वातावरण प्रदूषणप्रति चिन्ता (सम्पादकीय)

दक्षिण एसिया र हिन्दकुश हिमालय क्षेत्रका राष्ट्रमा वायु प्रदूषणको समस्या दिनप्रतिदिन बढ्दो छ ।  यो समस्या न्यूनीकरण गर्न सामूहिक प्रयास खोज्ने उद्देश्यले जनसङ्ख्या तथा वातावरण मन्त्रालय र एकीकृत अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड)को आयोजनामा काठमाडौँमा यस क्षेत्रका वैज्ञानिक तथा नीति निर्माताबीच विचार विमार्श र अनुभव साटासाट भएको छ ।  छलफलमा सहभागीले दक्षिण एसिया र हिन्दकुश हिमालय क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तन र वातावरण प्रदूषणबाट कृषि, जलस्रोत र आयआर्जनमा परेको असरबाट यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने व्यक्ति प्रभावित भएको औँल्याएका छन् ।  वातावरण प्रदूषण कुनै एक मुलुकको मात्रै नभई यस क्षेत्रकै समस्या भएकाले यो समस्या समाधानका लागि सामूहिक प्रयास हुनुपर्नेमा जोड दिइएको छ ।  जलवायु परिवर्तन र वातावरण प्रदूषण विश्वको साझा समस्या भए पनि यसबाट गरिब तथा विकासोन्मुख राष्ट्र बढी प्रभावित हुने देखिएको छ तर यो समस्या एक्लो प्रयासले मात्रै समाधान हुन नसक्ने भएकाले वैज्ञानिक तथा नीति निर्माताले सामूहिक प्रयासको आवश्यकतामा जोड दिँदै आएका छन् ।  
विश्व तापमान औसत एक डिग्री सेल्सियसका दरले बढिरहेको र अब एक डिग्री तापक्रम बढे पृथ्वी मानव बसोबासका लागि योग्य नहुने चेतावनी वैज्ञानिकले दिइसकेका छन् ।  यो समस्याको आउनुमा धनी तथा औद्योगिक राष्ट्रको हात धेरै रहे पनि यसको प्रभाव भने गरिव तथा विकासोन्मुख राष्ट्रमै जटिल हुने देखिएको छ ।  यसको ठूलो असर पानीको मुहानमा पर्ने भएकाले एसियाली र अफ्रिकी मुलुक प्रभावित बनेका छन् ।  पानीकै अभावले सन् २०२० सम्म अफ्रिकी मुलुकको कृषि उत्पादन आधाले घट्ने अनुमान गरिएको छ ।  हिमालय क्षेत्र पानीको मुहान थलो हो तर अहिले सङ्कटमा परेको छ ।  विश्व तापमान वृद्धिसँगै केही वर्ष अघिसम्म सेताम्य देखिने हिमालय पर्वत अहिले चट्टानको काला पहाडमा परिणत हुन थालेका छन् ।  तापमान वृद्धिसँगै हिमालको हिउँ पग्लिने दरमा वृद्धि, हिमताल फुट्ने र त्यसबाट तल्लो तटीय क्षेत्रमा बाढीको प्रकोप अहिलेका जटिल समस्या हुन् ।  बढ्दो औद्योगीकरण तथा शहरीकरणका कारण वातावरण प्रदूषण तथा जलवायु परिवर्तनबाट भएको व्यापक असरलाई न्यून गर्न हरितगृह ग्यासको उत्सर्जनमा व्यापक कटौती गर्नु आवश्यक छ, जसमा विकसित राष्ट्र तयार हुन सकेका छैनन् ।  जल, जमिन, वायु र ध्वनि प्रदूषण बढेकाले यसको प्रत्यक्ष असर मानव स्वास्थ्य र जीविकोपार्जनमा परेको छ ।
नेपाल वातावरणीय संवेदनशीलता, प्राकृतिक विपत्ति तथा जलवायु परिवर्तनको प्रभावको दृष्टिले विश्वकै चौथो उच्च जोखिममा छ ।  संवेदनशील भू–धरातलीय र भौगोलिक अवस्थिति तथा कमजोर भौगर्भिक बनावटका कारण मानवजन्य तथा प्राकृतिक प्रकोपबाट निकै ठूलो क्षति व्यहोर्नुपरिरहेको छ ।  यहाँ वर्षेनि ०.०६ डिग्री सेल्सियसका दरले तापक्रम बढिरहेको छ र यो वृद्धि अन्य क्षेत्रको तुलनामा हिमाली क्षेत्रमा बढी छ ।  यसको प्रत्यक्ष असर जीविकोपार्जनदेखि मानव अस्तित्वसम्म नै देखापरेको छ ।  जलवायु परिवर्तन प्रभाव सर्वेक्षण, २०७३ ले जलवायु परिवर्तनको असर जीविकोपार्जनमा कसरी परिरहेको छ भन्ने तथ्यांक सार्वजनिक गरेको छ ।  सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये ७४ प्रतिशतले पानीका स्रोत सुकेको वा घटेको, ८६ प्रतिशतले समयमा पानी नपरेको र खडेरी व्यहोरेको, ९८ प्रतिशतले खेतीमा रोगकिरा बढेको बताएका थिए ।  त्यसैले जलवायु परिवर्तन र वातावरणीय प्रदूषणको प्रभाव न्यूनीकरण गर्न नेपाल अझै बढी संवेदनशील हुनुपर्ने खाँचो छ ।  जैविक विविधता र विशिष्टतालाई संरक्षण तथा सम्बद्र्धन गरी नेपालमा स्वच्छ वातावरण प्रवद्र्धन गर्न सबै निकाय सक्रिय हुन आवश्यक छ ।  विकास र वातावरणबीच वैज्ञानिक आधारमा परिपूरक सम्बन्ध र समन्वय कायम गर्नुपर्छ ।  वातावरणीय संरक्षण संवेदनशील र व्यापक क्षेत्र भएकाले सरकारको एक्लो प्रयासबाट मात्रै सम्भव नहुने भएकाले सबैको सहयोग आवश्यक छ ।  मानवीय क्रियाकलापबाट जल, स्थल, वायु प्रदूषण र विश्व तापमानमा पर्ने प्रभाव र वन्यजन्तु र वनजङ्गलमा पर्ने असरबारे सचेतना फैलाउन आवश्यक छ ।  
 

प्रकाशित मिति: २०७४/८/१५



थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना