तिहारको शुभकामना (सम्पादकीय)

कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म मनाइने नेपालीको दोस्रो ठूलो चाड यमपञ्चक अर्थात् तिहार सोमबारदेखि सुरु भयो । पहिलो दिन काग, दोस्रो दिन कुकुर, तेस्रो दिन गाई, चौथो दिन गोरु र पाँचौँ दिन दाजुभाइको पूजा गरेर तिहार सम्पन्न हुन्छ । धार्मिक विश्वास अनुसार यमराजसमेत आफ्नी बहिनी यमुनाको आतिथ्य ग्रहण गरेको अवसर हो यो । यी पाँच दिन पृथ्वीको शासन बलि राजाले गर्ने पौराणिक मान्यता छ । बलिलाई दानशील राजाका रूपमा सम्मान गरिन्छ । धनदौलत, सुख, समृद्धिका लागि लक्ष्मीको पूजा गरिने दियोमा तेलका बत्तीबालेर उज्यालो बनाइने भएकाले यो उज्यालो पर्व वा दीपावली पनि हो । 

तिहारको विविध पक्ष छन् । काग, कुकुर, गाई र गोरुको पूजा गरिन्छ । यमदूतका रूपमा काग र कुकुरलाई पूजा गरिन्छ । कार्तिक कृष्ण औँशीका दिन बिहान गाई पूजा गरेर साँझ लक्ष्मी पूजा गरिन्छ । धनधान्यकी देवी लक्ष्मीको विधिपूर्वक आराधना हुन्छ । यसै दिन सबैलाई शुभकामना र सुख समृद्धिको कामना गर्दै भैलो खेलिन्छ । कात्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन गोरु तिहार र गोवर्धन पूजा हुन्छ । कात्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन भाइटीका पर्छ । तिहारको मुख्य दिन कार्तिक शुक्ल द्वितीयामा दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु, सुख शान्तिको कामना गरी अष्ट चिरञ्जीवी, यमराज, यमुना एवं बलि राजाको पूजा गरी त्यसको प्रसाद टीका र फूलको माला लगाइदिने चलन छ । तिहारको सामाजिक महìव पनि छ । कृषिप्रधान मुलुक नेपालमा मुख्य अन्नबाली भित्र्याउने खुशियाली मनाउने बेला पनि हो । लक्ष्मी, समृद्धि रूपी अन्न भित्र्याउन सहयोग गर्ने प्रकृति र पशुपक्षीप्रति कृतज्ञता प्रकट गर्दै खुशी साटासाट गर्ने अवसर पनि हो । यसले मानव र प्रकृतिको सम्बन्धलाई दर्शाउँछ । मानिसका सहयोगी पशुपक्षीको पूजा गरिनु विशिष्ट महìव छ । समस्त पक्षीजगत्को प्रतिनिधिका रूपमा कागलाई पूजा गरेर चराको संरक्षणप्रति सन्देश दिन्छ । गाई, गोरु कृषिको अभिन्न अङ्ग नै हो ।
तिहार मनोरञ्जनको पर्व पनि हो । रमाइलो र पारिवारिक भेटघाटका रूपमा खुशीयाली र उमङ्गका साथ मनाइन्छ । मिठो खाने, शुभकामना आदानप्रदान गर्ने र रमाइलो गर्ने चाडकै रूपमा तिहार पनि पर्छ । देउसीभैलो खेल्ने, नाचगान गर्ने अवसर हो । तर रमाइलोकै नाममा विकृति पनि भित्रिएका छन् । जुवातासले रमाइलोभन्दा दुःख बढी दिन्छ । देखासिकी र तडकभडक गरेर पर्व मनाउँदा सामाजिक विकृति ल्याउँछ । चाडपर्वका बेला उपभोग बढ्ने भएकाले यसैबेला खाद्यवस्तुको मूल्य र गुणस्तरसम्मका कुरामा सचेतना आवश्यक छ । गुणस्तरहीन वस्तु बिक्रीवितरण हुने सम्भावना बढी हुन्छ । यस्ता अखाद्यवस्तुले स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्ने कुरामा उपभोक्ता र बिक्रेता सचेत हुन आवश्यक छ । तिहारमा बत्ती बालेर घर उज्यालो पारिन्छ । पटका पड्काएर रमाइलो गरिन्छ । तर, सामान्य लापरबाहीले ठूलो नोक्सानी व्यहोर्नुपर्छ ।
धन, सुख, समृद्धिका लागि विभिन्न नाममा विभिन्न समुदायले फरकफरक ढङ्गले पूजा गर्ने र उत्सव मनाउने भए पनि तिहार नेपालीको चाड हो । यसमा नेपालीपन धेरै छ । काग, कुकुर, गाई, गोरुको पूजाले प्रकृति र मानवको सम्बन्धलाई स्पष्ट पार्छ । बिग्रँदो पर्यावरणीय अवस्थाप्रति विश्व चिन्तित भएको अवस्थामा हाम्रो धर्म, संस्कृतिले नै प्रकृतिलाई विशिष्ट स्थानमा राख्नु गर्वको कुरा हो । हिन्दू मात्र नभई विभिन्न सम्प्रदायका मानिसले तिहारलाई मनाइरहेका छन् । मिथिला संस्कृतिमा पशुपक्षीलाई पूजा गरेर पशुपर्व मनाउने प्रचलन छ । नेवार समुदायले म्हपूजा (देह, शरीर पूजा) गर्छन् । यो आफ्नै शरीरभित्रको चेतनाप्रदायक आत्मतìवको पूजा हो । नेपालकै मौलिक संवत्का रूपमा रहेको नेपाल संवत्को पहिलो दिन पनि हो । धार्मिक पक्ष जे भए पनि चाडपर्वको सामाजिक र सांस्कृतिक पक्ष भने महìवपूर्ण हुन्छ । हरेक चाडपर्वले मानिसमा मेलमिलाप, खुशियाली ल्याउनुपर्छ, सामाजिक सद्भावना र शान्ति बढाउनुपर्छ र जीवनलाई सुखमय बनाउन सहयोग गर्नुपर्छ । २०७५ सालको तिहारको उपलक्ष्यमा हार्दिक शुभकामना ।

 

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना


Copyright © 2014, Gorkhapatraonline.com. All rights reserved. | Developed by: Young Minds