डा. अञ्जनी ः अथक अभियन्ता

madhukar upadhyayaमधुकरकुमार उपाध्याय

लायन्स क्लब इन्टरनेशनलमार्फत ‘धुम्रपान लिन्छ ज्यान’ भन्ने नारा सार्वजनिक गरी क्यान्सर रोग सम्बन्धी जनचेतना जागृत गर्न सुरु गर्नुभएको थियो डा. अञ्जनीकुमार शर्माले । केही वर्ष अगाडि नेपाल अर्बुद रोग निवारण संस्थाको ३१ औँ वार्षिकोत्सवमा सम्बोधन गर्दा संस्थाका संस्थापक उपाध्यक्ष एवं पूर्व अध्यक्ष प्रा.डा. अञ्जनीकुमार शर्माले भन्नुभएको थियो, ‘तपाईंहरू पार्टीको वरिष्ठ नेता हुनुहुन्छ, उच्चपदमा आसिन हुनुहुन्छ, तपाईंहरूको घर, कार्यालय र पार्टी अफिसमा हजारौँ हजार कार्यकर्ताको उपस्थिति हुनेगर्छ । तपाईंहरूले आफ्नो घर, सम्पर्क कार्यालय र दलको कार्यालयको ढोकामा धुम्रपान र सूर्ति सेवनविरुद्धको नारा लेखिएका प्ले कार्ड झुण्ड्याएर राख्नुभए त्यसले हजारौँ हजार व्यक्तिमा धुम्रपान र सूर्ति सेवनविरुद्धमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने थियो । क्यान्सर रोगको मुख्य कारक तŒवप्रति आम मानिस सचेत हुने थिए ।
डा. शर्मा युवावस्थादेखि नै जन्मस्थान सिराहामा विभिन्न सामाजिक क्रियाकलापमा संलग्न रहनुहुन्थ्यो । राजधानी आएपछि पनि विभिन्न सामाजिक सङ्घ संस्थामा आबद्ध हुनुभयो । सन् १९७२ देखि विश्व सामाजिक संस्था लायन्स क्लव इन्टरनेशनलमा आबद्ध हुनुभयो । लायन्स क्लब काठमाडौँका संस्थापक डा. शर्माले यहीँबाट क्यान्सर रोगको प्रमुख कारक धुम्रपान र लागू पदार्थका विरुद्ध सचेतनाको अभियान नै सुरु गर्नुभएको थियो । ‘धुम्रपान लिन्छ ज्यान’ शीर्षकमा पुस्तिका प्रकाशित गरी जनचेतना अभिवृद्धिको अभियान थाल्नुभयो । विभिन्न क्यान्सर रोगविरुद्धको पर्चा पम्पलेट एवं सभा सेमिनारको आयोजना गरी आम मानिसलाई यस रोगका विरुद्ध चेतना विस्तार गर्नुभयो । डा. शर्माले वि.सं. २०४३÷४४ तिर प्रकाशित पुस्तक ‘स्वास्थ्य चेतना’ मा क्यान्सर रोग सम्बन्धी विभिन्न अनुभव उल्लेख गर्नुभएको छ । त्यसैगरी वि.सं. २०६०÷६१ तिर अष्ट्रेलियामा रहँदा नै ‘क्यान्सर चेतन’ नामक पुस्तक लेख्नुभयो । उहाँको पुस्तक ‘प्रिन्सिपल अफ सर्जरी’ एम.बी.बी.एस. का विद्यार्थीका लागि पाठ्यपुस्तकको रूपमा प्रख्यात छ ।
क्यान्सर रोग विश्वमा पहिचानमा आइसकेको थियो तर नेपालमा क्यान्सर रोगको महँङ्गो उपचार पद्धतिको कुनै सुविधा सेवा अस्पतालले दिनसक्ने अवस्था थिएन । त्यसै बेलादेखि नै प्रा.डा. शर्माले ‘यो रोग लाग्न नदिनु नै नेपाली जनताका लागि सर्वाधिक उत्तम सेवा हो’ भन्ने ठानी सचेतना अभियान थाल्नुभयो । क्यान्सर रोगको मूल कारकतŒव धुम्रपान, सूर्तिको सेवन तथा खानपानमा ध्यान पु¥याउन आम नागरिकसमक्ष व्यक्तिगत आग्रह, पुस्तिका, लेख तथा अन्य माध्यमबाट जनचेतना कार्यको सुरुवात गर्नुभयो । क्यान्सर रोग सम्बन्धी छुट्टै संस्थाको आवश्यकता महसुस गरी २०३९ सालमा नेपालमा अर्बुद रोग निवारण संस्थाको स्थापना गर्नुभयो । उहाँ संस्थापक उपाध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो ।
२०५१ सालमा देशभित्रै क्यान्सर रोगको उपचार थाल्नुपर्छ भन्ने उद्देश्यका साथ डा. शर्माले भक्तपुरमा भक्तपुर जिल्ला अस्पतालको जीर्ण अवस्थामा रहेको पुरानो भवनमा नौ शैयाको क्यान्सर केयर सेन्टर स्थापना गरी रोगीको उपचार प्रारम्भ गर्नुभयो । यसलाई पछि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घ संस्था तथा स्थानीय दाताको सहयोग लिई एउटा राम्रो क्यान्सर अस्पतालको सिर्जना गर्नुभयो । उहाँको मान्यता देशका सबै विकास क्षेत्रमा एक एक ओटा राम्रा सुविधा सम्पन्न क्यान्सर अस्पताल हुनुपर्छ भन्ने थियो तर विडम्बना यस्तो सोच कसैले पनि बनाउन सकेनन्, न त कसैले यो सोचलाई कार्यान्वयन नै गरे ।
प्रा.डा. अञ्जनीकुमार शर्माको काँधमा संस्थाको अध्यक्षको जिम्मेवारी आएपछि उहाँले विभिन्न कार्य थाल्नुभयो । त्यसैको एउटा कडी थियो, प्रा.डा. शर्मा र कर्ण शाक्यको सक्रियतामा सरकारले बिक्री हुने प्रति खिल्ली चुरोटमा एक पैसा स्वास्थ्य कर उठाउन सुरु गरिएको कार्य । यो कार्य संसारमा नै पहिलो पटक भएको कर्ण शाक्य मान्नु हुन्छ । यसरी उठेको स्वास्थ्य कर रकम क्यान्सर रोगको उपचार सहयोगमा खर्चिन थालियो । पछि स्वास्थ्य कर वापत उठेको रकमबाट क्यान्सर अस्पतालको निर्माण गर्न सकिने देखिएपछि त्यसको पहल गरियो । प्रा.डा शर्माले क्यान्सर रोगको उपचार विशेषज्ञबाट दिइनुपर्ने भएकोले काठमाडौँ वा बनेपामा सुविधायुक्त क्यान्सर अस्पतालको स्थापना गर्नुपर्ने बताउनुभएको थियो तर तत्कालीन सरकारले चितवनमा क्यान्सर अस्पताल खोल्ने निर्णय गरेपछि प्रा.डा. शर्माले काठमाडौँभित्रै अस्पताल स्थापनाका लागि व्यक्तिगतरूपमा पहल गर्नुभयो र नेपालकै पहिलो क्यान्सर अस्पताल भक्तपुर क्यान्सर अस्पताल स्थापित भयो । यो अस्पताल नेपाल अर्बुद रोग निवारण संस्थाले सञ्चालनमा ल्याएको थियो । भारत मुम्बईमा क्यान्सर रोगको उपचार गर्न जानेहरूका लागि आर.एन.ए.सी. को विमानमा निःशुल्क सीट उपलब्ध गराउनेसम्मको कार्य गर्न उहाँ निरन्तर लगनशिल रहनुभयो ।
सन् १९५५ मा एम.बी.बी.एस. गरेर आएपछि डा. शर्माले वीर अस्पतालमा काम गर्न सुरु गर्नुभयो । त्यसबखत नेपालमै डाक्टर न्यून सङ्ख्यामा थिए । पछि नेपाली डाक्टरको सङ्ख्या थपिँदै गए पनि वीर अस्पतालमा ठूला अपरेशन (शल्यक्रिया) त के ससाना शल्यक्रिया पनि सम्भव थिएन । देशकै ठूलो, राजधानीमा अवस्थित वीर अस्पतालको अवस्था त यस्तो थियो भने जिल्ला अस्पतालको अवस्था कल्पना पनि गर्न सकिँदैन । यस कुराले डा. शर्मालाई निकै चिन्तित तुल्यायो । त्यसैबीच उहाँलाई बेलायतको एडिनवर्गमा एफ.आर.सी.एस. उपाधिका लागि अवसर प्राप्त भयो । एफ.आर.सी.एस. को उपाधि हासिल गरी पुनः वीर अस्पतालमा फर्कनुभयो । अब झन् उहाँका सामु ठूलो चुनौती थियो । देशबाट पलायन हुने वा वीर अस्पतालमा शल्यचिकित्सा विभाग प्रारम्भ गर्ने ? उहाँले स्वदेशमै बसी शल्यचिकित्सा पद्धति सुरु गर्ने दृढ निश्चय गर्नुभयो । त्यसबखतको साधन स्रोत विनाको शल्यक्रिया सम्पादन गर्नु आफैंमा ठूलो चुनौती थियो तर उहाँको आँट, लगन र योगदानले वीर अस्पतालमा शल्यचिकित्साले सहजता र नियमितता प्राप्त ग¥यो । वास्तवमा उहाँको सोचले नै नेपालको शल्यचिकित्सा पद्धति व्यवस्थित र विस्तृत हुन पाएको हो ।
आफ्नो कर्मको बलले नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रमा अतुलनिय योगदान पु¥याउनुभएका डा. शर्माले नेपालको पहिलो शिक्षण अस्पताल– त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल, महाराजगञ्ज स्थापनामा महŒवपूर्ण योगदान पु¥याउनुभएको थियो । भिजिटिङ प्रोफेसरका रूपमा प्रवेश गर्नुभएका उहाँ यस अस्पतालमा समेत शल्यक्रिया विभागको स्थापना गर्न सफल हुनुभयो ।
क्यान्सर रोगविरुद्धका एक अथक अभियन्ता डा. शर्मा आज हाम्रा सामु हुनुहुन्न तर उहाँको सोच र अभियान हाम्रा अगाडि अझै पनि छ । उहाँको सोचअनुसार देशका विभिन्न भागमा सुविधा सम्पन्न क्यान्सर अस्पताल स्थापना गर्ने अभियानलाई निरन्तरता दिनैपर्छ । यस अभियानलाई निरन्तरता दिन उहाँको जन्म जिल्ला सिराहामा एउटा सुविधा सम्पन्न क्यान्सर अस्पताल निर्माण गर्नसके उहाँप्रति सच्चा श्रद्धाञ्जलि हुनेछ । लायन्स क्लब लाहान सिटी र भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालको सहकार्यमा लाहानमा अहिले क्यान्सर सेटेलाइट सेन्टर स्थापना भएको छ । यसलाई एउटा पूर्ण क्यान्सर अस्पतालको रूपमा ल्याउन पहलकदमी अनिवार्य छ ।

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना