रमाइलो चाड तिहार

bindu adhikariबिन्दु अधिकारी ढकाल


नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार नजिकिएको छ । दशैंको रौनक सकिए लगत्तै, आउने पहिलो औंसी नै तिहार हो । कात्तिक कृष्णपक्षको त्रयोदशीदेखि कात्तिक शुक्ल पक्षको द्धितीया तिथिबीचका पा“च दिन मनाइने पर्व नै तिहार हो । पा“च दिन मनाउने भएकाले यस तिहार पर्वलाई यम पञ्चक पनि भनिन्छ । तिहारको पहिलो दिन काग तिहार हो । यसदिन समाचारको सूचक कागलाई विशेषरूपमा सम्झेर पूजा गरिन्छ । त्यसपछि पकाइ बनाइ गरेको खानेकुरालाई बोहता (सालको पातबाट बनाइएको एक किसिमको प्लेट) मा हालेर कागलाई डाकिन्छ । तिहारको दोस्रो दिन कुकुर तिहार हो । यसदिन हाम्रो अङ्गरक्षकका रूपमा चिनिने कुकुरको पूजा गरिन्छ । सयपत्री फूल गा“सेर बनाएको माला कुकुरलाई लगाइदिइन्छ । त्यसपछि भान्सामा तयार पारेको मिष्ठान्न भोजन कुकुरलाई खुवाइन्छ ।
तिहारको तेस्रो दिन औंसीको दिन हो । तिहारको यो दिन लक्ष्मी पूजा अर्थात् गाईतिहार हो । यसदिन बिहान लक्ष्मीको प्रतीक मानिने गाईको पूजा गरिन्छ । गाईलाई विभिन्न प्रकारका मिठा खानेकुरा खुवाइन्छ साथै माला लगाइदिइन्छ । निकै सफासुग्घर पारिएको घरको मूल ढोकादेखि पूजाकोठासम्म लिपेर लक्ष्मीको आह्वान गरिन्छ । लक्ष्मीको स्वागतार्थ घरका झ्याल ढोकामा सयपत्री फूलको माला, झिलिमिली कागज र बत्ती बालेर घरलाई नया“ दुलही झै बनाइन्छ । सा“झ दिपावली गरिन्छ । घरको मूल ढुकुटीको र दैनिक प्रयोग गरिने कुचो,नाङ्लो अनि कन्तुरको समेत पूजा अर्चना गरिन्छ । त्यसका लागि बिहानै नुहाइधुवाइ गरेर सफाचोखो कपडा लगाएर बसिन्छ ।
दिपावली गर्न किसिम किसिमका फलफूल, सेलरोटी, मिठाइ, चोखो कपडालगायत सुन चादी, हिरामोती, पैसा सबै आफूले सकेजति र आफूस“ग भएजतिको चा“जोपा“जो मिलाइ त्यसलाई धनदौलतकी देवी लक्ष्मीको प्रतिमामा सुम्पेर पूजा अर्चना गरिन्छ । तयार गरिएका नैवेद्य र अन्य सबै चिज चढाएर बढो धुमधामले मन र चित्त दुवै शुद्ध पार्दै, सुगन्धित अगरबत्ती बालेर फूल अक्षतासमेत चढाइ शङ्खघण्ट बजाउँदै माता लक्ष्मीको आराधना र जयजयकार गरिन्छ । रातमा भैलेनी खेल्ने र भजन कृतन गर्ने गरिन्छ । दीयो एकोहोरो बलेझै नसुतिकनै रातभरि जाग्राम बस्ने परम्परा पनि रहिआएको छ ।
तिहारको चौथो दिन गोरू तिहार हो । यसदिन हामी बढो धुन्धानसाथ गोरूको पूजा गछौँ । वर्षदिनसम्म हामीलाई खाने अन्नपातको लागि खेतबारी जोती दिने गोरूको खुबस“गले मानसम्मान गरिन्छ । गोरूलाई हामी भगवान् महादेवको प्रतीक पनि मान्छौँ ।
तिहारको पा“चौ दिन भाइतिहार हो । यसदिनमा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई ससम्मान हार्दिकता दर्शाउ“छन् । खासगरेर बिहे भइसकेका दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई आफ्नो घरमा डाक्छन् । कालका देवता यमराज पनि आफ्नी बहिनी यमुनाकहा“ टीका लगाउन जाने गरेको कथा पुराणादिमा उल्लेख गरिएको छ । एकै बाबु र आमाका छोरा सन्तान र छोरी सन्तानलाई वर्षको एकदिन भेटघाट गर्ने गराउने सुवर्ण अवसर जुटाइदिनु तिहार पर्वको महŒवपूर्ण विशेषता हो । दिदीबहिनीले कहिल्यै नसुक्ने तेल शीरमा घसी कहिल्यै नओइलाउने मखमली फूलका मालाले दाजुभाइलाई सजाई शत्रुवैरीहरू सधैं परास्त हुन् भनी आशिष दिँदै ओखर फोरेर पर फ्याकिदिइ, चामलको पिठोबाट तयार गरेको लामो ढाडो सेतोधर्के टीकामाथी सप्तरङ्गी टीका लगाइएर मीठा मीठा परिकार खानदिने गर्छन् । भाइटीकाको दिन आफ्ना दाजुभाइलाई मनपर्ने उपहार दिनसमेत दिदीबहिनीले दिने गर्छन् भने दाजुभाइले पनि उपहार र दक्षिणा दिने चलन छ ।
तिहारको नाममा पनि केही विकृत्ति फैलिएका छन् । खासगरी यमपञ्चक लाग्यो भन्दै रमाइलो गर्ने बहानामा कतिपयले जूवा र तासको खालमा बसेर भएभरको गुमाउने गरेको पाइन्छ । बालबालिका पटका पड्काउन र झिर्झिरे सल्काउनमा अग्रसर हुँदा, कतिपय ठाउमा दुःखद घटना पनि घट्ने गरेका छन् । फूलैफूलको पर्व तिहारमा देउसी र भैलो खेलेर आफ्नो संकृतिको रक्षा गर्नु, संरक्षण गर्नु निकै राम्रो पक्ष हो भने,त्यही देउसी र भैलोका नाममा होहल्ला गर्नु, जाँडरक्सी पिउँदै सामाजिक सद्भाव खल्बल्याउन भा“डभैलो मच्चाउनु, समाजलाई अशान्तितर्फ धकेल्नु तिहारको खराब पक्ष हो ।

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना