राजधानीमा पानी

ram p gautamरामप्रसाद गौतम




राजधानीको जनसङ् ख्या बढ् दो छ तर पानीको आपूर्ति दिनानुदिन घट् दो छ ।  पानी जीवनको आधार हो ।  यसको समुचित व्यस्थापन मानव स्वास्थ्यका लागि, सफाइका लागि, सभ्यताका लागि, हरियालीका लागि, कृषिउपजका लागि, उद्योगधन्दा सञ्चालनका लागि अति नै आवश्यक छ ।  हामी भाग्यमानी छौँ किनकि शुद्ध खानेपानीको दृष्टिकोणले विश्वको दोस्रो ठूलो जलभण्डार हामीसँग छ तर देशको ठूलो जनसङ् ख्या आज पनि जलतृष्णाभित्र छट् पटिइरहेको छ ।  कारण के थियो र कारक को थिए ? खोजी गर्दै हिँड् ने अनुसन्धानकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्दा गर्दै राजधानीे काकाकुल भइसकेको छ ।  
गर्मीको समयमा मागको लगभग ६० प्रतिशत हिस्सा भूमिगत पानीबाट आपूर्ति गरिएको छ ।  त्यो पानी पनि सिधै पिउन लायक हुँदैन र पिउनका लागि तथाकथित शुद्ध मानिएको जारको पानीमा जननिर्भरता बढ् दो छ ।  
मेलम्चीको आशाले जनतालाई वर्षौं कुरायो, यो कहिले बन्ने हो कहिले पानी आउने हो कसैलाई थाहा छैन ।  पानी नपाएर तीर्खाले उपभोक्ता छट् पटाएको बेलामा अन्धाधुन्द जमिन खन्न थाल्नुको सट् टा तत्काल अल्पकालीन माध्यमबाट आवश्यकता पूरा गर्नुपथ्र्यो कि ? मेलम्ची परियोजना आफैमा खराब होइन तर तत्कालको समस्यालाई यसले समाधान गर्नसकेन र निःसन्देह यसको अनिश्चितता लम्बिँदो छ र राजधानीमा जलप्यास बढ् दो छ ।  यस परिप्रेक्ष्यमा राज्यले एउटा नयाँ अभियान सञ्चालन गरेर भए पनि पानीको विकराल समस्यालाई सम्बोधन हुने गरी समाधान गर्न आवश्यक छ ।  
जमिनभित्रको पानी झिक्ने, त्यसका आफ्ना खराबी र खतराको सामना गर्ने र अर्कोतर्फ त्यो पानी सिधै पिउन वा प्रयोग गर्न नहुने पीडाहरू त्यसलाई सफा गर्ने उमाल्ने अनेक झन्झट रहने हुँदा सरकारले जनउपभोक्ताका लागि एउटा सरल पेयजल अभियान सञ्चालन गरेर तत्काल जनतीर्खा मेट् नु आवश्यक देखिन्छ ।  यस कार्यक्रमअन्तर्गत जुन तरिकाले भए पनि प्रतिपरिवार दैनिक कम्तीमा १० लिटर शुद्ध पिउन मिल्ने पानीको व्यवस्था गर्न सक्नुपर्छ ।  अनेक रोग पानीजनित छन् , ती रोगबाट जनतालाई बचाउन र खानेपानीको समस्यालाई निराकरण गर्न छिटो र छरितो माध्यमबाट उपभोक्ताले पानी पाउने गरी एउटा सफल र सरल जलअभियान राज्यको पहलमा तुरुन्त सुरु नगरिए उपभोक्ता पानी पीडित हुने नै छन्  ।  त्यसबाहेक पानीको कारणले अनेक बालबालिका, वृद्धवृद्धा लगायत आम मानिसलाई झडापखाला, पेटको खराबी, जन्डीस, रुघाखोकी लगायत अन्य अनेक रोगको सामना गर्नुपर्ने समस्या त छँदैछ ।  
सरकारसँग विकल्प धेरै छन् , त्यसमध्ये अहिले काम भइरहेको मेलम्चीको नजिकै कतैबाट आधुनिक मोटरको प्रयोग गरे उपत्यका भन्दा केही अग्लो ठाउँमा पानीतान्ने र त्यहाँबाट पाइपलाइन बिच्छ् यार दुई महिनाभित्र प्रतिपरिवार प्रतिदिन कम्तीमा १० लिटर पानी काठमाडौँ ल्याउन सकिन्छ ।  यससँग सम्बन्धित सबै मन्त्रालय जस्तै सिँचाइ, ऊर्जा, सहरी विकास, अर्थ सबैले एकैचोटि एकीकृत योजना बनाएर काम गर्ने हो भने यही वर्षायाम अगाडि नै उपभोक्ताले पानी पाउन सक्छन्  ।   ४९ वर्ग कि.मि. क्षेत्रफल को काठमाडाँै महानगरपालिका र अन्य सबै क्षेत्र जोड् दा लगभग १५० वर्ग कि.मी. उपत्यकामा लगभग २२ लाख बढी जनसङ् ख्या बसोबास गर्दछ ।  दैनिक लगभग ३३ करोड लिटरभन्दा बढी पानीको माग रहेकोमा मुस्किलले दैनिक १२ करोड लिटर पानी आपूर्ति हुनसकेको छ ।  अर्थात्  अभाव विकराल छ ।  एउटा अझ सरल तरिकाले पनि डाँडा पारीको पानी काठमाडौँ ल्याउन सकिन्छ ।  त्यो के भने काठमाडौँ उपत्यका समुद्र सतहबाट सरदर १४०० मिटरको उचाइमा रहेको छ ।  मेलम्ची वा नुवाकोटको शिखरवेशीको नजिक दुप्चेश्रवर महादेवको मन्दिरनिर बग्ने खोला, समुद्र सतहबाट १४०० मिटरभन्दा अलिकति पनि उचाइमा रहेछन्  भने ती खोलाबाट काठमाडौँ पानी डाँडामाथि पाइप राखेर पनि ल्याउन सकिन्छ ।  अग्लो ठाउँबाट पानी होचो ठाउँमा ल्याउन केही गाह्रो हुँदैन ।  काठमाडौँ उपत्यकाभन्दा उचाइमा रहेका जुनसुकै खोलामा एउटा व्यवस्थित पोखरी बनाएर पाइप जडान गर्ने उपत्यकाको गहिरो ठाउँबाट मोटरको सहयोगले एक पटक जोडले पानी तानी सकेपछि सललल पानी आफै बग्न थाल्छ ।  यस तरिकालाई अवलम्बन गरेर अग्ला डाँडा पारीको पानी सजिलै र सस्तोमा उपत्यकामा ल्याउन सकिन्छ ।  

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना