फेरि रोक्यो । अघिल्लो सरकारकै पालामा निर्णय भए अनुसार काम शुरु भएको थियो । बीचमा रोकिएकाले ढिला भएको हो । अहिले ड्रइङ र डिजाइन परिवर्तन गरेर निर्माण कार्य अगाडि बढाएका छौँ । बाधा अड्चन भएन भने एक वर्षभित्रै रानीपोखरी निर्माण सम्पन्न हुन्छ ।
á भूकम्पले भत्केका र टेको लगाएका जीर्ण भवनमै कतिपय नगरबासी बस्दै आउनुभएको छ, उहाँहरूले नयाँ आवास कहिले पाउनुहुन्छ ?
– भूकम्प पीडितबारे महानगरले दुईवटा नीति लिएको छ । उहाँहरू आफैँ भवन बनाउनुहुन्छ भने हामीले नक्सा पास गर्दा लाग्ने सबै दस्तुर छुट दिने निर्णय गरेका छौँ । प्राविधिक सहयोग चाहिन्छ भने त्यो पनि निःशुल्क दिने भनेका छौँ । कतिपय घरधनीहरू स्वतःस्र्फूतरूपमा संयुक्त आवासमा जान चाहँदा हामीले प्रोत्साहित गरेका छौँ । वडा नं. १८ को धम्भो चोकमा त्यो अध्ययन भइसकेको छ । पुनर्निर्माण प्राधिकरणले पनि त्यसलाई सहयोग गर्ने वचन दिएको छ । उपभोक्ता, महानगर र प्राधिकरण तीनै पक्ष बसेर प्रक्रियालाई अगाडि बढाएका छौँ ।

 महानगरलाई सफा र सुन्दर बनाउने यहाँको अठोटमा तुषारापात भएकै हो ?
– होइन । हामी काम गरिरहेका छौँ । यो असम्भव पनि छैन । यसका लागि दैनिक काम गर्नुपर्ने महानगर मात्र होइन, यहाँका बासिन्दा पनि सचेत हुनुपर्छ । ठेकेदारले हजार रुपियाँ बचाउन खोज्दा लाखौँ मानिस प्रभावित भएका छन् । महानगरको लाखौँ खर्च हुने गरेको छ । पुरानो बसपार्कबाट धरहरातिर चारवटा गाडी निस्के भने हामीले दिनभरि सफा गरेको सबै फोहोर हुन्छ । धूलोले सडक भरिन्छ । हामी सफा गर्दै जाने अरूले धूलो र फोहोर झार्दै जाने हो भने यो समस्या कहिल्यै समाधान हुँदैन । घरधनीले घर बनाउन सडकमा सामग्री राख्ने अनि सफा नगर्ने, ठेकेदारले पनि काम गर्ने तर धूलो सफा नगर्ने अनि सबै दोष महानगरले खानुपर्ने जुन अवस्था छ, यसको अन्त्य हुनुपर्छ । यसमा मिडियाले सही सूचना प्रवाह गर्नुप¥यो । नकारात्मक समाचार लेखेर मात्रै मिडियाको दायित्व पूरा हुन्छ भन्ने ठान्नुभएन, यो शहर त उहाँहरूको पनि हो । मिडियाले नकारात्मक कुरा मात्रै दिने होइन, मिडियाकर्मी रचनात्मक पनि हुनुप¥यो ।

 बु्रमर ल्याएर सडक सफा बनाउने योजना पनि अलपत्र भएजस्तो छ ?
– बु्रमर किन्ने भनेर शुरुमै हामीले निर्णय गरेका थियौँ । हामी निर्वाचित हुनुभन्दा अगाडिकै तयारी हो । हामीले पाँचवटा किन्ने निर्णय ग¥यौँ । टेण्डर नपर्नेले अख्तियारमा उजुरी हाल्यो अब अख्तियार न त गर भन्छ न त नगर भन्छ ! अख्तियारले कि त लेखेर अगाडि बढाउनु, होइन भने उहाँहरूले फोन गरेर काम रोक्ने कार्य हुनुभएन । अहिले इटालियन कम्पनीसँग सम्झौता भएको छ । अब पाँचवटा बु्रमर काठमाडौँ आउँदैछन् । एक वर्ष अगाडि आइसक्नुपर्ने हो । विभिन्न व्यक्तिको चलखेल र अख्तियारको त्यस्तो किसिमको भूमिकाले पनि काम गर्न असजिलो भएको छ ।

 महानगरसँग विपन्न वर्ग र सुकुम्बासीबारे कुनै योजना छन् ?
– महानगरमा त्यस्ता विपन्नवासी कोही पनि छैनन् । अहिले फुटपाथमा पसल राख्ने पनि विपन्न होइनन् । तिनीहरूमध्ये धेरैको जग्गा प्रशस्तै छ । महानगरमा बस्ने आदिवासी जनजाति बरु विपन्न होलान् । दुई चार आनामा घर छ । अहिले पनि फुटपाथमा पसल राख्नेको जग्गा, घर मात्र होइन, तिनीहरूका गाडी पनि छन् । कतिपयको १०–१२ रोपनी जग्गा पनि छ । जग्गा नभएका कोही पनि छैनन् । यहाँ सुकुम्बासी भन्ने कतिपयको त चार पाँचवटासम्म घर छन् । सबै भाडामा दिएर बसेका छन् । कतिपय शहरिया गरिब छन्, जसले बोल्न सकेका छैनन्, जो यहाँ जन्मे त्यसको विकल्प पनि छैन । शहरिया गरिबहरूको बारेमा योजना बनाएर अगाडि बढ्नुपर्छ । सबै जिल्लाका बासिन्दाको आकर्षण महानगरमा हुने भएकाले व्यवस्थापन गर्न कठिनाइ भएको छ । सफा गर्ने त थोरै हुन्छन्, अनि फोहोर गर्ने धेरै हुन्छन्, त्यसैले नगरलाई सफा राख्न पनि सबैको सहयोग अनिवार्य छ । यो मेरो पनि राजधानी हो भन्ने भावना राख्नुप¥यो, सफाइ गर्ने काम महानगरपालिकाले मात्रै त सक्दैन, त्यसैले सबैको सहयोग हुनुपर्छ । सहयोग गर्न अनुरोध पनि छ । महानगर प्रवेश गरेपछि सबैले यहाँको नियम पालना गर्नुपर्छ ।

 महानगर त महाव्यापारी भयो, यहाँका कला संस्कृति लोप हुने खतरा बढ्यो भन्ने पनि सुनिन्छ नि ?
– हामी आएपछि कुनै पनि कलासंस्कृति लोप भएका छैनन् । हामीले त्यसलाई संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्दै आएका छौँ । हिजो संरक्षण गरिएको थियो तर अहिले त्यसलाई पर्यटनसँग जोडेर पनि आयआर्जन र पर्यटन विकासको अवधारणा अगाडि बढाएका छौँ । रानीपोखरीलाई वर्षमा एक दिन मात्र खोलिन्थ्यो भने अब हामी ३६५ दिन नै खोल्ने काम गर्दैछौँ । आकर्षक पार्क बनाउँदैछौँ, त्यसको तीन चरणमा ड्रइङ र डिजाइन गरेका छौँ । पहिलो चरण भनेको रानीपोखरीले चर्चेको र शान्ति वाटिकालाई अगाडि बढाएका छौँ । दोस्रो चरणमा महानगरीय प्रहरीको आयुक्त कार्यालय र त्रिचन्द्र कलेज हटाउनेछ र त्यहाँबाट विस्तार गरेर खुलामञ्चसम्म ल्याउने योजना छ । यसलाई कार्यान्वयनमा ल्याउन सकियो भने एउटा सुन्दर ठाउँ बन्छ ।

 महानगरपालिकाभित्र सवारी पार्किङका लागि के कस्ता व्यवस्थापनका कार्य हुँदैछन् ?
– ट्राफिक व्यवस्थापनको ठूलो चुनौती छ । बाटो त पहिलाका मानिसका लागि बनाएको तर अहिले चालीसौँ लाख मानिस थपिएका छन्, यो थेग्न कठिन छ, त्यसका लागि मनोरेलको विकल्प अगाडि ल्याएका हौँ । अर्को विकल्पमा साझा बससँग सहकार्य गरेर ठूला गाडी थप्दै जाने नीति लिएका छौँ । अब २४ वटा नयाँ बस आउँदैछन् । ठूला गाडी चलाएर साना गाडीलाई विस्थापित गर्ने नीति अगाडि सारेका छौँ । पार्किङ भवन बनाउने प्रक्रिया शुरु भएको छ । टुँडिखेल वरिपरि अब चढ्ने र झार्ने (पिक एण्ड ड्रप) को नीतिलाई आगामी पुस १ गतेबाट लागू गर्ने तयारीमा छौँ । मिडियाले पनि भएन मात्र भन्ने अनि कसरी गर्दा राम्रो हुन्छ भनेर सुझाव नदिने गरेको पाइन्छ । सवारी जामलाई खाली ट्राफिक प्रहरीले मात्र हटाउन सक्दैन ।

 मेलम्चीको खानेपानी महानगरमा केही महिनापछि आउँदैछ, भित्री तयारी चाहिँ के हुँदैछ ?
अहिले सुन्दरीजलसम्म मेलम्चीले काम गर्दैछ । त्यसपछि वितरणको अर्कै पाटो हो । पाइप बिछ्याउने काम सबैतिर नसकिँदा काठमाडौंलाई सुन्दर बनाउने कार्यमा ढिलाइ भइरहेको छ ।

 महानगरमा संस्थागतरूपमा रहेको भ्रष्टाचारको अन्त्य गरेर सुशासन दिनेतर्फ कत्तिको काम भएको छ ?
– अमूर्त कुरा त धेरै आउँछन् तर ठोस प्रमाणका साथ आएमा हामी छानबिन गरी कारबाही गर्न सक्छौँ । कतिपय मिडियाले नागरिकताको सिफारिसका लागि एक हजार रुपियाँ लिइयो भन्ने समाचार प्रकाशन गरे तर कसले लियो भन्दा थाहा छैन भनियो । यस्तो पनि पत्रकारिता हुन्छ र ?

 अन्त्यमा महानगरवासीसँग कुनै आग्रह गर्नु छ कि ?
– उहाँहरूको प्रतिनिधि म हुँ, उहाँहरूले नै मलाई मेयरको जिम्मेवारी दिनुभएको हो । महानगरलाई कस्तो बनाउने दायित्व हामी सबै नगरवासीको हो । जस्तै प्रधानमन्त्रीले ‘सुखी नेपाली ः समृद्ध नेपाल’ को सपना देख्नुभएको छ, त्यो हामी सबै नेपालीको सपना हो । त्यस्तै, काठमाडौँ महानगरलाई सुन्दर, सफा र आकर्षक बनाउने मुद्दा हामी सबैको हो । यो कार्य सफल बनाउन जो जहाँ छ, त्यहाँबाट सकारात्मक अनि रचनात्मक बनेर सुन्दर शहर बनाउने भूमिका खेल्नुपर्छ । संस्थागत नेतृत्व महानगरपालिकाले खेल्छ, अरू व्यक्तिगतरूपमा सहयोग गर्न सक्नुहुन्छ । त्यसो भएमा हामी छिट्टै नै लक्ष्यमा पुग्न सक्छौँ ।

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना