प्राथमिक सेयर लगानीमा कठिनाइ

saroj सरोज अधिकारी



दोस्रो बजार ह्वात्तै वृद्धि भएको सन्दर्भमा हाल लगानीकर्ताको आकर्षण प्राथमिक सेयरतर्फ तानिएको छ ।  प्राथमिक सेयरको लागि लामो लाइन र विविध झन्झटपूर्ण अवस्थालाई हेर्दा नेपाली सेयर बजार व्यवस्थित गर्न धितोपत्र बोर्डलगायतका नियमनकारी निकायले अझै धेरै काम गर्न बाँकी देखिन्छ ।  कुनै कम्पनीको प्राथमिक सेयरमा माग गरेकोभन्दा दर्जनौँ गुणा आवेदन पर्ने कुरा साधारण बनिसकेको वर्तमान परिस्थितिमा ठूलो रकम प्राथमिक सेयरको आवेदनमा फसाएर सानो कित्ता सेयर पार्न गाह्रो हुने अवस्था त छँदैछ ।  त्यसमा पनि लगानी गर्नकै लागि दिनभर लाइनमा बस्नुपर्ने बाध्यता छ ।  
खुला अर्थतन्त्रमा लगानीकर्ताले कुनै कम्पनीको प्राथमिक सेयरमा जति सेयर हाल्न चाहे पनि पाउने अवस्था सिर्जना हुनुपर्छ ।  पर्ने–नपर्ने, कति पर्ने वा कति फाइदा–बेफाइदा हुन्छ भन्ने कुरा लगानीकर्ताले लिने जोखिममा भर पर्ने कुरा हो तर सेयर आवेदन भने सजिलै हाल्न नसकिने अवस्था राम्रो होइन ।  सजिलोका लागि अनलाइनमार्फत पनि आवेदन दिनसकिने व्यवस्था चाँडै लागू गर्नु जरुरी छ ।  त्यसैगरी सेयर आवेदन दिन समयसीमा पनि बढाउनु उपयुक्त हुन्छ ।  सेयर आवेदन दिने मितिदेखि नै भीडभाड जम्मा गर्दैमा कुनै पनि कम्पनीको परफरमेन्स राम्रो हुने होइन ।  अनि कम्पनीको आर्थिक स्वास्थ्य रेटिङ गर्ने संस्था इक्राले जस्तोसुकै रेटिङ गरेको भए पनि सेयरमा लगानी गर्नेको भीड नै लागेको वर्तमान सन्दर्भमा प्राथमिक सेयरमा लगानी सरल बनाउनु अत्यावश्यक नै भइसकेको देखिन्छ ।  
त्यसैगरी बैङ्क वित्तीय संस्थाहरूको पुँजी वृद्धिको लहर चलिरहेको बेला कतिपय कम्पनीको मोफसलबाट हकप्रद सेयर आवेदन दिन निकै असहज भएको गुनासो समेत आउने गरेको छ ।  हाल दोस्रो बजारका बारेमा लगानीकर्ताहरूलाई कम ज्ञान हुनु र धितोपत्र बोर्डजस्ता नियमनकारी निकायले समेत सेयर खरिद गर्दा सचेत हुन गरेको आग्रहका कारण लगानीकर्ता दोस्रो बजारमा विशेषज्ञको सल्लाहविना हत्तपत्त लगानी गर्न उत्सुक देखिएका छैनन् ।  खुला बजार अर्थतन्त्रमा पँुजी सिर्जना गर्ने बलियो माध्यमको रूपमा रहँदै आएको धितोपत्र बजारमा लगानी गर्न चाहने लगानीकर्ताले चाहेको रकम विभिन्न झन्झटका कारण प्राथमिक सेयरमा लगानी गर्न नपाउनु दुर्भाग्यपूर्ण अवस्था हो ।  
दोस्रो बजार
दोस्रो बजार बुलिस टे«न्डतर्फ अग्रसर रहँदै गर्दा अबको उचाइ कति हो भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ ।  जीवन तथा निर्जीवन बीमा कम्पनीहरू तथा लघुवित्त कम्पनीहरूको सेयरको बजार मूल्य यति धेरै अकासिएको छ कि त्यसमा फन्डामेन्टल हेरेर खरिद गर्नसक्ने सम्भावना अब देखिँदैन तर सेयर बजारमा लगानी गर्ने भनेकै नाफा गर्नका लागि हो, त्यसैले हकप्रद तथा बोनस सेयरद्वारा पुँजीवृद्धिको हल्लाले त्यस समूहको सेयर खरिद गर्न लगानीकर्तालाई अझै आकर्षित पार्दै गएको स्पष्ट देख्न सकिन्छ ।  पुँजी वृद्धिले आफूसँग भएको सेयरको सङ्ख्यामा बढोत्तरी अवश्य पनि हुन्छ तर त्यसपश्चात् बजारमा कायम हुने सेयरको मूल्य र सो कम्पनीले भविष्यमा दिनसक्ने प्रतिफल हेर्ने फुर्सद हाल धेरै लगानीकर्तामा देखिँदैन ।  कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी, मूल्य आम्दानी अनुपात, नाफाको आँकडा, सञ्चालक समूहका सदस्यहरूको विगतको रेकर्ड, विगतमा दिएको प्रतिफलको लेखाजोखा र विगत केही समयदेखि उक्त सेयरको बजार मूल्यमा देखिएको परिवर्तन जस्ता विविध आधारभूत कुरा हेरेर सेयर खरिद गर्ने लगानीकर्ता मुर्खझैँ बनेका छन् नेपाली सेयर बजारमा आजभोलि ।  खहरे खोलामा बाढी आएझैँ लगानी छोटो समयमा नै बढाउन सफल लगानीकर्ताहरूले दिने आम अभिव्यक्ति यस्ता हुन्छन्– “अरूले छोटो समयमा कति कमाइसक्यो अनि तपाईं चाहिँ फन्डामेन्टल हेर्दै गर्नुस्”, “जहाँ छिट्टै कमाइ हुन्छ, त्यहाँ पो लगानी गर्ने । ”
बीमा र लघुवित्त कम्पनीहरूको सूचीकृत सेयर सङ्ख्या बजारको आकारको तुलनामा सानो भएकोले पनि बजारमा त्यस्ता सेयरको आपूर्ति कम भई बजार उकालो लाग्न सजिलो भएको हो ।  लगानीको प्रतिफलकै हिसाबले भने बीमा र लघुवित्तको लगानी उच्च प्रतिफल दिनसक्ने अवस्थामा अब देखिँदैन ।  दोस्रो बजारको सेयरको विभिन्न समूहमा भएको मूल्यवृद्धिलाई हेर्दा हाल घोडा र गधा एकैसाथ दौडिएकोझैँ देखिन्छ ।  लगानीकर्ताले पछि राम्रो प्रतिफल दिनसक्ने घोडा रोज्न सक्नुपर्छ ।  
प्राथमिक सेयर आवेदनका लागि हाल भएको व्यवस्था अव्यावहारिक भएको कारण धेरै लगानी गर्न इच्छुकहरूले अझै लगानी गर्ने अवसर पाएका छैनन् ।  जसले दोस्रो बजारमा भए पनि लगानी गर्न इच्छुक नयाँ लगानीकर्ता बढ्दै छन् ।  बजार उकालो लागेर एक हजार सात सयभन्दा माथि उक्लिसकेको छ ।  सेयरको अभौतीकरण (डिम्याट) ले कारोबार सहज भएकोले पनि बजारमा छोटो समयमा लगानी गरेर नाफा कमाउन चाहने लगानीकर्ता ह्वात्तै बढेको र तरलता पर्याप्त भएको कारण दैनिक दुई अर्बभन्दा माथिको पनि कारोबार सम्भव भएको छ ।  
आर्थिक वर्ष २०७२–७३ सकिँदै छ ।  साउनको दोस्रो सातादेखि नै चौथो त्रैमासिक प्रगति विवरण सार्वजनिक हुन सुरु हुन्छ अनि बैङ्कहरूको प्रगति विवरण र त्यसले दिनसक्ने प्रतिफलको आँकलनको आधारमा बजार बढ्न सक्छ तर बजार केही उकालो लाग्ने बित्तिकै सेयर बिक्रीको चाप पनि बढ्ने हुनाले नेप्सेमा तीव्र बढोत्तरी हुने सम्भावना भने कम छ ।  बजार दुई हजारको हाराहारीमा पुगेर केही करेक्सन आउने र पछि पुनः बढ्न सक्ने अनुमान हाल धेरै विज्ञहरूले गरेका छन् ।  त्यसमा सहमत हुन सकिने प्रशस्त आधार छन् ।  पैसाको मनोविज्ञान नै जहाँ बढी नाफा हुन्छ, त्यही लगानी बढ्ने हो ।  मुलुकमा अन्य लगानीको प्रशस्त सम्भावना नहुनु र निक्षेपमा बैङ्कहरूले दिने प्रतिफल अझै उच्च नभएको अवस्थामा बजार ओरालो लाग्ने सम्भावना ज्यादै न्यून मात्र देखिन्छ ।  बैङ्कहरूले प्रतिफल चुक्ता पुँजी पु¥याउनका लागि नगद लाभांश होइन बोनस वा हकप्रद सेयर नै दिनुपर्ने बाध्यताले पनि आगामी एक वर्ष बजार बढ्ने सम्भावनालाई नकार्न सकिँदैन ।  आर्थिक वर्ष ०७३–७४ को अन्त्यपछि भने बजार ओरालो लाग्ने सम्भावना बढ्न सक्छ तर त्यस बखत ब्याजदर र अन्य लगानीको सम्भावना र राजनीतिक कारणले कस्तो असर गर्छ, हेर्नुपर्ने हुन्छ ।  

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना