एमाले -माओवादी एकता अन्तिम चरणमा

सुरेशकुमार यादव

काठमाडौँ, फागुन ३ गते । नेकपा (माओवादी केन्द्र) का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ को भाषामा भन्ने हो भने नेकपा (एमाले) सँग एकताका लागि विगत पाँच वर्षदेखि घनिभूत छलफल भइरहेको थियो । र, त्यसैको परिणाम स्वरुप दुई पार्टी एकीकृत भइ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी बनेको छ ।
कम्युनिष्ट आन्दोलनमा यो एकीकरणलाई निकै महत्वका साथ हेरिएको छ । हुन त कम्युनिष्ट पार्टीहरुको स्थापना र विभाजनको लामो फेहरिस्त छ । कम्युनिष्ट पार्टी स्थापनाका भएदेखि नै विभिन्न धारमा विभाजित भएको देखिन्छ । माझी धार, तलसीलाल धार, मनमोहन धार, मोहन विक्रम धार, पुष्पलाल धार हुँदै एमाले धार र माओवादी धारको जन्म भएको हो ।
यी सबै धार एक अर्कामा विलिन हुँदै अहिले एमाले धार र माओवादी धारको मिलन भएको छ । २०३१ जेठ १४ मा झापा र मोरङ्गका क्रान्तिकारीहरूले एकताको निम्ति गरेको अपिल २०३२ मा को–अर्डिनेशन केन्द्रको गठन भएको थियो । वि.सं.२०३५ पुस ११ मा एक सम्मेलनबाट नेकपा (माले) को गठन भयो । २०४७ पुस २२ मा नेकपा (माले) र नेकपा (माक्र्सवादी) बीच एकता भई नेकपा (एमाले) को निर्माण भयो । पछि त्यही एमालेमा मानन्धर समूहको एक हिस्सा, २०५० मा तुल्सीलाल समूह, २०५१ मा मसाल, एकता केन्द्र पनि सामेल भएको थियो ।
एमालेमा विभिन्न समूह सामेल हुने प्रक्रिया चलिरहेकै बेला २०५४ मा आफै विभाजित भयो । छुट्टै माले बन्यो । पछि २०५८ मा मालेले एमालेसँग एकता गरेपनि एउटा समूह यसमा आएन । यसरी विभिन्न धार र समूह मिलेर बनेको एमाले र माओवादी केन्द्रसँग एकता भएको छ ।
यता, २०४७ मा नेकपा (मशाल), चौ.म., सर्वहारावादी श्रमिक सङ्गठन (रुपलाल) र विद्रोही मसाल (बाबुराम) मिली नेकपा (एकता केन्द्र) को निर्माण भएको थियो । एकता केन्द्रले “संयुक्त जनमोर्चा” को नामबाट २०४८ सालको चुनावमा भाग लियो । नौ सिटमा विजयी पनि गर्यो । तर रिमको सदस्य भएकाले हुनाले संसदी राजनीतिकको कार्यानीति परिवर्तन गर्न दवाव दिएको थियो । त्यपछि २०४९ मा एकता महाधिवेशन गरी माओवाद सिद्धान्तलाई आगिंकार गर्दै जनयुद्धको नीति पारित गर्यो । जनयुद्ध र जनसघर्षमा मतान्तर भएपछि २०५१ निर्मल लामा समूह अलग भएर अर्को एकता केन्द्र गठन गर्नुभयो । त्यसपछि प्रचण्डहरूले बैठकबाट पार्टीको नाम परिवर्तन गरी नेकपा (माओवादी) बनाउनु भयो र २०५२ फागुन १ बाट जनयुद्ध आरम्भ भयो ।
दश वर्षसम्म सशस्त्र सङ्घर्ष गरी २०६२÷६३ को जनआन्दोलन हुँदै गणतन्त्रसम्मको यात्रा माओवादी केन्द्रले तय गरेको छ । त्यसबीचमा एमालेबाट विभाजित भएका मालेबाट केही नेताहरु माओवादीमा प्रवेश भयो । २०६५ मा –एन.के. प्रसाई नेतृत्वको नेकपा (मालेमां) पनि सामेल भयो । नाराकाजी श्रेष्ठहरुको २०६६ मा नेकपा (एकता केन्द्र) सँग एकता भई एकीकृत नेकपा (माओवादी) बनायो । पछि मोहन विद्य किरण, डा.बाबुराम भट्टराई, नेत्र विक्रम चन्द, परी थापा, मातृका यादव लगायतका नेताहरु अलग भइ अलग अलग समूह बनाए ।
त्यसमध्ये मातृका यादव र मणी थापाले एकीकरण नै गर्नुभयो भने मोहन वैद्य र डा.बाबुराम भटराईको समूहबाट थुप्रै नेताहरु माओवादीमा प्रवेश गर्यो र एमाओवादीबाट माओवादी केन्द्र बन्यो । अहिले आएर एमालेसँग एकीकरण गरी एउटै नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी बनाउने घोषणा लक्ष्य बनाइएको छ ।KP-oli-Prachanda
भनिन्छ, माओवादी जनयुद्धमा हुँदादेखि माधवकुमार नेपाल, वामदेव गौतम, युवराज ज्ञवाली लगायत पार्टी एकीकरणका लागि प्रयास गरिरहेका थिए । तत्कालिन अवस्थामा भूमिगत रहनु भएका प्रचण्डलाई भेटेर पार्टी एकताका लागि प्रयास भएको थियो ।
दुई दलबीचको सम्बन्ध
माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आइसकेपछि तुलनात्मक हिसाबले यी दुई दलको बीचमा राम्रो सम्बन्ध देखिएको थिएन । गणतन्त्र स्थापनापछि एमालेको सहयोगमा प्रधानमन्त्री बन्ने अवसर माओवादी केन्द्रका प्रचण्ड पाउनु भएको थियो तर दुई दलको किचलो र रुक्माङ्गत कट्वाल काण्डका कारण प्रचण्डले राजिनामा दिनुपर्यो । त्यसपछि एमालेले काँग्रेसको सहयोगमा सरकार बनायो र माओवादीलाई बाहिर राख्यो ।
तर, यी दुई दलबीच आन्तरिक यस्तो द्वन्द्व भयो वा माओवादीले एमालेका नेता झलनाथ खनालाई प्रयोग गरेर सरकार ढाल्यो । र, झलनाथ खनाललाई प्रधानमन्त्री बनाउनमा सहयोग गर्यो तर त्यो सरकार पनि धेरै दिन टिकेन । माओवादीले झलनाथ खनाल नेतृतवको सरकार ढाल्यो र तत्कालिन मधेशी मोर्चासँग मिलेर सरकार बनायो ।
तत्कालिन माओवादीका नेता डा.बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको त्यो सरकारले सविधान नै निर्माण नगरी सविधान सभा विघटन गर्यो । दलहरूको सहमतिमा तत्कालीन प्रधानन्यायाधीश खिलराज रेग्मी नेतृत्वको सरकार निर्माण बन्यो । रेग्मी नेतृत्वको सरकारले दोस्रो सविधानसभाको चुनाव गरायो । त्यो चुनावबाट नेपाली काँग्रेस सबभन्दा ठूलो दल बनेर आयो भने एमाले दोस्रो र माओवादी केन्द्र तेस्रो भयो ।
हार व्यहोरेको कारण माओवादी आन्दोलनमा गयो । यता, एमाले र काँग्रेसले मिलेर सरकार बनायो । त्यो सरकारको विरुद्धमा माओवादी र मधेशवादी दलले मिलेर चर्को आन्दोलन गर्यो । पछि काँग्रेस, एमाले र माओवादी मिलेर १६ बुँदे सम्झौता गर्यो । १६ बुँदे सम्झौतापछि माओवादी पनि सरकारमा सहभागि भयो । संविधान निर्माण भएपछि एमालेले माओवादीको सहयोगमा सरकार निर्माण गर्यो तर नौ महिना नबित्दै माओवादी सरकारबाट बाहिरियो र काँग्रेससँग मिलेर सरकार बनायो ।
माओवादी र काँग्रेसको संयुक्त सरकार रही रहेको बेला गत असोजमा अचानक वाम गठबन्धन र पार्टी एकताको खुलासा भयो । त्यो खुलासाले राजनीतिकमा एक प्रकारले तरङ्ग नै ल्यायो । असोजमा शुरु भएको एकीकरण प्रक्रियाका कारण एमाले र माओवादी केन्द्र प्रतिनिधि र प्रदेशसभामा ६० र ४० को भागवण्डा गरेर चुनाव लडे । र, सोचे जस्तो नतिजा ल्यायो । चुनावमा जनतासँग गरेको वाचा अनुसार यी दुई दल एक भएर वामपन्थी सरकार बनाउने प्रकृया शुरु गरेको छ ।

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना


Copyright © 2014, Gorkhapatraonline.com. All rights reserved. | Developed by: Young Minds