सेयर लगानीकर्ताको मनोविज्ञान

sarojसरोज अधिकारी

नेपाली सेयर बजार परिसूचकाङ्कले नयाँ रकर्ड बनाउने क्रम जारी छ । बजार सन्तुलित ढङ्गबाट केही करेक्सनसहित अधि बढदै छ । नेप्सेले एक हजार पाँच सयको उचाइ छुन लाग्दा कतिपय लगानीकर्ता नाफा बुक गर्दै बजारबाट बाहिरिसकेको अवस्था छ भने कतिपय नयाँ लगानी थप्दै छन् । बजारमा अत्यधिक तरलता हुनु र कर्जाको ब्याजदर कम हुनुले पनि बजारमा लगानी थपिँदै गएको देखिन्छ । जसको स्पष्ट परिणाम दैनिक बजारको कारोबार पनि उच्च रहेको छ । कतिपय दिन एक अर्बको हाराहारीमा कारोबार हुनु भनेको साधारणजस्तै बनिसकेको देखिन्छ । बजार बुलिस टे«न्डमा नै रहँदा कतिपय लगानीकर्ताले लामो समयदेखि सेयरमा गरेको लगानीको प्रतिफल पाउने वातावरण हाल आएर सिर्जना भएको छ भने कतिपय लगानीकर्ता जो सही समयमा सही कम्पनीको सेयरमा सही मूल्यमा लगानी गर्न सफल भएका छन्, उनीहरूले चेजिङ मार्केट (बढ्दो बजार पच्छाउँदै ) छोटो समयमा नै मालामाल हुने अवस्थामा देखिएका छन् । सेयर बजार पुरानो एक हजार १७३ को रेकर्ड तोड्दै नयाँ रेकर्ड बनाउने क्रममा रहेकोले बजार कति माथि जाने हो, सो आँकलन गर्न अवश्य पनि गाह्रो छ । सामान्यतया पहिलेको बुलिस ट्रेन्डको रेकर्ड तोडेको अठार महिनापछि अर्को बुलिस बनाउने अनुमान गरिए पनि बजार सधैँ निश्चित गतिमा चल्दैन । हाल बजारलाई लघुवित्तको सेयरले माथि तानेको देखिन्छ । लघुवित्तको कुरा गर्दा हाल भएका धेरै लधुवित्तले ठूला बैङ्कबाट सस्तो ब्याजदरमा थोकरूपमा रकम पाउने र त्यसलाई ग्रामीण क्षेत्रको तल्लोस्तरसम्म लगानी गर्दै बीचमा निकै ठूलो नाफा कमाएर बसेको देखिन्छ तर स्प्रेडदर (निक्षेपमा दिइने ब्याजदर र कर्जामा लिइने ब्याजदरको अन्तर) कम गर्नुपर्ने गुनासा आइरहेको अवस्था र ग्रामीण क्षेत्रमा लघुवित्त पुराना ऋण लगानी गर्ने साहू महाजनजस्ता भए भन्ने गुनासोका माझ सेयर बजारमा सघैँ लुधवित्त हावी भइरहने अवस्था भने देखिँदैन । बजार उच्च बिन्दुमा पुग्न ठूला बैङ्कको सेयरमा नै वृद्धि जरुरी छ । बजार अहिले लघुवित्तले मास्तिर तानेको हालको बिन्दुबाट माथि जान्छ भन्ने कुरामा भने सहमत हुने प्रशस्त आधार छन् । विश्वका सेयर बजारमा लगानीकर्ताको मनोविज्ञान त्यहाँको अर्थतन्त्रको हिसाबले केही फरक देखिने भए पनि हरेक मुलुकको सेयर बजारका मिल्दाजुल्दा मनोविज्ञान र बजारलाई हेर्ने दृष्टिकोण भने प्रायः एकैनासको हुन्छ । नेपाली सेयर बजारका लगानीकर्ता पनि त्यसबाट अछुतो हुनसक्दैनन् ।
नेपाली धेरै सेयर लगानीकर्ताको बजारप्रतिको केही मनोविज्ञान र हाल उकालो लाग्दै गरेको बजारमा आम लगानीकर्ताको मनोविज्ञान कति सही कति गलत अनि र त्यसमा गर्र्नु उपयुक्त होला भन्ने सुझाव लेखकको आफ्नो अनुभवका आधारमा पस्कने जमर्को गरेको छु ।
नेपाली सेयर बजार बुलिस टेन्ड्रतर्फ उन्मुख हुदा प्रायः लगानीकर्ता अझ नाफा कमाइन्छ भनेर छिर्ने गर्छन् । जुन स्वाभाविक पनि हो तर आफूले लगानी गरेको सेयरमा राम्रो प्रतिफल प्राप्त गरेको अवस्थामा बजारबाट नाफा बुक गर्दै निस्कनु नै बुद्धिमानी हुन्छ । लोभको कुनै सीमा हुँदैन । नाफा भइसकेको कुनै सेयर च्यापेर राख्नु वा सो सेयरप्रतिको आशक्ति राख्नु गलत निर्णय हुनसक्छ । सेयर बजारमा छिर्दा नै सेयरमा सही समयमा सही निर्णय हुन नसक्दाको अवस्थामा घाटा पनि हुन्छ । आफू कतिसम्म घाटा व्यहोर्न तयार छु भन्ने कुराको हेक्का राखेर मात्र लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ । बजारमा हरेक महिना ब्याजदर जस्तो निश्चित रकम फाइदा हुने कुरा सम्भव हुँदैन । सेयरमा आफूले छोटो समयका (एक हप्तादेखि दुई–तीन महिनासम्म) लागि मध्यम समयका लागि (एक दुई वर्ष) वा लामो समय पाँच वर्षभन्दा माथि कति रकम लगानी गर्ने निश्चित गरेर मात्र कुन कम्पनी रोज्दा राम्रो हुन्छ, त्यसको निक्र्यौल गर्नु वेश हुन्छ ।
सेयर खरिद गर्दा सस्तो वा महँगो सेयर खरिद गर्ने मुडमा कतिपय लगानीकर्ता भेटिन्छन् तर सेयर सस्तो हुँदैमा त्यसले राम्रो प्रतिफल दिन नसक्ने अनि महँगो हुँदैमा बढी प्रतिफल दिने हुँदैन । सस्तो सेयर, बीचको मूल्यको सेयर र महँगो मूल्यको सेयर सबैको राम्ररी लेखाजोखा गरेर मात्र लगानी गनुपर्ने हुन्छ । कुनै कम्पनीको सेयर खरिद गर्न विना आधार हुरुक्कै हुने अनि कुनै कम्पनीको नामै लिन नचाहने कुरा बजारको स्वतन्त्र लगानीकर्ताको हैसियतले हेर्दा घातक हुनसक्छ । सेयर खरिद बिक्रीमा कुनै निश्चित कम्पनीको सेयरमा पूर्वाग्रह नराख्नु नै वेश हुन्छ । राम्रो नराम्रोको लेखाजोखा कम्पनीको आर्थिक स्वास्थ्यको आधारमा तय गर्नु वेश हुन्छ ।
आफूले लगानी गरेको संस्थाको सञ्चालक र नेतृत्वमा रहेकाको बजारमा साख कस्तो छ ? सो पनि विचार पु¥याउनुपर्छ । संस्थाले कमाए पनि नाफा नदिन पल्केका र आफैँ मात्र दुनो सोझयाउन पल्केका सञ्चालक र गतल नेतृत्व भएका संस्थाको सेयरमा भएको लगानीले सही प्रतिफल दिनसक्दैन । नेपालको सन्दर्भमा इँटा बिक्री गर्न समेत नभ्याउने गरी चलेको हरिसिद्धि इँटा टायल कारखाना, पानीमा सुन फलाउने नारा सहित आएको नेशनल हाइड्रो, सेयर मार्केट्सकै नाम पाएको नेपाल सेयर मार्केट्स फाइनान्स लि., पर्यटनको राम्रो सम्भावना भएको मुलुकका कतिपय होटल समूहको सेयर, भृकुटी कागज कारखाना, ज्योति स्पिनिङ मिल्सजस्ता थुप्रै उदाहरण हाम्रा सामु छन् । यी संस्थाले आफ्नो व्यवसायबाट कमाएका त हुन् तर गलत नियतका सञ्चालक र नेतृत्व रहँदा त्यस्ता सेयरका लगानीकर्ताको पोल्टामा सधैँ निरासा नै हातपर्दै आएको छ ।
सेयरमा सधैँ नाफा हुँदैन । अन्य मुलुकमा आफूले खरिद गरेको सेयरमा निश्चित प्रतिशत नाफा आएपछि बिक्री गर्ने अनि निश्चित प्रतिशत घाटा भएको अवस्थामा बेचिहाल्ने भन्ने देखिन्छ । नेपाली लगानीकर्ताको सन्दर्भमा आफूले खरिद गरेको सेयरमा नाफा भएको अवस्थामा दैनिक बढी नाफा खोज्ने । बिक्रीका लागि बजार भाउको टारगेट सधैँ बढाउने । अनि बजारमा केही करेक्सन आएर मूल्य घटेमा निरास हुने प्रवृत्ति हावी देखिन्छ । निश्चित नाफामा बिक्री गर्ने कुरा जायज छ । त्यसैगरी आफूले खरिद गरेको भन्दा निश्चित रकम घटेको अवस्थामा (स्टप लस) थप घाटा हुन नदिने रणनीति अन्तर्गत (लस बुकिङ) घाटा स्वीकार्दै बिक्री गर्नु वेश हुन्छ । विशेषगरी घट्दो बजारमा यस्तो गर्नसक्ने व्यक्तिले धेरै घाटा व्यहोर्नु पर्दैन र पुनः धेरै नै घटिसकेको अवस्थामा सोही सेयर तल्लो मूल्यमा खरिद गर्दै घाटा कम गर्न सफल हुन्छन् ।

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना