नेपाल भारत सम्बन्धका ऐतिहासिक तथ्य

nagendra raj regmiनगेन्द्रराज रेग्मी

देशको अवहेलना र अपमान गर्ने, देश नै छाडेर जाने, विदेशी शक्तिलाई गुहारेर आफ्नो देशको हुर्मत लिनेजस्ता कार्यले कसैको केही व्यक्तिगत स्वार्थपूर्ति त गर्ला तर कालान्तरमा उसले पनि पछुताउँदै जनताको अदालतमा उभिनैपर्छ, त्यतिखेर उसलाई जनताले कुन हदसम्मको सजाय प्रदान गर्लान् त्यो भिन्नै कुरा हो । यही देश जसले हामीलाई यहाँसम्म ल्यायो र हाम्रो पहिचान दिलायो अब यसकाप्रति नै हामीले दुर्भावना व्यक्त गर्दै हिँड्ने कुरा एउटा स्वाधिन राष्ट्रको नागरिक हाम्रा लागि निश्चय नै शोभनीय देखिँदैन ।
अहिले नेपाली जनता पीडामा छन्, दुःख र आहातमा छन् । चुल्हो बल्न छाड्दैछ । रोजीरोटी बन्द प्रायः छ, मूल्य आकासिएको छ, सवारी साधनहरु थन्किएका हुँदा हिँडेर नै गन्तव्यमा पुग्नुपर्ने परिस्थिति छ । यो परिस्थितिको कारक छिमेकी बनेको छ र त अहिले हाम्रा विद्यार्थी किल्ला काँगडा खोज्दैछन्, टिष्टासम्म पुगेका इतिहास झिक्दैछन्, लिपुलेक र मानेभञ्ज्याङ्गजस्ता थुप्रै ठाउँ दुःखेका छाती नियाल्दैछन् । भारतका नेताहरु लोहिया, जयप्रकाश नारायणलाई नेपालमा आश्रय दिएर सुरक्षित राखेका बुढापाका व्यक्ति अझै जीवित छन्, अझ जेल नै तोडेर निकालेका जोखिमपूर्ण बहादुरीका किंवदन्तीजस्तो लाग्ने कथा उनीहरु सुनाइरहेका छन् । अङ्ग्रेजका विरुद्धमा लागेर भारतलाई स्वतन्त्रता प्रदान गर्न रगतको बलिवेदीमा चढ्ने नेपाली छन् र अझ अहिले उनीहरु के पनि सम्झँदैछन् भने केही समय अगाडिमात्र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेपाल आगमन ।
जतिखेर मोदी गाडीबाट उत्रेर नेपालीसँग हात मिलाउँदै जनजनका मनमा विराजमान थिए, केही समय बित्न नपाउँदै उनैलाई “मोदी तुम्हे नेपाल और नेपालीका विश्वास खोदी” भन्ने परिस्थिति किन निर्माण भयो ? के नेपालीले आफ्नो स्वविवेक प्रयोग गर्न नपाउने ? के आफ्नो संविधान निर्माण गर्नु नै नेपालीको दोष थियो त ? विगतका दिनहरुमा ‘नेपालको संविधान नेपालीले नै निर्माण गर्नुपर्छ’ भनेर तपार्इंहरुले हामीलाई भन्दै आएको विषय होइन ? अनि हामीले तपाईंहरुले भने बमोजिम नै ग¥यौ त फेरि हामीसँग गुनासो किन ?  
नेपालको विकासको जिम्मेवारी नेपालीको हो । सबैले यसलाई राम्ररी बुझ्नुपर्छ । यो या त्यो गर भनेर अरुले हामीलाई आदेश दिनसक्ने हैसियत नेपाली बाहेक अरु कसैसँग छैन । नेपाल एउटा सानो राष्ट्र होला, गरिब होला तर ऊ पनि भारत जत्तिकै स्वतन्त्र र अविभाज्य एक स्वाभिमानी देश हो । एउटा स्वतन्त्र र स्वाधिन राष्ट्रको राष्ट्रिय अखण्डतामाथि विभिन्न खाले आदेशात्मक स्वर उराल्दै धावा बोलेको सुन्दा कुन नेपालीको मन छियाछिया नभएको होला । अतः लामो प्रजातान्त्रिक अभ्यास गरेको छिमेकी मुलुकले प्रकट र प्रदर्शन गर्ने यस्तो व्यवहार निश्चय नै शोभनीय नभएको कुरा समयमै उसले बुझ्न जरुरी देखिन्छ ।
नेपालले पाकिस्तानसँग दौत्य सम्बन्ध कायम गर्ने समयमा बी.पी. ले जवाहरलाल नेहरुलाई सोध्दा ‘हो, तपाईंहरुले त्यो गर्नुपर्छ, किनभने टाढा–टाढाकाहरुसँग सम्बन्ध कायम गर्दा, नजिकैको पाकिस्तानसँग नगर्दा हामै्र दबाबले नगरेको हो भनेर हामीलाई अप्ठ्यारो, तिमीहरुलाई पनि त्यो राम्रो हुँदैन । त्यो सम्बन्ध गरेकै असल छ भन्नुभएको थियो । त्यतिखेर भारत–पाक सम्बन्ध त्यति सकारात्मक नहुँदा नहुँदै पनि नेहरु र बी.पी. बीच यस्ता सुझबुझपूर्ण काम हुने गरेको इतिहास छ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरुले त्यहाँका अर्का राजनीतिज्ञ बल्लभभाइ पटेललाई  सम्झाउँदै एकपटक भन्नुभएको थियो– ‘नेपाल र नेपाली जनता हाम्रो दुःखको सहभागी मुलुक र मुलुकवासी भएको हुँदा नेपालको स्थिरता र उन्नतिमा कुनै बिघ्न बाधा भारत र भारतीय सरकारको तर्फबाट पु¥याउनु हुँदैन । हर कुराको मद्दत र सहयोग नेपाललाई पु¥याउन भारत सरकारको दूरगामी नीति रहनुपर्छ’ भन्ने भारतीय जनताका आदर्श र शिखर पुरुष नेहरुकै देशबाट नेपाललाई यसप्रकारको आपत्तिजनक कार्य हुँदा त्यो स्वयं भारतीय जनताकै पनि अपमान भएको त होइन ? कि यसलाई मोदी सरकारको फितलो कूटनीति मात्र हो भनेर चित्त बुझाउने ?
चिनियाँ नेता चाउ येन लाईले नेपाल आउँदा पत्रकार सम्मेलनमा भन्नुभएको थियो– ‘नेपालसँग हाम्रो उस्तो कुनै समस्या छैन । नेपाल त एउटा सानो मुलुक, हामीहरुको यत्रो ठूलो क्षेत्रफल छ, त्यसमा नेपालले जे भन्छ हामी मान्नलाई तयार हुन्छौँ । केही सय वर्गमाइल नेपालले लियो भने पनि हामी कम हुँदैनौँ । त्यससँग त जमिनका केही टुक्रा यता वा उता पर्नुभन्दा पनि महŒवपूर्ण कुरा उसको मित्रता हो । ’ पत्रकारको प्रश्नमा प्रतिप्रश्न गर्दै अझ जोडले टेवल ठोक्दै त्यतिखेर उहाँले पुनः भन्नुभएको थियो– ‘यो मैले बुझेर बोलेको छु । यसले हामीलाई के फरक पार्छ ? हामी केही स्क्वायर माइल भूभाग जमिन तपाईंहरुलाई दिउँला । यसले हामीलाई धेरै फरक पार्दैन (आत्मवृत्तान्त, बी.पी. कोइराला पृ.२५७)।’ हामीलाई जमिन दिनुपरेको छैन तर यस्तो उदार हुँदै फराकिलो छाती पारेर कोही राष्ट्रप्रमुखले बोल्न सक्छ ? त्यसैगरी बी.पी. ले पेकिङमा चाउ एन लाईलाई भेट्दा पनि यस्ता थुप्रै आत्मीय कुराकानी भएको तथ्य थाहा पाउँछौँ । ‘म देश बनाउन खोजिरहेको छु, भारतले हामीलाई अठार कारोड डलर बराबरको सहायता गरेको छ । हामी चीनबाट पनि त्यही अपेक्षा गर्दछौँ’ यस भनाइको प्रतिउत्तरमा चाउ एन लाई भन्नुहुन्छ– ‘त्यसभन्दा अलिकति कम्ती गरौँला । ’ बी.पी. ले सोध्नुभयो– ‘भारतकै बराबरीमा किन सहायता गर्दैनौ ?’ ‘होइन त्यो तिम्रो लागि पनि राम्रो नहोला, हाम्रो लागि पनि राम्रो नहोला । तिमीलाई राम्रो किन हुँदैन भने हामीले धेरै सहायता दियौ भने भारत तिमीहरुसँग सतर्क हुन्छ र हामीहरुलाई किन उपयुक्त हुँदैन भने हामी भारतसँग प्रतिस्पर्धा गर्छौं भन्ने अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पर्न जान्छ । हामीहरु तिमीहरुसँग मित्रता गर्न खोजिरहेका छौँ । त्यसो हुनाले हामीहरु कम्ती दिन्छौँ । यसमा नराम्रो नमान्नु । जति पनि दिन त हामी सक्छौँ तर यो तिम्रो हितमा पनि हुँदैन, हाम्रो हितमा पनि हुँदैन (ऐ.पृ.२५२)।’ बी.पी. ले चाउ एन लाईको यो सल्लाहलाई राम्रो मान्नुभएको थियो ।
हो, भारतसँग हाम्रो रोटी र बेटीको सम्बन्ध कायम छ । सामाजिक, सांस्कृतिक र धार्मिक सम्बन्धले हामी दुई मुलुक एकापसमा निकट भएर पनि बसेका छौँ । यस्तो निकट भएर बस्दा कहिले काहीं खुट्टा लाग्छ पनि भनिन्छ । उसले हामीलाई थुप्रै सरसहयोग गर्ने गरिरहेकै छ । यसबाट पनि हामी कृतार्थ हुनैपर्छ तर गाई दान गर्ने अनि दूध आफैं खान खोज्ने ? यो कस्तो प्रवृत्ति हो ? तसर्थ यस्तो असुहाउँदो कार्यले जग हाँस्छ भन्नेतर्फ पनि उसले सोचे राम्रो हुने थियो ।
इतिहास संस्कृतिका कुराबाट मात्र अब हाम्रो सम्बन्धको व्याख्या हुनु हुँदैन । त्यो त्यति महŒवपूर्ण कुरा होइन अब । युरोप सांस्कृतिक रुपमा एकै भए पनि युद्ध त जहिले पनि युरोपमै हुन्छ, मारकाट पनि युरोपमै हुन्छ । सांस्कृतिक आधारलेमात्र सम्बन्ध राम्रो हुँदोरहेनछ । अविश्वास एउटै संस्कृतिमा हुँदै हुँदैन भन्ने कुरा पनि होइन रहेछ भन्दै बी.पी. ले आफू प्रधानमन्त्री भएका वखत ‘...तपाईंहरुमध्ये देशभक्ति नभएका मानिससँग मेरो समस्या छ’ भन्नुभएको थियो । कतै अहिले पनि यही कारणले यो समस्या सिर्जना भएको त होइन ?

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना