साझा फूलबारी (सम्पादकीय)

आज राष्ट्रिय एकता दिवस । लामो समयपछि सरकारले राष्ट्रिय एकता दिवसका अवसरमा सार्वजनिक विदा दिने घोषणा गरेको छ । आजकै दिन विभिन्न संस्थाले २९६औँ पृथ्वी जयन्ती र राष्ट्रिय एकता दिवसको अवसरमा विभिन्न कार्यक्रमसहित मनाइरहेका छन् । इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्यको सुझाव बमोजिम वि.सं. २०१२ सालदेखि राष्ट्रिय एकीकरणमा अथक प्रयास गरेका पृथ्वीनारायण शाहको जन्म दिनलाई राष्ट्रिय एकता दिवस मनाउन थालिएको थियो । पञ्चायती कालमा यसलाई राजतन्त्र र पञ्चायती व्यवस्थाको गुनगान गाउने दिनका रूपमा प्रयोग भयो । २०४७ सालमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भएपछि पनि यसलाई निरन्तर रूपमा राष्ट्रिय एकता दिवसकै रूपमा मनाइयो तर पृथ्वी जयन्ती तथा राष्ट्रिय एकता दिवसको परम्परालाई २०६२–६३ को जनआन्दोलनपछि बनेको सरकारले रोकेको थियो । यसबीच विभिन्न सामाजिक तथा राजनीतिक संस्थाले माग गर्दै र आ–आफ्नै प्रयासमा मनाउँदै आएकाले वर्तमान सरकारले पुस २७ गतेलाई राष्ट्रिय एकता दिवसका रूपमा सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको हो । 

आधुनिक नेपालको निर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको योगदान अतुलनीय छ । तत्कालीन समयमा बाइसे र चौबीसे राज्यमा छरिएर रहेका राज्य आपसी कलहले गर्दा कमजोर भएका र भारतमा भने इष्ट इण्डिया कम्पनीको प्रभाव बढ्दै गई त्यहाँ रहेका साना राज्यको अस्तित्व गुमिरहेको अवस्थामा पृथ्वीनारायणले नेपालमा बलियो राष्ट्र निर्माणको अभियान सुरु गरेका थिए । आपसमा मेलमिलाप नभएका साना र छरिएर रहेका धेरै राज्यलाई मिलाएर विशाल राष्ट्र नबनाएसम्म यस क्षेत्रकै सुरक्षा नहुने र यहाँको विविध भाषा, संस्कृति र धर्मको संरक्षण नहुने महसुस गरी एकीकरणको प्रयास थालनी भएको थियो । यसैको परिणाम स्वरूप अहिलेको नेपाल विविधताको संरक्षण गर्दै आफ्नो छुट्टै अस्तित्व लिएर विश्वसामु पहिचान बनाउन सफल भएको छ । पछिल्लो समयमा पृथ्वीनारायण शाहले सुरु गरेको राष्ट्रिय एकीकरणको प्रयासलाई विभिन्न कोणबाट विश्लेषण गर्न थालिएको छ र कतिपयले यसलाई विस्तारवादको संज्ञा दिने पनि गरेका छन् । यसलाई पूर्वाग्राही र अतिशयोक्तिपूर्ण दृष्टिबाट हेरिनु उचित हुँदैन । नेपाल ‘सबै जातको फूलबारी हो’ भन्ने उहाँको उक्तिले पनि यसलाई पुष्टि गर्छ । एकीकरणको अभियानमा जुनजुन राज्य समाहित भए, त्यहाँ विशिष्ट संस्कृति, धर्म र परम्परालाई स्वीकार गरेको उदाहरण अन्यत्र भेटिँदैन । कहिले काहीँ भएका विदेशीको अतिक्रमणबाट यहाँका मन्दिर लुटिए तर एकीकरणको महाअभियानमा त्यस्तो भएन । भारतमा इष्ट इण्डिया कम्पनीले त्यहाँको मौलिक धर्मपरम्परालाई नष्ट ग¥यो र प्राकृतिक स्रोत र साधन दोहन ग¥यो । भारतलाई एउटा बजारका रूपमा मात्रै लियो । नेपाल भौगोलिक रूपमा मात्रै नभएर भावनात्मक रूपमा एउटा सिङ्गो राष्ट्र बन्यो र सबैको समान हैसियत र अधिकार रहेको एउटा आधुनिक राष्ट्र निर्माण भयो । अहिले पनि विश्वमा छुट्टै अस्तित्व र इतिहास भएको राष्ट्र बन्न सफल भयो ।
अहिले मुलुक र मुलुकबासीले भोग्नुपरिरहेका समस्या छन्, ती पृथ्वीनारायण शाहको एकीकरण अभियानले सिर्जना गरेको समस्या नभई पछिल्लो शासनप्रणालीको गलत प्रयोगबाट सिर्जित समस्या हुन् भन्ने कुरा सबैले बुझ्नु र बुझाउनुपर्छ । पृथ्वीनारायणलाई कुनै राजखानदानका पुर्खाका रूपमा मात्रै चित्रण गर्नु अन्याय हुन्छ । बाह्र वर्षपछि सरकारले राष्ट्रिय एकता दिवसको महìवलाई पुनः पहिचान गरेको छ । यो नेपालीका लागि खुशीको कुरा हो । यो अवसरलाई सार्वजनिक बिदा मात्र नभएर राष्ट्रिय पर्वकै रूपमा मनाउनु उपयुक्त हुन्छ । पृथ्वीनारायण शाहको दृष्टिकोण र योगदानको चर्चा गर्नु अहिले सान्दर्भिक हुन्छ । पृथ्वीनारायणका दिव्य उपदेशलाई पुनः स्मरण गर्नुपर्छ । यसले मुलुकले अहिले भोगिरहेका अविकास, पछौटेपन, गरिबी, असमावेशीकरण र वञ्चितीकरण जस्ता समस्यालाई समाधान गर्न सहयोग पुग्छ । राष्ट्रिय एकता दिवसको अवसरमा पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेशको एक अंश यहाँ सान्दर्भिक हुन्छ –­(मेरा साना दुषले आज्र्याको मुलुक होइन. सबै जात को फुलबारि हो. सबैलाई चेतना भया. यो फुलबारिको छोटा बडा चारै जात छत्तिसै वर्नले सम्भार गर्नु । )

 प्रकाशित मिति: २०७४/९/२७

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना