विद्यालय पुनःनिर्माणमा सहयोग गर्दै जापान

डम्बरजङ्ग डाँगी

पिँडा (धादिङ), वैशाख ११ गते । गत वैशाख १२ को भूकम्पले इन्द्रायणी निम्नमाध्यमिक विद्यालय भवन क्षतिग्रस्त बनाएपछि लामो समयसम्म छाप्रो बनाएर कक्षा सञ्चालन गर्नुप¥यो तर भूकम्प गएको करिब एक वर्षभित्रै केही भवन मर्मत भए र केही पुनःनिर्माण गरेर कक्षा सञ्चालन भइरहेको छ ।
सो विद्यालयका प्रधानाध्यापक सुरज श्रेष्ठ त्यसबेलाको अवस्था स्मरण गर्दै भन्नुुहुन्छ, “जेठ १६ गतेदेखि स्कुल खुल्यो, त्यही दिन अभिभावक भेला बोलाएँ, अर्को दुई–तीन साताभित्रै छवटा अस्थायी कक्षा कोठा बनायौँ र पठनपाठन नियमित ग¥यौँ । ”
१११ छात्रा र १०३ छात्र रहेको सो विद्यालयको सातवटा कक्षाकोठा क्षतिग्रस्त भएका थिए । तीमध्ये केहीको सामान्य मर्मत गरियो भने केहीको पुनःनिर्माण नै गर्नुप¥यो । जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका)ले चारवटा कोठा बनाइदिएपछि यो विद्यालयलाई पठनपाठनमा समस्या केही हदसम्म समाधान भएको छ ।
“अहिले हामीसँग ११ कोठा छन्, एउटा कोठा कमी छ तर पठनपाठन चलिरहेको छ, जाइकाले हामीलाई ठूलो सहयोग गरेको छ,” उहाँ भन्नुहुन्छ ।  तर सुविधा भूकम्प प्रभावित जिल्लाका धेरै विद्यालयले पाएका छैनन् । छिमेकी नौबिसे गाविस वडा नं. ६, ठाँटी भञ्ज्याङमा रहेको ज्वालामुखी निम्नमाध्यमिक विद्यालयमा १० वटा कोठा चाहिनेमा अहिले चारवटा मात्र छन् । ७६ छात्रा र ७० छात्र रहेको सो विद्यालयलाई प्रत्येक कोठामा दुईवटा कक्षा सञ्चालन गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।
सो विद्यालयको व्यवस्थापन समितिका सदस्य भोला भण्डारी भन्नुहुन्छ, “अभिभावक नै टहरामा बसेका छन्, उनीहरूलाई विद्यालय भवन बनाउन सहयोग गर भन्न सक्ने अवस्था छैन, सहयोग गर्न संस्थाहरू कहिले आउने हुन् भन्न सकिन्न । पर्याप्त कोठा नहुँदा पठनपाठन प्रभावित भएको छ । ” यो विद्यालयलाई पनि जाइकाले चारवटा कक्षाकोठा बनाइदिएको छ ।
गत वैशाख १२ गतेको भूकम्प र त्यसपछिका पराकम्पनले नौ हजार विद्यालयमा क्षति पुगेको छ, जसमध्ये १८ हजार १४७ कक्षाकोठा पूर्ण रूपमा क्षति भएका छन् भने आठ हजार २० वटा धेरै क्षति भएको र १० हजार ३८० कक्षाकोठामा सामान्य क्षति पुगेको सरकारी तथ्याङ्क छ । धादिङ जिल्लामा मात्रै चार हजार कक्षाकोठा पूर्ण रूपमा क्षति भएका छन् र अरू एक हजार चार सय कक्षाकोठा सामान्य क्षतिग्रस्त छन् ।
धादिङको जिल्ला शिक्षा अधिकारी रेणु पाण्डेले जिल्लामा हालसम्म करिब ३० वटा जति मात्रै कक्षाकोठा बनेको जानकारी दिनुभयो ।
जिल्ला शिक्षा अधिकारी पाण्डे भन्नुहुन्छ, “सुरुमा धेरै संस्था विद्यालय भवन बनाइदिन्छु भनेर आए, तीमध्ये धेरै अहिले सम्पर्कमा पनि छैनन्, केही चाहिँ रकम सङ्कलन गर्दैछौँ भन्छन् । ”
कक्षाकोठा अभावले पठनपाठनमा बाधा भइरहेको चर्चा गर्दै उहाँ विगत वर्षमा भवन निर्माणका लागि सरकारले दिने रकम पनि यस वर्ष नआएकोमा चिन्ता व्यक्त गर्नुहुन्छ ।
जापान भूकम्पपछिको पुनःनिर्माणमा सहयोग पु¥याउने मुख्य मुलुक हो । आफैँ भूकम्पको चपेटामा परेको जापानले गोरखा, धादिङ, रसुवा र ललितपुर जिल्लामा विद्यालय पुनःनिर्माणका लागि मात्रै करिब २३ करोड ७४ लाख रुपियाँ (११ करोड २० लाख डलर) सहयोग उपलब्ध गराउने भएको छ ।
यसबाहेक करिब २१ करोड रुपियाँ (२० लाख डलर)बराबरको सहयोग धादिङ, गोरखा र नुवाकोटका विद्यालय पुनःनिर्माणका लागि सहयोग गरेको छ । यसबाट १८४ कक्षाकोठा बन्नेछन् । यसमध्ये ३० वटा निर्माण सम्पन्न भइसकेका छन् भने ९० वटा निर्माणाधीन रहेको जाइका नेपालले जानकारी दिएको छ ।
धादिङ जिल्लामा पनि नौ करोड ५० लाख रुपियाँको सहयोग गर्ने भएको छ । यो परियोजना अन्तर्गतका ११० वटा भवनमध्ये ३० वटा भवन बनिसकेका छन् भने ४४ वटा निर्माणाधीन छन् ।
भूकम्पले शिक्षा क्षेत्रमा ठूलो क्षति पु¥याएको छ । भूकम्पपश्चात् ५९ जिल्लामा आपत्कालीन उद्धारमा कुल एक अर्ब २३ करोड ५७ लाख ३८ हजार रुपियाँ खर्च भएको छ, जसमध्ये भग्नावशेष हटाउन ३१ करोड ७६ लाख ८१ हजार, अस्थायी सिकाइ केन्द्र स्थापनाका लागि ४३ करोड ९४ लाख ४१ हजार रुपियाँ, शौचालय निर्माणमा एक करोड ७३ लाख १० हजार र पोसाक तथा झोला वितरणमा ४६ करोड १३ लाख छ हजार रुपियाँ खर्च भइसकेको छ ।
भूकम्पबाट क्षतिग्रस्त विद्यालय भवन पुनःनिर्माणको काम भइरहेको जानकारी गराउँदै शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गतको केन्द्रीय परियोजना कार्यान्वयन एकाइका परियोजना प्रमुख इमनारायण श्रेष्ठ केही निर्माण भइसकेको र केही टेन्डरका क्रममा रहेको बताउनुभयो । उहाँले जाइका र एसियाली विकास बैङ्कसँग तीन वर्षमा निर्माण सम्पन्न गर्ने गरी एक हजार पाँच सय भवन बनाउने सम्झौता भइसकेको बताउनुभयो ।
भूकम्पबाट अतिप्रभावित १४ जिल्लामा क्षतिग्रस्त कुल पाँच हजार विद्यालयमध्ये जाइका र एसियाली विकास बैङ्कले एक हजार पाँच सय तथा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्थाले ६५० वटा विद्यालय बनाउने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । अझै दुई हजार ८५० वटा विद्यालय बनाइदिने निस्केका छैनन् । अर्थात् भूकम्पबाट पु¥याएको क्षतिको पुनःनिर्माण गर्न अझै २९ अर्ब रुपियाँ अपुग हुने सरकारी तथ्याङ्क छ । नपुग रकमका लागि नेपाल सरकार र दाता मुलुकसँग कुराकानी भइरहेको श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो ।

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना