सबैका लागि आँखा सेवा

ganesh sreebastabगणेश श्रीवास्तव

सन् २००० अक्टोबरको दोस्रो बिहीवारदेखि विश्वभर दृष्टि दिवस मनाउने चलन चल्दै आइरहेको छ । यस वर्षको विश्व दृष्टि दिवसको मूल नारा ‘सबैका लागि आँखा सेवा’ नेपालका लागि अत्यन्त सान्दर्भिक रहेको देखिन्छ । भौगोलिक विविधता भएको हाम्रो जस्तो देशमा सदरमुकाम केन्द्रित आँखा सेवाले देशको दृष्टिविहीनतालाई न्यूनीकरण गर्ने कुरा बोलीमा मात्र सीमित रहने देखिन्छ ।
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन र दृष्टिविहीनताको रोकथामका लागि अन्तर्राष्ट्रिय समिति (आइएपीबी) ले विभिन्न राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थासँग हातेमालो गर्दै विश्व दृष्टि दिवसलाई प्रवद्र्धन गर्ने ध्येय लिएको छ । यसले आँखा स्वास्थ्य सम्बन्धी जनचेतना जगाउनुका साथै सरकारलाई सक्रिय सहभागितामा जोड दिई दृष्टिविहीनताको रोकथामका लागि लक्षित समूहलाई स्वास्थ्य शिक्षा दिदैँ भिजन २०२० को क्रियाकलापहरुमा हातेमालो गर्छध्र
विश्वमा २८५ मिलियन मानिसहरु न्यून दृष्टि र दृष्टिविहीन छन् । जसमध्ये ३९ मिलियन मानिस दृष्टिविहीन र २४६ मिलियन मानिसलाई न्यून दृष्टिको समस्या रहेको छ । ती दृष्टिविहीन मध्ये ९० प्रतिशत मानिसहरु न्यून आय भएको देशहरुमा बसोबास गर्छन् । ती न्यून दृष्टि मध्ये ८० प्रतिशत मानिसहरुलाई रोकथाम र उपचारद्वारा निको पार्न सकिन्छ । संसारमा करिब १९ मिलियन बालबालिकामा न्यून दृष्टि छ । ५० वर्ष वा सोभन्दा माथिका उमेरका मानिसहरुमा कुल न्यूनदृष्टिको ६५ प्रतिशत भएको पाइन्छध्र
नेपालमा सन् १९८१ मा पहिलो पटक दृष्टि विहीनता सम्बन्धी सर्वेक्षण भएको थियो । सर्वेक्षणको तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा दृष्टिविहीनता जनस्वास्थ्यको एउटा प्रमुख समस्याको रूपमा रहेको थियो । उक्त तथ्याङ्कले ०.८४ प्रतिशत दृष्टिविहीनताको अवस्थालाई औल्याएको थियो । त्यसपछि झण्डै तीन दशकपछि दोस्रो सर्वेक्षण (जनसङ्ख्याको आधारमा दृष्टिविहीनता र न्यूनदृष्टि) सन् २००६– २०१० का अनुसार दृष्टिविहीनता ०.३५ प्रतिशतमा झरेको देखिन्छध्र
सर्वसाधारणले अाँखा सम्बन्धी रोग मोतिबिन्दु, दृष्टि कमजोर, न्यून दृष्टि, जलबिन्दु, डायबेटिक रेटिनोप्याथी (मधुमेह रोगले दृष्टि पर्दामा पार्ने नराम्रो असर), खस्रे (कुथे्र) रोग, आँखामा लाग्ने चोटपटक आदिको रोकथाम, नियन्त्रण र उपचारमा बढी जोड दिनुपर्ने अवस्था छ । यी मध्ये मोतिबिन्दु, दृष्टि कमजोरी, जलबिन्दु, डाइबेटिक रेटिनोप्याथी र उमेर बढ्दै गएपछि आँखाको दृष्टि पर्दा कमजोर हुँदै जाने समस्या बढ्दो क्रममा छन् भने खस्रे रोग र रतन्धो घट्दो क्रममा छन्ध्र
नेपालमा हाल ७५ जिल्लामै आँखा सम्बन्धी सेवा प्रदान भइरहेको छ, जसबाट सर्वसाधारणले बढीभन्दा बढी आँखा सेवाको उपभोग गर्न पाएका छन् । देशको आँखा सेवा अधिकांश जिल्ला सदरमुकाममा केन्द्रित रहेको तर दुर्गम भेग तथा पिछडिएका एवं विपन्न वर्ग आदि सम्म पर्याप्तरूपमा पु¥याउनु नसक्नु चुनौतीपूर्ण छध्र
भौतिक पूर्वाधारको अभाव, आधुनिक प्रविधिको विकास र जनतामा आँखा स्वास्थ्यप्रतिको जनचेतनाको कमिका कारण नेपालमा तीन दशक पहिले सम्म वर्षको एक हजारवटा मात्र आँखाको शल्यक्रिया हुने गर्दथ्यो । हाल आँखा विशेषज्ञ, नेत्र सहायक, आई वर्कर जस्ता दक्ष तथा प्राविधिक मानव संशाधनको गुणस्तरीय उत्पादन नेपालभित्रै भइरहेको तथा भौतिक पूर्वाधारको विकास र आधुनिक प्रविधिको प्रवेशसँगै हाल नेपालमा दुई लाख पचास हजार भन्दा बढी शल्यक्रिया हुने गरेको विभिन्न तथ्याङ्कले देखाएको छ । हाल नेपालमा १५० भन्दा बढी नेत्र विशेषज्ञ र चार भन्दा बढी नेत्र सहायकहरु यस क्षेत्रमा सक्रिय छन् । अहिले एकजना नेत्र विशेषज्ञले औसतमा एक लाख ९३ हजार जनालाई सेवा दिनु पर्ने अवस्था देखिन्छध्र
स्वास्थ्य उपचार खर्च व्यहोर्न नसकेर वा अज्ञानताका कारण अझै पनि सर्वसाधारणले आँखाको स्वास्थ्य सेवा लिनबाट बञ्चित भइरहेका छन् । नेपालमा आँखा स्वास्थ्य सेवालाई स्तरीय र प्रभावकारी बनाउन अन्य स्वास्थ्य सेवासँग आँखा स्वास्थ्य सेवाको एकआपसमा समन्वय र एकीकृतरूपले कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ साथै यससम्बन्धी जनचेतना जगाई समस्या न्यूनीकरण गर्नुपर्छ । विश्वभर सबैभन्दा ठूलो समस्याको रूपमा ‘मोतिबिन्दु’ रहेको अवस्थामा मोतिबिन्दुका रोगीहरुलाई समयमा नै शल्यक्रिया गरी दृष्टिविहीन हुनबाट बचाउन सकिन्छ साथै घाममा हिंड्दा वा काम गर्दा सुर्यको किरण आँखामा सोझै नपरोस् भन्नका लागि टोपी र कालो चश्माको प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छध्र
आँखा स्वस्थ राख्न दैनिक भिटामिन ए यूक्त खाना खाने गर्नुपर्छ । यसैगरी, दैनिकरूपमा कम्तीमा दुईपटक सफा पानीले आँखा धुनुका साथै कडा प्रकाश तथा सुर्य ग्रहण कहिल्यै हेर्न हुँदैन । आँखाको औषधि आफू खुशी बजारबाट किनेर तथा जडीबुटी आँखामा हाल्नेतर्फ सचेत हुनुपर्छ । आँखामा कुनै पनि समस्या पर्दा समयमै आँखा अस्पताल वा आँखा उपचार केन्द्रहरुमा देखाउनु पर्छ । मधुमेह र उच्च रक्तचाप भएका विरामीहरुले अनिवार्यरूपमा नेत्र विशेषज्ञको सल्लाहअनुसार पटक–पटक आँखा देखाउने गर्नुपर्छ ।

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना