आन्दोलनको मारमा विद्यार्थी

Shanti krishna adhikariशान्तिकृष्ण अधिकारी

”पुत्रशत्रुरपण्डितः” अर्थात् नपढेका सन्तति शत्रु समान हुन्छन् भनेर नीतिबचनमा भनिएको छ । हामी भने विभिन्न बहानाबाजीका आन्दोलनका नाममा हाम्रा सन्ततिलाई शिक्षाबाट विमुख पार्दैछौँ । तीन महिनाभन्दा अगाडिदेखि नेपालको मधेसी भूभागमा सञ्चालित आन्दोलनले अर्थ, कृषि, पर्यटन, शिक्षा, स्वास्थ्यलगायतका क्षेत्रमा गम्भीर नकारात्मक असर पारेको छ । अधिकारका नाममा गरिएको भनिएको उक्त आन्दोलनको औचित्य र सान्दर्भिकता कति छ भन्ने त बहसमा छ तर यसले हिमाल र पहाडको तुलनामा मधेसीलाई नै बढी मारमा पारेको तथ्य प्रकाशमा आइरहेका छन् । अर्थ, उद्योग, कृषि, पर्यटन, स्वास्थ्य आदि क्षेत्रमा मधेस आन्दोलनले पारेको प्रभावका बारेमा र त्यसले मुलुकलाई कति घाटा पु¥याइरहेको छ भन्ने कुरा विभिन्न निकायले गणना गरिरहेका छन् र नतिजा प्रकाशित पनि भइरहेका छन् । राष्ट्रका भावी कर्णाधार भनिने बालबालिका तथा उच्चशिक्षामा संलग्न विद्यार्थीको भविष्यमा विद्यालय बन्दका कारण कति नोक्सानी भएको छ भन्नेतर्फ त्यति ध्यान पुगेको पाइँदैन । मधेसीका अधिकारका लागि भनिएको आन्दोलनले देशभरका विद्यार्थीलाई घाटा पु¥याएको त छँदैछ, सबैभन्दा बढी मार मधेसी विद्यार्थीलाई नै परेको छ तर ज्ञानका अभावमा अभिभावक तथा विद्यार्थी स्वयं पनि आन्दोलनमा होमिएका छन् । यसको प्रतिफल न गणना गर्न सकिन्छ न त विद्यार्थीमा पर्न गएको मानसिक असरको मूल्याङ्कन नै हुनसक्छ ।
गत वैशाखमा गएको विनाशकारी भूकम्पले लामो समय बन्द विद्यालय लगत्तै मधेस आन्दोलन र भारतीय नाकाबन्दीका कारण प्रभावित भए । आन्दोलनका मारमा परेर विद्यालय जानै नपाउने हुँदा पीडित हुने भनेको तिनै मधेसी विद्यार्थी हुन् । महिनौँ विद्यालय बन्द गरेर निरुद्देश्य एवं नेपाली नेतृत्वविहीन आन्दोलनलाई प्रश्रय दिँदै आफ्ना नानीहरुको भविष्यमा खेलवाड गर्ने कि विद्यार्थीको भविष्यमा अवरोध निम्त्याउनेका विरुद्ध एकजुट हुने भन्नेबारेमा सोच्न अब मधेसका जनताले ढिलो गर्न नहुने भइसकेको छ ।
मधेसमा विद्यालय बिहान खोलिएको छ तर हुस्सु लाग्ने यो जाडोमा एक दुई कक्षा पढ्ने साना नानीहरु कसरी जाने ? सबै शिक्षक विद्यालयको नजिकै बस्छन् भन्ने छैन, पाँच सात किलोमिटर पर बसेका शिक्षकहरु यातायातको साधन बिना विद्यालय कसरी पुग्ने ? दिनभरको आन्दोलनको तनावमा बाँचेका विद्यार्थीको शिक्षा ग्रहण गर्ने क्षमता र शिक्षकको सिकाउने शैलीमा प्रखरताको विकास कसरी होला ? हुस्सु लागेको बिहानीमा सात बजेसम्म अँध्यारै हुन्छ भने लोडसेडिङका बेलामा कसरी पढाउने ? यस्ता थुप्रै प्रश्न छन् । त्यसैले अहिले खोलिएका भनिएका तराईका विद्यालय खोल्नु र नखोल्नुमा कुनै तात्विक फरक छैन भन्दा अत्युक्ति नहोला । माओवादी द्वन्द्वकालमा विद्यार्थी सङ्गठन वा पार्टीलाई निजी विद्यालयबाट चन्दा उठाउनुपर्ने भएमा निशाना बनाइन्थ्यो तर यसरी महिनौँ बन्द भने भएका थिएनन् । अहिलेको द्वन्द्वले भने शिक्षाका दृष्टिबाट मूल्याङ्कन गर्दा अपूरणीय आघात पारिसकेको छ ।
जसरी सामुदायिक विद्यालयमा देशका नीति निर्माता र ठूलाबडाका छोराछोरी भर्ना नहुनाले स्तरोन्नति हुनसकेको छैन, अहिले लामो समय मधेसका विद्यालय बन्द हुँदा पनि कसैको ध्यान नजानुमा त्यही कारण मूल हुनसक्छ । आन्दोलनको नेतृत्व गरी रहेका नेतागणका सन्तति सायदै कसैका त्यहाँका विद्यालयमा होलान् । कतिपयकाले विद्यालय शिक्षा पार गरी उच्चशिक्षाका लागि राजधानीमा होलान् भने कसैका साना बालबालिका भए राजधानीकै मोडर्न इण्डियन वा अन्य कुनै निजी विद्यालयमा होलान् । कतिपयका विदेशतिरै छात्रवृत्तिमा अध्ययन गर्दै रहेका हुनसक्छन् । त्यसैले अब मधेसका सोझा जनता सचेत भएर ती नेतालाई भन्न सक्नुपर्छ कि हाम्रा छोराछोरी पढ्ने विद्यालयभन्दा पहिला तपाईका केटाकेटी पढ्ने विद्यालयमा आन्दोलन गर्नुस्, अनि मात्र यहाँ आउनुस् । अर्थजगत्मा परेको घाटा त केही वर्षमा पूरा गर्न सकिन्छ तर विद्यार्थीको भविष्यमा परेको असर सहजै टाल्न सकिन्न । ढिलो बिहे गरे नाती पछाउँछ भन्ने नेपाली उखान झैं विद्यार्थीको एक वर्ष मात्रै पर धकेलियो भने पनि यसको प्रभाव अर्को पुस्तासम्म रहन्छ । विभिन्न विश्वविद्यालयले मधेस बाहेकका परीक्षा केन्द्रमा परीक्षा सञ्चालन गरी त्यहाँ स्थगित गरेका छन् । एकपल्ट परीक्षा दिन नपाएका ती विद्यार्थीसँग अन्तरक्रिया गरी आन्दोलनको निष्कर्ष निकाल्ने कि ?
“जस्तो शिक्षा दियो उस्तै जनशक्ति उदाउँछ” भने झैं सानै उमेरदेखि आन्दोलन, गोलाबारुद र रगतको खोलो देखेका विद्यार्थीलाई भोलि कुनै समस्या आइप¥यो भने विद्यालय बन्द गरी माग पूरा गराउने भन्ने सोचाइको विकास हुन जान्छ । कागतीको बिरुवा रोेपेर सुन्तलाको आशा गर्नु मूर्खता सिवाय केही हुँदैन । अभिभावकले नै यसप्रकारको शिक्षा दिएपछि मधेसका मात्र नभई देशभरिकै बालबालिकामा कस्तो मनोविज्ञानको प्रादुर्भाव होला ? सोचनीय छ ।

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना